(۱۴۷۵) سوال: روش مسح بر جوراب چگونه است؟ آیا ابتدا پای راست و سپس پای چپ را مسح کنیم یا هم‌زمان با دو دست هر دو پا را مسح نماییم؟ شایان ذکر است که امروزه مردم به روش دوم عمل می‌کنند.

جواب:

برخی علما بر این نظر هستند که مسح بر خف همانند مسح کردن دو گوش است که شخص باید هر دو را همزمان و یک‌باره و بدون مقدم کردن راست بر چپ، مسح کند لذا فرد پای راست را با دست راست و پای چپ را با دست چپ به طور هم‌زمان مسح می‌کند همان طور که گوش‌ها را هم‌زمان مسح می‌کند.

راجح و صحیح از نظر من، این است که فرد پای راست را قبل از پای چپ مسح کند زیرا مسح دو پا، جایگزین شستن آن‌ها شده است و دو عضو مستقل و جدا از هم هستند. چون مسح جایگزین شستن شده است و در شستن، مشروع است که راست بر چپ مقدم شود، در نتیجه بدل و جایگزین، همان حکم اصل را به خود می‌گیرد. قیاس پاها بر گوش‌ها درست نیست؛ زیرا چنان که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «الأُذُنَانِ مِنَ الرَأسِ»[۱] : (دو گوش‌ جزو سر هستند) و یک عضو محسوب می‌شوند. همان طور که شخص هنگام مسح سر، دستش را یک بار بر سرش می‌کشد و سمت راست و چپ سرش نیز همزمان می‌باشد، گوش‌ها را نیز همزمان و با یک ‌بار مسح می‌کند زیرا جزو سر هستند اما پاها دو عضو مستقل از یکدیگر می‌باشند لذا هر عضوی حکم خاص خود را دارد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز: «كانَ رسولُ اللهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم يُعجِبُهُ التَيَامُنُ في تَنَعُّلِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَطُهُورِهِ وَفِي شَأنِهِ كُلِّهِ»[۲] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم همواره شروع کردن از سمت راست را در دمپایی پوشیدن، شانه زدن موها، طهارت گرفتن و در تمام کارها دوست داشت و می‌پسندید).

[۱] مسند احمد (۱/۴۸۶، شماره ۴۲۰). سنن ابوداود: کتاب الطهارة، باب صفة وضوء النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، شماره (۱۳۴). سنن ترمذی: أبواب الطهارة، باب ما جاء أن الأذنین من الرأس، شماره (۳۷). سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة وسننها، باب الأذنان من الرأس، شماره (۴۴۴).

[۲] صحیح بخاری: کتاب الوضوء، باب التیمن فی الوضوء والغسل، شماره (۱۶۸). صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب التیمن فی الطهور وغیره، شماره (۲۷۰).