(۲۹۸۱) سوال: آیا قصر نمودن نماز برای کسی که در خارج از وطنش بیش از یک ماه بماند جایز است؟

جواب:

معنای قصر نمودن نمازهای چهار رکعتی این است که نماز ظهر، عصر و عشاء را دو رکعت بخواند و این از سنت‌‌های مؤکد سفر است تا جاییکه برخی از علما گفته‌‌اند که واجب است اما قول راجح این است که واجب نیست و سنت مؤکده است.

اما کسی که در مکانی اقامت داشته باشد که در آن جا نماز جماعت برگزار می‌‌شود واجب است همراه جماعت نماز بخواند زیرا نماز جماعت از مسافر ساقط نمی‌‌شود بلکه به آن امر شده است به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِن وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ }[نساء: ۱۰۲]( و چون (وقت خوف) در میان آن‌‌ها باشی و برای آن‌‌ها نماز بر پا کردی باید دسته‌‌ای از آن‌‌ها با تو(به نماز) بایستند و باید سلاح‌‌هایشان را با خود برگیرند و چون سجده کردند(و نماز را تمام نمودند) باید (دسته‌‌ی دوم) پشت سرتان باشند و باید آن دسته‌‌ای که نماز نخوانده‌‌اند بیایند و با تو نماز بخوانند و باید آن‌‌ها احتیاط کنند و سلاح‌‌هایشان را(در نماز) با خود بگیرند) لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به نماز جماعت حتی در جنگ امر نموده است و معلوم است که جنگ‌‌های پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در سفر بوده است بنابراین اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای مجاهدین نماز جماعت را واجب نموده دلالت می‌‌دهد بر اینکه نماز جماعت با سفر ساقط نمی‌‌شود.

اما اگر فرض شود در شهری باشد که در آنجا نماز اقامه نمی‌‌شود یا اینکه مسجد دور باشد و رسیدن به آن دشوار باشد یا اینکه نماز از او فوت شود مادامی که در سفر است می‌‌تواند نمازهای چهار رکعتی را قصر کند زیرا نصوصی که پیرامون نماز قصر وارد شده نصوص عام است و دلالت بر مقید شدن به زمان مشخصی نمی‌‌دهد مانند فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید) همچنین فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَىٰ ۙ وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ}[مزمل: ۲۰]((الله) می‌داند که برخی از شما بیمار خواهند شد و گروهی (دیگر) برای به دست ‌آوردن فضل و نعمت الله در زمین سفر می‌کنند و گروهی (نیز) در راه الله جهاد می‌کنند) و معلوم است کسانی که برای به دست آورد فضل الله در زمین سفر می‌‌کنند ممکن است سفرشان به دلیل خرید و فروش کالا طول بکشند مهم اینکه مادامی که انسان بر نیت سفر است و هرگاه کارش به پایان رسید آن شهر را ترک می‌‌کند مسافر است و می‌‌تواند از رخصت‌‌های سفر استفاده کند و مقید به روزهای مشخصی نیست زیرا دلیلی برای آن وجود ندارد.

برخی از علما نظرشان این است که اگر شخص قصد ماندن بیش از چهار روز را دارد نمازش را کامل بخواند برخی می‌‌گویند بیش از پانزده روز و برخی دیگر می‌‌گویند بیش از نوزده روز و اختلاف در این مسأله زیاد است و نووی رَحِمَهُ‌الله در (شرح المهذب کتاب المجموع که معروف و مشهور است) حدود ده قول ذکر کرده است و همه‌‌ی آن‌‌ها همان‌‌طور که شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله می‌‌گوید اقوالی در مقابل یکدیگر است و مرجع در این قضیه ظاهر نصوص است و در نصوص چیزی که دلالت بر مقید شدن دهد وارد نشده است.