(۳۰۵۷) سوال: در برخی از مساجد برای نماز جمعه دو اذان گفته می‌‌شود در حالی که برای اذان صبح یک اذان گفته می‌‌شود آیا دلیل شرعی بر آن وجود دارد؟ از این جهت که خواندم آن چه از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده این است که برای نماز جمعه یک اذان و برای نماز صبح دو اذان می‌‌گفتند و آن چه الان رخ می‌‌دهد مخالف آن است لطفا پاسخ دهید سپاسگزارم.

جواب:

بله، اما برای نماز صبح بعد از طلوع فجر یک اذان دارد و اذانی که قبل از طلوع فجر است به خاطر این است که کسی که خواب بوده بیدار شود و کسی که مشغول نماز بوده دوباره بخوابد همان‌‌طور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «إن بلالا يؤذن بليل ليوقظ نائمكم و يرجع قائمكم، فكلوا واشربوا حتي تسمعوا أذان ابن أم مكتوم»[۱](بلال در شب اذان می‌‌گوید تا اینکه کسی که خواب است بیدار شود و آن که مشغول نماز بوده (مشغول سحری شود) لذا بخورید و بنوشید تا اینکه اذان ابن‌ام مکتوم را بشنوید) لذا اذان نماز صبح اذانی است که بعد از طلوع خورشید گفته می‌‌شود اما اذانی که قبل از آن است اذان نماز صبح نیست و برای بلند شدن کسی که خواب است تا نماز بخواند و کسی که مشغول نماز بوده نمازش را متوقف نموده به خاطر اینکه سحری بخورد و ظاهر این قضیه این است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دو اذان را فقط در رمضان قرار می‌‌داد به خاطر اینکه مردم برای سحری بیدار شوند.

اما نماز جمعه در زمان پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و ابوبکر و عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا یک اذان بود و آن اذانی بود که در پیش روی خطیب بود هنگامی که حاضر شده و بر مردم سلام می‌‌کرد اما امیر المؤمنین عثمان بن عفان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ اذان سوم (با اقامه) را آورد هنگامی که مدینه توسعه یافت و جمعیت بالا رفت به خاطر اینکه حضور یافته و زود به مسجد بیایند و این اذان از سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم محسوب می‌‌شود آن جایی که فرمود: «علیکم بسنتی و سنة  الخلفاء الراشدین المهدیین من بعدی، تمسکوا بها و عضوا»[۲](بر شما لازم است که سنت من و سنت خلفای راشد هدایت یافته‌‌ی بعد از من را بگیرید) و بدون شک عثمان بن عفان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ یکی از خلفای راشد بعد از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و خلفای راشد بعد از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چهار نفر هستند: ابوبکر، عمر، عثمان و علی رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم .

[۱] أخرجه البخاری: کتاب الشهادات، باب شهادة الأعمی و أمره و نکاحه و إنکاحه، شماره­ی (۲۶۵۶)، و مسلم: کتاب الصیام، باب بیان أن الدخول فی الصوم یحصل بطلوع الفجر، شماره­ی (۱۰۹۲).

[۲] تخریج آن گذشت.