(۲۵۳۲) سوال: فضیلت نماز تهجد در شب چیست؟ بارک الله فیکم.

جواب:

تهجد در شب از برترین عبادت‌ها وبهترین نمازها بعد از فرایض است، لذا نماز شب بهتر از نماز روز است، به خصوص در یک سوم آخر شب، زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هنگامی که یک سوم آخر شب باقی مانده به آسمان دنیا فرود می‌‌آید و می‌فرماید: «من یدعونی فأستجیب له؟ من یسألونی فأعطیه؟ من یستغفرنی فأغفر له»[۱](چه کسی است که مرا فرا بخواند تا من او را اجابت نمایم؟ چه کسی است که از من طلب کند تا من به او بدهم؟ چه کسی است که از من طلب مغفرت نماید تا من او را بیامرزم) بهترین تقسیم بندی شب برای نماز گزاردن در آن همان نماز داود عَلَيْهِ‌السَّلَام است: «کان ینام نصف اللیل، ویقوم ثلثه، و ینام سدسه»[۲](نصف شب را می‌‌خوابید، یک سوم آن را به نماز می‌‌ایستاد و یک ششم آخرش را می‌‌خوابید) پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز برخی اوقات چنین می‌کرد، بلکه غالبا این‌‌گونه بود.

بنابراین می‌‌گوییم: بهترین نماز شب، نماز شبی است که بعد از نصف شب تا یک ششم آخر شب باشد. همچنین انسان در تهجدش حریص باشد که تلاوتش به صورت ترتیل – یعنی شمرده شمرده – باشد تا آنچه می‌‌خواند را فهم و درک کند، هرگاه به آیه‌‌ی وعید رسید به الله پناه ببرد، هرگاه به آیه‌‌ی پاداش رسید طلب نماید و هرگاه به آیه‌‌ای رسید که در آن تسبیح بود تسبیح بگوید همان طور که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده است. در رکوع زیاد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را تعظیم نماید، (مثل: سبحان ربی العظیم، سبحان ذی الجبروت والملکوت و شبیه این‌‌ عبارت‌ها از الفاظی که دلالت بر تعظیم دارد)؛ به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «أما الرکوع فعظموا فیه الرب»[۳](و اما در رکوع پرودگار را تعظیم نمایید) همچنین هرگاه که از رکوع بالا آمد زیاد حمد و تسبیح بگوید و به اندازه‌‌ای که در رکوعش مانده بایستد. هرگاه سجده نمود نیز زیاد دعا نماید و هر آنچه از امور دنیا و آخرت می‌‌خواهد را طلب کند، بنابر فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «أما السجود فأکثروا فیه من الدعاء، فقمن أن یستجاب لکم»(اما در سجده زیاد دعا نمایید، زیرا شایسته است که دعایتان اجابت شود).    

سجده نسبت به اجابت دعا شایسته‌‌تر است، زیرا نزدیک‌‌ترین حالت بین بنده و پروردگار است، همان طور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «أقرب ما یکون العبد من ربه و هو ساجد»[۴](نزدیک‌‌ترین حالت بنده به پروردگارش در حالت سجده است)؛ لذا انسان برای دعا نمودن در حالت سجده زیاد تلاش نماید و زیاد در دعایش اصرار و عزم داشته باشد، زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ کسانی که در دعا اصرار می‌‌کنند را دوست دارد و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «ولیعزم المسألة، فإنه لا مکره له»[۵]( دعایش را با عزم، طلب کند زیرا کسی نمی‌‌تواند او را مجبور کند)؛ این در دعا به طور عموم است که انسان دعایش را با عزم و جدیت طلب نماید و به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اعتماد داشته باشد و گمانش به اجابت شدن دعایش غالب باشد به خصوص زمانی که در سجده است و تهجدش را با نماز وتر به پایان می‌رساند، زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «اجعلوا آخر صلاتکم باللیل وترا»[۶](آخرین نمازتان در شب را وتر قرار دهید).

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب التهجد، باب من نام عند السحر، شماره­ی(۱۱۳۱)، ومسلم: کتاب الصیام، باب النهی عن صوم الدهر لمن تضرر به أو فوت به حقا، شماره­ی (۱۱۵۹).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.

[۵] بخاری: کتاب الدعوات، باب لیعزم المسألة فإنه لا مکره له، حدیث شماره­ی (۶۳۳۹)، و مسلم: کتاب الذکر و الدعاء و التوبة، باب العزم بالدعاء ولا یقل إن شئت، حدیث شماره­ی (۲۶۷۹).

[۶] تخریج آن گذشت.