(۲۵۵۵) سوال: آیا دعای ختم در آخرین شب رمضان از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا سلف صالح وارد شده است؟

جواب:

دعای ختمی که که در آخر رمضان خوانده می‌‌شود، هیچ اصلی نه در سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و نه خلفای راشدین ندارد و از هیچ یک از صحابه وارد نشده است و تا الان چیزی را نمی‌‌دانم که آن‌‌ها چنین دعایی را در نماز خوانده باشند.

بله! از انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ وارد شده که: (هرگاه قرآن را ختم می‌‌کرد، خانواده‌‌اش را جمع نموده و دعا می‌‌کرد)[۱] و اين در غیر از نماز است و هر چیزی که خارج از نماز مشروع است در نماز مشروع نیست، زیرا ارکان و اذکار نماز محدود است.

اما برخی از علما نظرشان بر این است که بر آنچه از انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت شده قیاس گرفته می‌‌شود و اینکه آن دعا و خیر است و نماز محل دعا نمودن و خیر است و اگر چه مکان‌‌های دعا مانند: سجده، نشستن بین دو سجده، تشهد و ایستادن بعد از رکوع در آن معلوم است، نظرشان این است که هنگام ختم قرآن هر چند که در نماز باشد مستحب است که دعا شود.

اما نظرم بر این است که این کار از باب مستحب بودن نیست، زیرا استحباب حکم شرعی است و اصل در عبادات حرمت و منع بودن است تا اینکه دلیلی بر مشروعیت آن باشد، اما اگر پشت سر امامی بودی که نظرش بر مستحب بودن دعا است و بعد از ختم قرآن دعا نمود، شایسته نیست که از نماز خارج شوی یا از ابتدا پشت سرش به خاطر این دعا نماز نخوانی و امام احمد رَحِمَهُ‌الله می‌‌گوید که “بر انسان لازم است که اگر به امامی که قنوت می‌‌خواند اقتدا نمود، از او پیروی نماید و بر دعایش آمین بگوید. ” این در حالی است که در دیدگاه امام احمد رَحِمَهُ‌الله قنوت در نماز صبح مستحب نیست، اما همه‌‌ی این‌‌ها به خاطر انسجام و عدم تفرقه است و این نظر زیبایی از امام احمد رَحِمَهُ‌الله است.

لذا نظرم این است که انسان این کار را انجام ندهد اما اگر به کسی که این کار را انجام می‌‌دهد اقتدا نمود، از او پیروی نموده و بر دعایش آمین بگوید، و او در این نیت، یعنی: نیت انسجام و عدم تفرقه، إن شاء الله ثواب دارد.

[۱] طبرانی فی المعجم الکبیر(۱/۲۴۲)، بیهقی فی الشعب الایمان (۳/۴۲۱).