(۱۵۵۱) حکم تماس پا با فرش مرطوبِ شسته‌شده از نجاست مشکوک

(۱۵۵۱) سوال: اگر پا بر فرشی گذاشتم که شسته شده و هنور مرطوب است، آیا پایم با برخورد به این ادرار، نجس شده است؟ اگر نجاست رها شود تا این که جایش خشک گردد و برایمان قابل تشخیص نباشد، باید چه کاری انجام دهیم؟

جواب:

اگر پا بر جایی گذاشتی که مرطوب است و از نجاست پاک شده است، پای شما نجس نمی‌شود زیرا آن مکان، پاک شده است اما رها کردن مکان نجاست تا این که خشک شود، شایسته نیست. در صورتی که چنین اتفاقی افتاد و قابل تشخیص نبود، باید تا حد امکان تلاش کرده و مکان نجاست را بیابید سپس مکانی که گمان می‌کنید به نجاست آلوده شده را بشویید.

تأخیر در شستن محل نجاست، درست و شایسته‌ نیست؛ زیرا روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مبادرت ورزیدن و شتاب کردن در پاک کردن نجاست و آلودگی بود؛ ثابت است که: «أُتِيَ بِصَبِيٌّ يُحَنَّكُهُ، فَبَالَ عَلَيْهِ، فَأَتْبَعَهُ المَاءَ»[۱] : (پسر نوزادی را برای تحنیک به نزد ایشان آوردند؛ آن نوزاد بر لباس ایشان ادرار کرد. ایشان فورا بر آن آب ریخت). ایشان در شستن این نجاست، تأخیر نکرد. همچنین: «جَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَبَالَ فِي طَائِفَةِ الْمَسْجِدِ، فَزَجَرَهُ النَّاسُ، فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، فَلَمَّا قَضَى بَوْلَهُ أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بِذَنُوبِ مِنْ مَاءٍ، فَأُهْرِيقَ عَلَيْهِ»[۲] : (روزی یک بادیه‌نشین وارد مسجد شد و در گوشه‌ای از مسجد ادرار ‌نمود. مردم او را سرزنش کرده و بر وی فریاد زدند؛ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنان را از این ‌کار نهی نمود. آن مرد وقتی ادرارش را تمام کرد، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دستور داد تا یک دلو بزرگ آب بیاورند سپس بر آن ادرار ریخته شد).

بنابراین دریافتیم که روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مبادرت ورزیدن و شتاب کردن برای از بین بردن نجاست است و این روش دو سبب دارد:

۱. شتاب نمودن در از بین بردن نجاست و آلودگی؛ زیرا نجاست و آلودگی شایسته‌ی مؤمن نیست زیرا مؤمن، پاک است و شایسته است هر چیزی که با آن تماس دارد نیز پاک باشد.

۲. اگر انسان در از بین بردن نجاست، شتاب کند بهتر و سالم‌تر است؛ چون اگر تأخیر صورت گیرد، ممکن است فراموش کند و چه بسا بر همین نجاست، نماز بخواند! همچنین ممکن است بدن و لباس او آلوده گردد یا آب نجاست به جاهای دیگر نیز سرایت کند.

البته منظور این نیست که اگر فراموش کند و بر جای نجس یا با نجاستی که بر بدن یا لباسش قرار دارد نماز بخواند، نمازش باطل است زیرا بنا دیدگاه راجح و برگزیده این است که اگر از روی فراموشی یا عدم آگاهی، با نجاست، نماز بخواند، نمازش صحیح است؛ مثلا اگر لباسش به نجاستی آلوده شد و در تمیز کردنش سهل‌انگاری و تأخیر کرد سپس فراموش کرد که آن را بشوید و با همان حالت نماز خواند، نمازش صحیح است زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا} [البقرة: ۲۸۶] : (پروردگارا! اگر از یاد بردیم یا اشتباه کردیم، ما را بازخواست نفرما).

همچنین اگر از وجود نجاست، آگاهی نداشت و بعد از نماز، متوجه نجاست شد، نمازش بر اساس آیه‌ی مذکور، صحیح است؛ اما اگر بی‌وضو باشد و از روی فراموشی یا جهل نماز بخواند، واجب است که دوباره نماز بخواند؛ برای مثال: اگر شخصی وضویش باطل شد و بعد از دخول وقت نماز، فراموش کرد وضو بگیرد و نماز را ادا کرد، سپس به یاد آورد که وی بدون وضو نماز خوانده است، واجب است که وضو بگیرد و دوباره نماز بخواند.

همچنین اگر شخصی به مهمانی دعوت شد و نمی‌دانست گوشتی که خورده، گوشت چه حیوانی بوده است و نماز خواند سپس بعد از ادای نماز، مشخص شد که گوشت شتر بوده است: واجب است که وضو بگیرد و دوباره نماز بخواند حتی اگر در هنگام خوردن آن گوشت، نمی‌دانسته که گوشت شتر است.

شخصی که از روی فراموشی یا نادانی، بدون وضو نماز را ادا کند، واجب است دوباره نماز بخواند اما بر کسی که از روی فراموشی یا نادانی با نجاست، نماز خوانده است، واجب نیست که نمازش را دوباره بخواند؛ فرق بین این دو شخص این است که در مسئله‌ی نماز خواندن بدون ‌وضو، شخص یک کاری که بدان امر شده را ترک کرده است و اگر کسی فعلی که بدان امر شده را از روی فراموشی یا جهل، ترک کند، گناه از وی ساقط می‌شود اما نمازش را باید دوباره بخواند زیرا انجام آن فعل به طور صحیح، مطلوب و الزامی است و این مسئله فقط با تکرار ادای نماز، امکان‌پذیر است؛ اما شخصی که از روی فراموشی یا نادانی، با لباس نجس یا در محل نجس، نماز خوانده است؛ این از باب انجام یک کار ممنوع و حرام است و کسی که کار ممنوع و حرام را از روی جهل یا فراموشی مرتکب شود، گناه به خاطر جهل و فراموشی از وی برداشته می‌شود. وقتی که گناه برداشته شود نیز گویا اصلا کار حرامی انجام نداده است و بدین ترتیب گویا در این نمازش مرتکب این کار حرام نشده است.

