(۲۶۶۳) سوال: قاری قرآن که از آیات سجده می‌‌گذرد، آیا سجده نمودن بر وی لازم است؟ و آنچه در این حالت بر او واجب است بخواند، چه تلاوتی است؟ و کیفیت سجود به شکل عام و حکمت از آن چیست؟

جواب:

سجده‌‌ی تلاوت هرگاه انسان آیه‌‌‌‌ی سجده را خواند، سنت است و بر قول راجح واجب نیست و دلیل آن از عمربن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ثابت است که ایشان بر روی منبر آیه‌‌ی سجده در سوره‌‌ی نحل را خواندند و سجده نمودند اما آن را در جمعه‌‌ی بعدی خواند و سجده نکرد، سپس گفت: «إن الله لم یفرض علینا السجود إلا أن نشاء»[۱](الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سجده را بر ما فرض نکرده مگر اینکه خود بخواهیم). و این را در محضر صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم گفتند و هیچ یک از صحابه بر وی انکار نکرد و سجده‌‌ی تلاوت سنت مؤکده است و شایسته‌‌ی انسان نیست هنگامی که آیه‌‌ی سجده را بخواند، اما سجده نکند و سجده‌‌ی تلاوت در حق قاری و کسی که گوش می‌‌دهد سنت است، لذا هرگاه شخص به تلاوت قاری که در کنارش است گوش می‌‌دهد سپس آیه‌‌ی سجده را خواند و سجده نمود، برای کسی که گوش می‌‌دهد نیز سنت است که سجده کند و اگر قاری سجده نکرد، گوش‌_‌دهنده نیز سجده نکند، زیرا سجده‌‌ی گوش‌_‌دهنده تابع سجده‌‌ی قاری است.

و اگر قاری در نماز می‌‌خواند، هنگام رفتن به سجود و هنگام بالا آمدن، تکبیر بگوید و این آنچیزی است که ظاهر سنت بر آن دلالت دارد. از ابو هریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ثابت شده که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در نماز عشا سوره‌‌ی انشقاق را خواند و در آن سجده نمود. [۲]

و از ابوهریره و دیگر صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ثابت است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در هر بالا و پایین آمدن در نماز تکبیر می‌‌گفتند و عموم این شامل سجود تلاوت نیز می‌‌شود، اگر در نماز باشد.

اگر از آیه‌‌ی سجده در حال نماز گذر کردی، تکبیر بگو سپس سجده کن و هرگاه از سجده بلند شدی نیز تکبیر بگو و در سجود تلاوت همان چیزی گفته می‌‌شود که در سجده‌‌ی نماز گفته می‌‌شود: «سبحان ربی الأعلی»[۳] همچنین: «سبحانک اللهم ربنا و بحمدک، اللهم اغفر لی، اللهم لک سجدت، و بک آمنت، و علیک توکلت، سجد وجهی لله الذی خلقه و صوّره، و شق سمعه و بصره، فتبارک الله أحسن الخالقین، اللهم اکتب لی بها أجرا، و حطّ عنی بها وزرا، واجعلها لی عندک ذخرا، و تقبلها منی کما تقبلتها من عبدک داود»[۴]( بارالها! پاک هستی و تو را حمد و ستایش می‌‌کنم، بارالها! مرا بیامرز، بارالها! برای تو سجده کردم، به تو ایمان آوردم و بر تو توکل نمودم؛ چهره‌‌ام برای آن ذاتی که آن را آفریده و صورت بخشید و عضو شنوایی و بینایی در آن قرار داد، سجده نمود، با برکت است الهی که بهترین آفریدگار است، بارالها برایم به سبب آن پاداش بنویس و از گناهم کم کن و آن را نزد خود ذخیره‌‌ای قرار ده و از من همان‌‌طور که از بنده‌‌ات داود قبول نمود، قبول کن).

اما اگر در خارج از نماز بودی برای سجده تکبیر می‌‌گویی و برای بالا آمدن تکبیر نمی‌‌گویی و سلام نمی‌‌دهی، این قول راجح است.

و بدان هرگاه آیه‌‌ی سجده را در هر وقت از شبانه روز حتی بعد از عصر و بعد از نماز صبح خواندی، برای تو مشروع است که سجده کنی، زیرا هر نمازی که دارای سبب باشد در وقت نهی خوانده می‌‌شود و نهیی در آن نیست، به همین دلیل اگر بعد از نماز صبح وارد مسجد شدی و خواستی که برای گوش دادن ذکر یا تلاوت قرآن بنشینی، تا دو رکعت نماز نخواندی ننشین و همه‌‌ی نوافل دارای سبب این‌‌گونه است، هرگاه سببش در هر وقتی از شبانه روز حاصل شد، آن را می‌‌خوانی.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب الأذان، باب الجهر فی العشاء، شماره­ی (۷۶۶)، و مسلم: کتاب المساجد و مواضع الصلاة، باب سجود التلاوة، شماره­ی (۵۷۸).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.