(۲۹۷۹) سوال: شیخ بزرگوار! حکم معلمی که از کشور خودش برای کار به کشور دیگری مسافرت می‌‌کند چیست؟ آیا نماز را در مدت اقامتش در کشوری که در آن مشغول به کار است قصر کند یا اینکه باید کامل بخواند؟

جواب:

کسی که به کشور دیگر به قصد تحصیل یا تدریس مسافرت می‌‌کند اهل علم رَحِمَهُمُ‌الله پیرامون قطع شدن سفرش اختلاف نموده‌‌اند برخی از علما می‌‌گویند: شخص مسافر در صورتی که قصد ماندن بیشتر از چهار روز را دارد بر او واجب است نماز را کامل بخواند و از رخصت‌‌های سفر استفاده نکند اما به عنوان مقیم محسوب نمی‌‌شود لذا نماز جمع به وسیله‌‌ی او بسته نمی‌‌شود و بر او واجب نیست مگر همراه کسانی دیگر بنابراین از جهتی احکام مسافر و از جهتی احکام شخص مقیم را دارد یا اینکه مردم را به سه قسمت تقسیم می‌‌کنند: مسافر، مقیم و شهروند.

شیخ الإسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله ذکر نموده که تقسیم مردم به اقسام سه‌‌ گانه‌‌ی: مسافر، مقیم و شهروند دلیلی از قرآن، سنت و اجماع ندارد.

برخی از علما رَحِمَهُمُ‌الله می‌‌گویند: هرگاه مسافر نیت ماندن پانزده روز یا بیش از پانزده روز را نماید بر او واجب است نماز را کامل بخواند و کمتر از آن مسافر محسوب می‌‌شود.

برخی می‌‌گویند: اگر نیت ماندن بیش از نوزده روز را داشته باشد واجب است نماز را کامل بخواند و در صورتی که کمتر از نوزده روز باشد مسافر است.

اقوال در این مسأله زیاد است نووی رَحِمَهُ‌الله آن را در مجموع ذکر نموده (المجموع شرح المهذب) که به بیش از بیست قول رسیده است.

آنچه نزد من ترجیح پیدا می‌_‌کند بر حسب نیت او است در صورتی که نیت اقامت مطلق را در کشوری که به آن سفر نموده را دارد مقیم است و احکام سفر در حق او قطع می‌‌شود و جایز نیست قصر بخواند.

اما در صورتی که چنین نیتی را نداشته باشد بلکه نیتش اقامت در آن جا به خاطر حاجتی است که هرگاه به پایان رسید به کشورش بر می‌‌گردد مسافر محسوب می‌‌شود و تفاوتی ندارد که مدت را مشخص کند یا اینکه مشخص نکند.

می‌‌گویم: کسی که در شهری اقامت گزیده است – هر چند یک شبانه روز یا کمتر یا بیشتر باشد و هر چند نیت اقامت مطلق را نداشته باشد- بر او واجب است که همراه جماعت نماز بخواند و تخلف از جماعت برای او جایز نیست به دلیل عموم ادله‌‌ای که دلالت بر وجوب نماز جماعت می‌‌دهد همچنین عدم وجود تخصیص دهنده‌‌ای که مسافر را از وجوب خارج سازد و واضح است که اگر همراه جماعت نماز بخواند و امامش نماز را کامل می‌‌خواند بر او واجب است که نماز را کامل بخواند به دلیل عموم فرموده‌‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : ‌‌«ما أدرکتم فصلوا، و ما فاتکم فأتموا»[۱](هر آنچه را درک نمودید بخوانید و آنچه از شما فوت شد را تکمیل کنید) اما اگر نماز جماعت از او فوت شد یا در شهری بود که نماز جماعت در آن جا برگزار نمی‌‌شود یا از مسجد دور بود در این حالت جایز بودن قصر خواندنش و عدم جواز آن مبنی بر اختلافی است که به آن اشاره نمودیم با این وجود اگر کامل خواند به دلیل اختلاف علما در این مسأله بر او انکار نمی‌‌شود.

[۱] تخریج آن گذشت.