(۶۸۲۳) حکم اشتغال به پرورش و سرگرمی با پرندگان

(۶۸۲۳) سوال: من مادری هستم با چندین فرزند، برخی از آن‌ها متأهل هستند و برخی دیگر هنوز مجرد، آن‌ها واجبات و عبادات خود را ادا می‌کنند اما‌ای شیخ بزرگوار، آن‌ها اهتمام زیادی به پرورش پرندگان دارند و وقت و پول را صرف تربیت آن‌ها و تماشای پروازشان در آسمان می‌کنند و این سرگرمی به بخش مهمی از زندگی‌شان تبدیل شده و نمی‌توانند از آن دوری کنند، حکم در این خصوص شرع در نظر شما چیست؟

جواب:

انسان عاقل شایسته است که وقت ارزشمند خود را صرف سرگرمی‌هایی نکند که در امور دینی و دنیوی فایده‌ای برای او ندارند لذا عمر از مال و هر چیز دیگری ارزشمندتر است همان‌گونه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {حَتَّىٰۤ إِذَا جَاۤءَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ رَبِّ ٱرۡجِعُونِ* لَعَلِّیۤ أَعۡمَلُ صَـٰلِحࣰا فِیمَا تَرَكۡتُۚ كَلَّاۤ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَاۤىِٕلُهَاۖ وَمِن وَرَاۤىِٕهِم بَرۡزَخٌ إِلَىٰ یَوۡمِ یُبۡعَثُونَ} [سوره المؤمنون: ۹۹-۱۰۰]: ((کافران پیوسته به راه و روش خود ادامه می‌دهند) تا زمانی‌که مرگ یکی از آن‌ها فرا رسد، گوید: «پروردگارا! مرا (به دنیا) باز گردان* باشد که در آنچه (در دنیا) ترک (و کوتاهی) کرده‌ام، کار شایسته‌ای انجام دهم». هرگز چنین نیست، بی‌گمان این سخنی است که او به زبان می‌گوید، (و به فرض محال اگر باز گردد، به کارهای گذشته‌اش ادامه می‌دهد) و پشت سر آن‌ها برزخی است تا روزی‌که برانگیخته شوند).

در حدیث آمده است: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ إِلَّا نَدِمَ. قَالُوا: وَمَا نَدَامَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: إِنْ كَانَ مُحْسِنًا نَدِمَ أَنْ لَا يَكُونَ ازْدَادَ، وَإِنْ كَانَ مُسِيئًا نَدِمَ أَنْ لَا يَكُونَ نَزَعَ»[۱]: (هیچ کس نیست که بمیرد مگر این‌که پشیمان می‌شود، گفتند: ‌ای رسول الله پشیمانی او چیست؟ فرمود: اگر نیکوکار باشد، پشیمان می‌شود که چرا بیشتر نیکی نکرده است؛ و اگر بدکار باشد، پشیمان می‌شود که چرا از کار بد دست نکشیده است) و تلف کردن عمر در چنین سرگرمی‌هایی، زیان بزرگی است.

نصیحت من به این فرزندان (الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به آن‌ها برکت دهد و موفقشان بدارد) این است که از این سرگرمی دست بردارند و آن را به‌عنوان مهم‌ترین دغدغه و بزرگ‌ترین هدف زندگی خود قرار ندهند و اشکالی ندارد که این پرندگان را برای تجارت و خرید و فروش نگهداری کنند، چراکه خرید و فروش از چیزهایی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حلال کرده است همان‌طور که فرموده: {وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلۡبَیۡعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟} [سوره البقرة: ۲۷۵]: (و در حالی‌که الله داد و ستد را حلال کرده و ربا را حرام نموده است) اما اگر آن‌ها را صرفاً برای گذراندن وقت و تماشای پروازشان نگه دارند، من به آن‌ها نصیحت می‌کنم و از تلف کردن وقتشان در این سرگرمی‌ها برحذر می‌دارم هرچند نمی‌گویم قطعا آن حرام است اما آن را اتلاف وقت و زیان برای زندگی می‌دانم.

[۱] سنن ترمذی: كتاب الزهد، بعد باب ما جاء في ذهاب البصر، شماره (٢٤٠٣) وقال: هذا حديث إنما نعرفه من هذا الوجه، ويحيى بن عبيد الله قد تكلم فيه شعبة.

تعداد بازدید: 78

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: إنني أُم لعدة أولاد، بعضهم متزوج، والبعض الآخر ما يزال أعزب وهم يؤدون ما عليهم من فرائض وعبادات، إلا أنهم – يا فضيلة الشيخ – يهتمون بتربية الطيور، وينفقون وقتا وأموالا في تربيتها، وكذلك في رؤية تحليقها في الجو، وأخذت هذه الهواية شيئا ضروريا من حياتهم، ولا يستطيعون مفارقة ذلك، فما حكم الشرع في نظركم في ذلك؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إنه ينبغي للعاقل ألا ينفق وقته الثمين في مثل هذا اللهو الذي لا يُغنيهم شيئا، ولا ينتفعون به في أمور دينهم ودنياهم، فإن العمر أثمن من المال، وأثمن من كل شيء، كما قال الله -عز وجل- ﴿حَتَّىٰۤ إِذَا جَاۤءَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ رَبِّ ٱرۡجِعُونِ* لَعَلِّیۤ أَعۡمَلُ صَـٰلِحࣰا فِیمَا تَرَكۡتُۚ كَلَّاۤ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَاۤىِٕلُهَاۖ وَمِن وَرَاۤىِٕهِم بَرۡزَخٌ إِلَىٰ یَوۡمِ یُبۡعَثُونَ﴾ [المؤمنون:99-100].

وفي الحديث: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ إِلَّا نَدِمَ». قَالُوا: وَمَا نَدَامَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «إِنْ كَانَ مُحْسِنًا نَدِمَ أَلَّا يَكُونَ ازْدَادَ، وَإِنْ كَانَ مُسِيئًا نَدِمَ أَلَّا يَكُونَ نَزَعَ». وإضاعة العمر في هذا اللهو خسارة عظيمة.

فنصيحتي لهؤلاء الأولاد -بارك الله فيهم ووفقهم- أن يكُفُّوا عن هذا اللهو، وألا يجعلوا هذا أكبر ،همهم ومبلغ علمهم، ومعظم شأنهم، ولا حرج عليهم أن يقتنوا مثل هذه الطيور من أجل الاتجار بها، والبيع والشراء، لأن البيع والشراء فيما أحله الله من الأمور التي أباحها الله -سبحانه وتعالى- كما قال ﴿ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلۡبَیۡعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ ﴾ [البقرة: ٢٧٥].

أما أن يقتنوها ليضيعوا أوقاتهم لمشاهدة تحليقها ورجوعها، فإنني أنصحهم وأُحذِّرُهم من إضاعة أوقاتهم في مثل هذا، وأما الجزم بالتحريم، فلا أجزم به، ولكنني أراه مضيعة للوقت، وخسارة للحياة.