(۳۰۴۹) سوال: آیا نماز جمعه در مکانی شبیه صحرا یعنی بدون مسجد جایز است؟

جواب:

اگر این افراد در این مکان تابستان و زمستان اقامت دارند و به منزله‌‌ی روستا یا شهر تلقی می‌‌شود بر آن‌‌ها واجب است نمازها را به صورت جماعت در آن جا اقامه کنند همچنین مادامی که در آن جا اقامت دارند و در آن جا بنابر عرف خانه‌‌هایی دارند نماز جمعه را اقامه کنند.

اما اگر در آن جات اقامت ندارند بلکه روزهایی را به خاطر فصل بارندگی یا غیر آن در آن جا سکونت گزدیده‌‌اند جایز نیست که نماز جمعه را در آن جا بر پا کنند زیرا نماز جمعه در مسافرت اقامه نمی‌‌شود و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به مسافرت می‌‌رفتند و با روز جمعه مصادف می‌‌شد اما نماز جمعه را اقامه نمی‌‌کرد و اگر مشروع بود پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را اقامه می‌‌کرد زیرا حریص‌‌ترین مردم بر خیر و خوبی و تشریع کننده‌‌ی امت بود لذا ممکن نیست که یک چیز مشروع را رها کند زیرا این بر خلاف چیزی است که به آن مکلف شده است الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ}[مائده: ۶۷](ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت برتو نازل شده است).

بنابراین اقامه‌‌ی نماز جمعه در مسافرت بدعت محسوب می‌‌شود و درست نیست و بر کسی که آن را در سفر اقامه می‌‌کند  واجب است که آن را دو رکعت به نیت نماز ظهر اعاده کند.

اما کسی که مسافر است ولی در روستایی که نماز جمعه در آن اقامه می‌‌شود باشد بر او واجب است که نماز جمعه را همراه مردم می‌‌خواند به دلیل عموم فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ*فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}[جمعه: ۹-۱۰](ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که در روز جمعه برای نماز اذان گفته شد به سوی (نماز و) ذکر الله بشتابید و خرید و فروش را رها کنید اگر بدانید این برای شما بهتر است*پس هنگامی که نماز پایان یافت (برای کسب رزق و روزی) در زمین پراکنده شوید و از فضل الله طلب کنید و الله را بسیار یاد کنید تا رستگار شوید) معلوم است که آیه عام است: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا} لذا هر کسی که وصف ایمان بر او صدق می‌‌کند از او طلب می‌‌شود که هرگاه صدای اذان را شنید حاضر شود.

همچنین بنابر قول راجح بر مسافری که در روستا یا شهر است واجب است که در نماز جماعت حاضر شود زیرا هرگاه اذان گفته شود بر هر کسی که صدای اذان را شنید واجب است که اجابت کند همان‌‌طور که در حدیث صحیح از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده که مردی در ترک نمودن جماعت از او اجازه گرفت لذا به او رخصت داد هنگامی که رفت او را ندا زد و فرمود: «هل تسمع النداء»؟ قال: نعم. قال: «فأجب»[۱](آیا صدای اذان را می‌‌شنوی؟ گفت: بله، فرمود: پس اجابت کن).

به طور کلی هر کسی که در شهر باشد بر او حضور در نماز جمعه و جماعت واجب است هر چند که مسافر باشد اما کسی که در تفریح و مسافر باشد نماز جماعت بر او واجب است اما نماز جمعه بر او واجب نیست بلکه درست نیست لذا اگر مسافرانی اقامت داشته باشند در حالی که در تفریح باشند نماز جمعه بر آن‌‌ها حرام است و نمازشان درست نیست و بر آن‌‌ها واجب است که این نماز را به صورت نماز ظهر به جای بیاورند اما به صورت قصر بخوانند زیرا نماز مسافر قصر است حتی اگر فراموش کرد که در سفر نماز بخواند در حالی که در غیر سفر بود آن را فقط دو رکعت می‌‌خواند به دلیل عموم فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نام عن صلاة أو نسيها، فليصلها إذا ذكرها»: (هر کسی که از نماز خواب برود یا آن را فراموش کند هرگاه به یاد آورد آن را بخواند) در فرموده‌‌ی ایشان: «فلیصلها» ضمیر در آن به نمازی که ترک شده بر می‌‌گردد لذا شامل قضای آن بر صفتش از لحاظ تعداد و کیفیت می‌‌شود.

به همین دلیل هرگاه انسان نماز شب را فراموش کرد یعنی نماز شبی که در آن به صورت جهری خوانده می‌‌شود سپس آن را در روز قضا نمود آن را به صورت جهری می‌‌خواند.

از جمله قواعد مقرر نزد فقها این است: نماز قضا همانند نمازی که در وقتش خوانده می‌‌شود است.

[۱] تخریج آن گذشت.