(۲۵۴۲) سوال: آیا جایز است در نماز تراویح چهار رکعت را با یک سلام بخوانیم؟ آیا این روش موافق سنت است؟

جواب:

برای انسان جایز نیست که در نماز تراویح چهار رکعت را با یک سلام بخواند، زیرا این خلاف روش و منش پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. هنگامی که پیرامون نماز شب از ایشان سؤال شد، فرمودند: «مثنی مثنی»[۱](دو رکعت دو رکعت است. )یعنی: اصل شرعی آن به این صورت است که دو رکعت دو رکعت و بدون زیادت خوانده شود. به همین دلیل امام احمد رَحِمَهُ‌الله گفت: (اگر شخصی در نماز سنت در شب برای رکعت سوم بلند شود، گویا در نماز فجر برای رکعت سوم بلند شده است. ) یعنی: همان طور که اگر در نماز صبح برای رکعت سوم بلند شود، نمازش باطل می‌‌شود، در نماز تهجد نیز اگر عمدا برای رکعت سوم بلند شود، نمازش باطل می‌‌گردد. اگر از روی فراموشی باشد، هرگاه به یاد آورد، بر می‌‌گردد سپس سلام می‌‌دهد و دو سجده‌‌ی سهو انجام می‌‌دهد.

برخی گمان نموده‌اند حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بر جمع نمودن چهار رکعت با یک سلام دلالت دارد، هنگامی که سؤال شد: نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان چگونه بود؟ گفتند: (ایشان نه در رمضان و نه در غیر از رمضان بر یازده رکعت اضافه نمی‌‌نمود، چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس سه رکعت می‌‌خواندند)؛ [۲] لذا برخی گمان نموده که منظور از این که چهار رکعت می‌‌خواندند، با یک سلام است، در حالی که این گونه نیست، زیرا از ایشان ثابت است که گفته‌‌اند: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یازده رکعت می‌‌خواند و در هر دو رکعت سلام می‌‌دادند.

بنابر این معنای سخن ایشان: “چهار رکعت می‌‌خواند، سپس چهار رکعت می‌‌خواند” این است که چهار رکعت را با دو سلام می‌‌خواندند سپس اندکی استراحت می‌‌کردند، سپس دوباره چهار رکعت را با دو سلام می‌‌خواندند، سپس اندکی استراحت می‌‌کردند، سپس سه رکعت می‌‌خواندند. لذا مجمل کلام ایشان با مفصل کلامش تفسیر می‌‌شود.

اما وتر از این حالت استثنا می‌‌شود. هرگاه با سه رکعت وتر خواند، جایز است در پایان دو رکعت اول سلام دهد و رکعت سوم را با یک سلام و یک تشهد جدا بخواند و اگر با پنج رکعت وتر خواند، همه‌‌ی آن را با یک تشهد و یک سلام می‌‌خواند و اگر با هفت رکعت وتر خواند، نیز همین کار را انجام می‌‌دهد و اگر با نه رکعت وتر خواند در رکعت هشتم می‌‌نشیند و تشهد می‌‌خواند و سلام نمی‌‌دهد سپس رکعت نهم را می‌‌خواند و تشهد می‌‌خواند و سلام می‌‌دهد؛ این حالت استثنا است.

بنابراین: اگر در غیر آنچه استثنا است برای رکعت سوم بلند شد سپس به یاد آورد، هر چند که فاتحه را نیز خوانده باشد بر می‌‌گردد، برای تشهد می‌‌نشیند و سلام می‌‌دهد، سپس بعد از سلام سجده‌‌ی سهو انجام می‌‌دهد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب التهجد، باب قیام النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بالیل فی رمضان و غیره، حدیث شماره­ی (۱۱۴۷)، و مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب صلاة اللیل و عدد رکعات النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، حدیث شماره­ی (۷۳۸).