(۳۰۵۵) سوال: حکم غسل زدن در روز جمعه چیست؟ آیا احادیثی در این زمینه وارد شده است؟

جواب:

غسل روز جمعه بر هر بالغ و عاقلی واجب است ببه دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «غسل الجمعة واجب علی كل محتلم»[۱](غسل روز جمعه بر هر شخص بالغی واجب است) لذا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به صراحت بیان نمودند که واجب است.

مشخص است که آگاه‌‌ترین مخلوقات به شریعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، ناصح‌‌ترین مخلوقات به نسبت بندگان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، آگاه‌‌ترین مردم به نسبت آن چه می‌‌گوید، و فصیح‌‌ترین شخص در میان عرب رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است لذا هنگامی که این چهار مورد در ایشان جمع شده و می‌‌فرماید: «غسل الجمعة واجب علی كل محتلم» چگونه‌‌ می‌‌گوییم: واجب نیست؟ اگر این عبارت در متنی از متونی که علما آن را تألیف کرده بودند می‌‌آمد و در آن می‌‌گفت: فصل: غسل جمعه واجب است؛ هر کسی که این کتاب را می‌‌خواند شک نداشت که نظر مؤلف آن کتاب این است که واجب است این انسانی است که در معرض درست و اشتباه قرار می‌‌گیرد لذا چگونه در حالی که گوینده‌‌ی آن محمد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد؟ همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این واجب بودن را به چیزی که اقتضای آن الزام است مقید کرده است آن جایی که می‌‌فرماید: «علی کل محتلم» یعنی بالغ و این دلالت می‌‌دهد بر اینکه باید غسل بزند.

اما آن چه از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت شده در مورد غسل جمعه که می‌‌فرماید: «من توضأ یوم الجمعة فبها و نعمت، و من اغتسل فالغسل أفضل»[۲](کسی که روز جمعه وضو بگیرد چه خوب است و کسی غسل بزند، غسل بهتر است) این حدیث از لحاظ سند و متن خالی از اشکال نیست و نمی‌‌توان آن را در مقابل حدیث ابو سعید رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در صحیحین (بخاری و مسلم) و… که صریح و واضح است قرار داد و آن فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «غسل الجمعة واجب علی كل محتلم».

اما این وجوب چه زمانی شروع می‌‌شود؟ نزدیکترین قولی که گفته‌‌ می‌‌شود: هنگامی که خورشید طلوع نمود شروع می‌‌شود زیرا بین طلوع فجر و طلوع خورشید وقت نماز صبح است لذا احتیاط این است که غسل بعد از طلوع خورشید باشد و بهتر است هنگامی که قصد رفتن به مسجد را دارد غسلش را انجام دهد.

هنگامی که گفتیم: واجب است؛ آیا نماز جمعه بدون آن درست است؟ یعنی اگر از روی عمد انجام نداد و نماز خواند آیا درست است؟

جواب: بله درست است، زیرا این غسل به خاطر جنابت نیست بلکه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را واجب نموده تا اینکه تمایز این روز با دیگر روزها مشخص شود و بر این مسأله آن چه از امیر المؤمنین عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ثابت شده دلالت می‌‌دهد ایشان در حال خطبه بود که عثمان وارد شد مانند اینکه کنایه‌‌ای به عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ زد که از خطبه تأخیر نموده است عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت: به الله قسم‌ای امیر المؤمنین بیش از وضو گرفتن کاری نکردم سپس آمدم گفت: همچنین وضو؟ در حالی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: هرگاه یکی از شما به نماز جمعه آمد پس غسل بزند و عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بدون غسل نماز خواند[۳]در این اثر از عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ دلیل واضحی است بر اینکه غسل جمعه واجب است و گرنه چگونه عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ، عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ را جلوی مردم به خاطر ترک کردن غسل توبیخ کرد؟

سؤال: شیخ بزرگوار! اگر در شب یا بعد از نماز صبح غسل بزند و نیت غسل جمعه را داشته باشد؟

جواب: اگر قبل از نماز صبح غسل بزند فایده‌‌ای ندارد زیرا بدون شک روز شروع نشده است و اگر بعد از نماز صبح غسل بزند در آن احتمال وجود دارد اما بهتر است که بعد از طلوع خورشید باشد.

[۱] أخرجه البخاري: كتاب الأذان، باب وضوء الصبيان، شماره­­­­ى (۸۵۸) و مسلم: كتاب الجمعة، باب الطيب و السواك يوم الجمعة، شماره­ى(۸۴۶).

[۲] أخرجه أحمد (۵/۲۲)، أبوداود: کتاب الطهارة، باب فی الرخصة فی ترک الغسل یوم الجمعة، شماره­ی (۳۵۴)، و الترمذی: کتاب الجمعة، باب فی الوضوء یوم الجمعة، شماره­ی (۴۹۷)، و النسائی: کتاب الجمعة، باب فی الرخصة فی ترک الغسل یوم الجمعة، شماره­ی (۱۳۸۰).

[۳] أخرجه البخاری: کتاب الجمعة، باب فضل الغسل یوم الجمعة، شماره­ی (۸۷۸)، و مسلم: کتاب الجمعة، شماره­ی (۸۴۵).