[۱] صحیح بخاری: كتاب العقيقة، باب تسمية المولود غداة يولد لمن لم يعق عنه وتحنيكه، شماره (۵۴۶۸). صحیح مسلم: كتاب الطهارة، باب حكم بول الطفل الرضيع وكيفية غسله، شماره (۲۸۶).

[۲] صحيح بخاری: كتاب الوضوء، باب يهريق الماء على البول، شماره (۲۲۱). صحیح مسلم: كتاب الطهارة، باب وجوب غسل البول…، شماره (۲۸۴).

تعداد بازدید: 91

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: إذا وطئتُ بقَدَمي الفراش، وهو مبلول بالماء الذي غسل به، فهل تكون رجلي قد تنجست من هذا البول؟ وما العمل لو تركت النجاسة حتى جف موضعها واشتبه علينا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا وطئتِ برجلك وهي رطبة على هذا الموضع الذي طهر فإنه لا يؤثر؛ لأن المكان صار طاهرا، وأما ترك هذا المكان حتى يجف ويشتبه فإن هذا لا ينبغي، وإذا قدر أنه وقع، واشتبه الأمر، فإنه يجب التحري بقدر الإمكان، ثم يغسل المكان الذي يظن أنه هو الذي أصابته النجاسة.

قلت: إنه لا ينبغي تأخير غسل النجس؛ لأن الرسول -عليه الصلاة والسلام – كان منهجه المبادرة في إزالة النجاسة، فإنه «أَتِيَ بِصَبِيٌّ يُحَنَّكُهُ، فَبَالَ عَلَيْهِ، فَأَتْبَعَهُ المَاءَ». ولم يؤخر غُسله . ولما جَاءَ أَعْرَايٌّ فَبَالَ فِي طَائِفَةِ المَسْجِدِ، فَزَجَرَهُ النَّاسُ ، فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَضَى بَوْلَهُ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَنُوبِ مِنْ مَاءٍ فَأَهْرِيقَ عَلَيْهِ».

فعلم من هذا أن هدي الرسول -عليه الصلاة والسلام- هو المبادرة في إزالة النجاسة وذلك لسببين.

أولا: المسارعة إلى إزالة الخبث والأذى؛ فإن الأذى والخبث لا يليق بالمؤمن، فالمؤمن طاهر ، وينبغي أن يكون كل ما يلابسه طاهرا.

ثانيا : أنه إذا بادر بغسله فإنه أسلم له؛ لأنه ربما ينسى إذا أَخَّر غسله من فوره، وحينئذ قد يصلي بالنجاسة، وربما يتلوث، أو ربما تعدى ماء النجاسة إلى مكان آخر.

وأقول: ربما يُصلِّي بالنجاسة، وليس معنى ذلك أنه إذا صلى بالنجاسة ناسيًا أن صلاته تبطل، فإن القول الراجح أنه إذا صلى بالنجاسة – ناسيا أو جاهلا – فإن صلاته صحيحة، مثل: لو أصاب ثوبه نجاسة تهاون في غسلها، أي: لم يبادر بغسلها، ثم صلي ناسيا، فإن صلاته تصح؛ لقوله تعالى: ﴿ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ﴾ [البقرة: ٢٨٦].

وكذلك لو كان جاهلا بها، ولم يعلم بها إلا بعد أن صلى، فإن صلاته تصح؛ للآية السابقة. لكن إذا صلى وهو مُحْدِثٌ – ناسيا أو جاهلا – فإنه يجب عليه إعادة الصلاة، مثل: لو نَقض وضوءه، ثم حضرت الصلاة، فصلى ناسيا نقض وضوئه، ثم ذكر بعد ذلك، فإنه يجب عليه أن يُعيد الصلاة بعد الوضوء.

وكذلك لو دُعِيَ إلى وليمة، فأكل لحما؛ لا يدري ما هو، وصلى، ثم تبين له بعد صلاته أنه لحم إبل، فإنه يجب عليه أن يتوضأ، ويعيد الصلاة، وإن كان جاهلا حين أكله بكونه لحم إبل.

والفرق بين هذا وبين الأول – أعني : الفرق بين من صلَّى مُحْدِثًا – ناسيا أو جاهلا – فإنه يجب عليه إعادة الصلاة دون مَن صلَّى بنجاسة – ناسيا أو جاهلا فإنه لا يجب عليه إعادة الصلاة أنه في مسألة الحدث ترك مأمورا، وترك المأمور ناسيا أو جاهلا – يسقط الإثم بتركه، لكن لا يسقط إعادة الصلاة؛ لأن المطلوب فعلها على الوجه الصحيح، ولا يمكن ذلك إلا بإعادة الصلاة. وأما من صلى بثوب نَجِسٍ – ناسيًا أو جاهلا- فإن هذا من باب فعل المحظور، وفعل المحظور ناسيًا أو جَاهلًا يَسقُط به الإثم لجهله ونسيانه، وإذا سقط الإثم فلم يفعل مُحرَّمًا، وحينئذ تكون الصلاة كأنه لم يفعل فيها هذا المحرم.