(۲۸۶۶) سوال: آیا اگر امام توانایی ایستادن را ندارد کسی که پشت سر او نماز می­خواند به صورت نشسته می­خواند؟

جواب:

بله، اگر امام توانایی ایستادن را ندارد و از ابتدای نماز به صورت نشسته نماز خواند کسانی که پشت سر او نماز می­خوانند به صورت نشسته می­خوانند به دلیل فرموده­­ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إنما جعل الإمام لیؤتم به» تا جاییکه فرمود: «و إن صلی قاعدا فصلوا قعودا أجمعون»[۱](امام قرار داده شده تا اینکه به او اقتدا شود….و اگر به صورت نشسته نماز خواند شما نیز به صورت نشسته بخوانید) و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روزی به صورت نشسته نماز خواندند در حالی که آن­ها ایستاده بودند لذا به آن­ها اشاره نمود که بنشینید و این دلالت می­دهد بر اینکه مأموم به متابعت امام حتی در این حالت امر شده است لذا قیام را در حالی که رکن است از او به خاطر متابعت امام ساقط نمودیم همان­طور که واجب از او ساقط می­شود هنگامی که از تشهد اول از روی فراموشی بلند شد در این حالت مأموم از او متابعت نموده و تشهد اول از او ساقط می­شود.

از این جهت دانسته می­شود که امام اگر برای جلسه­ی استراحت نمی­نشیند برای مأموم نیز نشستن برای جلسه­ی استراحت مشروع نیست زیرا در نشستنش برای استراحت نوعی تخلف از امام است در حالی که برای مأموم مشروع است که امامش را بلافاصله پس از اتمامش از رکنی که از آن منتقل شد به رکن بعدی متابعت نماید و تخلف نکند در این صورت متابعت او کامل می­شود.

لذا رکن قیام از مأموم هنگامی که امام به صورت نشسته نماز خواند از ساقط می­شود همچنین واجب تشهد اول هنگامی که امام آن را از روی فراموشی ترک کند از او ساقط می­شود همچنین مستحب را امام ترک کند یا اینکه نظرش بر عدم نشستن برای جلسه­ی استراحت باشد در حق مأموم مشروع است که از امام متابعت نموده و ننشیند هر چند که از نظرش نشستن مستحب است.

اگر گفتی: آیا مثل آن زمانی است که نظر امام بر عدم بالا بردن دوست هنگام رکوع، بالا آمدن از آن همچنین هنگام بالا آمدن از تشهد اول باشد در حالی که مأموم آن را مستحب می­داند آیا به مأموم می­گوییم: مانند امام دستانت را بالا نبر؟

جواب: خیر، بلکه دستانت را بالا ببر زیرا بالا بردن دو دست مقتضای آن مخالفت با امام نیست لذا تا با او رکوع و سجود می­کنی و با او بلند می­شوی بر خلاف آنچه مقتضای مخالفت است.

  به همین دلیل اگر امام در تشهد آخری حالت تورک ننشست یا اینکه در هر تشهدی که بعد از آن سلام است با حالت تورک بنشیند در حالی که مأموم نظرش بر این است که تورک فقط در تشهد آخری است هنگامی که نماز سه یا چهار رکعتی باشد در این صورت می­گوییم: آنچه نظرت بر سنت بودن آن است را انجام بده هر چند که با امامت در صفت نشستن مخالف نمایی زیرا این اختلاف با امام محسوب نمی­شود.

مهم اینکه در جواب سؤال می­گوییم: امام اگر به صورت نشسته نماز خواند، مأمومین نیز به صورت نشسته نماز می­خوانند به دلیل امر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم همچنین این را هنگامی که صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم پشت سرش نماز می­خواندند مطابقت دادند لذا به آن­ها اشاره نمودند که بنشینند. این زمانی است که امام نماز را به صورت نشسته شروع کند.

اما اگر نماز را به صورت ایستاده شروع کند سپس ناتوانی برای او پیش آمد و نشست در این صورت مأمومین نمازشان را به صورت ایستاده می­خوانند و بر همین مساله آنچه از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده  حمل می­شود هنگامی که آمدند در حالی که بیمار بودند و ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ برای مردم به صورت ایستاده نماز می­خواندند لذا سمت چپ ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نشستند و نماز را برای آن­ها کامل نمودند  در حالی که آن­ها بر حالت ایستاده باقی ماندند و وجه آن این است که آن­ها در ابتدای نماز همراه امام ایستاده نماز را شروع کردند لذا در اثنای نماز برای امام ناتوانی پیش آمد و نشست اما آن­ها نمازشان را بنابر اول نماز به صورت ایستاده ادامه دادند.

[۱] تخریج آن گذشت.