(۵۳۴۱) آیا تکرار قسم به طلاق در مناقشات خانوادگی موجب وقوع طلاق می‌شود؟

(۵۳۴۱) سوال: نزد ما افرادی وجود دارند مه در بسیاری از مناقشاتی خه دارند قسم به طلاق می‌خورند و تکرار می‌کنند و می‌گویند: بر من طلاق است اگر که فلان کار را انجام دهی یا اگر به فلان جا رفتی و همه‌ی آن‌ها ازدواج کرده‌اند، آیا در این حالت طلاق واقع می‌شود؟

جواب:

جواب به سوال متصمن دو مسئله است:

اول: حال این سفیهان که زبانشان در هر چیز و ناچیزی به طلاق است مخالف آن‌چه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ارشاد نموده است می‌باشد: «مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ كَفَرَ و أَشْرَكَ»[۱]: (هر كسى به غير الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم بخورد، حتماً مرتكب كفر و شرک شده است): لذا مؤمن اگر بخواهد قسم بخورد به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم می‌خورد و شایسته نیست که بسیار قسم بخورد حتی قسم به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَٱحۡفَظُوۤا۟ أَیۡمَـٰنَكُمۡ} [سوره المائدة: ۸۹] : (و سوگندهای خود را حفظ کنید).

و از جمله تفسیرهایی که شده است، زیاد قسم نخوردن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است اما این که به طلاق قسم می‌خورند مثل این که می‌گویند: بر من طلاق است اگر که فلان کار را انجام دهی یا اگر که انجام ندهی یا اگر فلان کار را انجام دادم زنم طلاق است یا اگر این کار را انجام ندهی زنم طلاق است و مانند این صیغه‌ها، لذا این خلاف آن‌چیزی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بدان ارشاد کرده است.

و بسیار از اهل علم و بلکه بیشتر اهل علم گفته‌اند: اگر آن شرط به جا بیاید پس طلاقش واقع می‌گردد و زنش طلاق است و قول راجح این است که اگر طلاق در استعمال قسم بیاید و قصد از آن تشویق بر آن چیز یا منع از آن یا تصدیق یا تکذیب یا تأکید باشد پس حکم آن، حکم قسم زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَاۤ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَۖ تَبۡتَغِی مَرۡضَاتَ أَزۡوَ ٰ⁠جِكَۚ وَٱللَّهُ غَفُورࣱ رَّحِیمࣱ* قَدۡ فَرَضَ ٱللَّهُ لَكُمۡ تَحِلَّةَ أَیۡمَـٰنِكُمۡۚ وَٱللَّهُ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِیمُ ٱلۡحَكِیمُ} [سوره التحريم: ۱-۲] : (ای پیامبر! چرا چیزی را که الله بر تو حلال کرده است به خاطر خشنودی همسرانت (بر خود) حرام می‌کنی؟! و الله آمرزندۀ مهربان است* به راستی الله (راه) گشودن سوگندهای‌تان را برای شما مقرر داشته است).

لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تحریم را قسم قرار داد و چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى»[۲]. : (همه‌ی اعمال بستگى به نيت آنها دارد، و براى هر فردى آنچه كه نيت كرده حاصل مى گردد): و این نیت طلاق نکرده است و فقط نیت قسم را کرده یا معنای قسم را نیت کرده است لذا اگر به آن وفا نکرد پس باید کفاره قسم بدهد و این قول راجح است.

دوم: پس این قسم بر غیر ایشان می‌باشد چه به طلاق باشد یا به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یا به صفتی از صفات او لذا قسم بر غیر از خودت در آن احراج بر او است و چه بسا در آن ضرری برای او باشد و چه بسا آن کار را انجام ندهد وقتی که در آن سختی و مشقت بیابد و در این صورت قسم خورنده باید کفاره قسم را بپردازد همانطور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {فَكَفَّـٰرَتُهُۥۤ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَـٰكِینَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِیكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِیرُ رَقَبَةࣲۖ فَمَن لَّمۡ یَجِدۡ فَصِیَامُ ثَلَـٰثَةِ أَیَّامࣲۚ ذَ ٰ⁠لِكَ كَفَّـٰرَةُ أَیۡمَـٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡ} [سوره المائدة: ۸۹] : (پس کفارۀ آن اطعام ده مسکین است از غذاهای متوسطی که به خانوادۀ خود می‌خورانید، یا لباس پوشانیدن آن‌ها، و یا آزاد کردن یک برده، پس اگر کسی (هیچ یک از این‌ها) نیابد، سه روز روزه بگیرد، این کفارۀ سوگندهای شماستهر گاه که سوگند یاد کردید (و به آن وفا نکردید)).

پس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در کفاره‌ی قسم چهار چیز بیان کردند که سه تای آن بر اساس انتخاب است و آن، غذا دادن به ۱۰ مسکین یا لباس دادن به ۱۰ نفر از ایشان یا آزاد کردن برده است و یکی براساس ترتیب است و آن هنگامی است که این سه تا را نیافت در این صورت سه روز پشت سرهم روزه می‌گیرد.

و مفعول در قول{فَمَن لَّمۡ}:حذف شده است تا شامل کسانیکه غذایی برای دادن یا لباسی برای پوشاندن ۱۰ مسکین ندارند یا برده‌ای که آزاد کنند و بر همین اساس اگر در بلدی است که در فقری نیست، جایز است که در کفاره‌ی قسم سه روز پشت سرهم روزه بگیری چون اینمه چیزی نیافتی بر تو صدق می‌کند.

[۱] رواه احمد (۶۰۷۲) و الترمذی (۱۵۳۵).

[۲] رواه البخاری (۱)

تعداد بازدید: 15

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لدينا أشخاص يحلفون بالطلاق في كثير من مناقشاتهم، ويرددون على الطلاق أن تعمل كذا. أو أن تخرج إلى كذا. مع العلم أن كلا منهم متزوج، فهل يقع الطلاق في مثل هذه الحالة أم لا؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الجواب عن هذا السؤال تضمن مسألتين: المسألة الأولى: حال هؤلاء السفهاء الذين يُطْلِقُون ألسنتهم بالطلاق في كل هين وعظيم، وهؤلاء مخالفون ما أرشد إليه النبي صلى الله عليه وسلم في قوله: «مَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِف بِاللَّهِ، وَإِلَّا فَلْيَصْمُتْ». فإذا أراد المؤمن أن يحلف فليحلف بالله -عز وجل-، ولا ينبغي أيضًا أن يكثر من الحلف، ولا حتى بالله -سبحانه وتعالى؛ لقوله: ﴿ وَاحْفَظُوا أَيْمَنَكُمْ ﴾ [المائدة: ۸۹].

ومن جملة ما فُسِّرَت به أن المعنى لا تُكثروا الحلف بالله. أما أن يحلفوا بالطلاق، مثل: عليَّ الطلاق أن تفعل كذا. أو : علي الطلاق ألا تفعل. أو: إن فعلت كذا فامرأتي طالق أو إن لم تفعل فامرأتي طالق. وما أشبهه من الصيغ فإن هذا خلاف ما أرشد إليه النبي صلى الله عليه وسلم.

وقد قال كثير من أهل العلم، بل أكثر أهل العلم: إنه إذا حَنَّتْ في ذلك فإن الطلاق يلزمه، وتطلق منه امرأته. وإن كان القول الراجح أن الطلاق إذا استعمل استعمال اليمين؛ بأن كان القصد منه الحثّ على الشيء، أو المنع منه، أو التصديق، أو التكذيب، أو التوكيد، فإنَّ حُكمه حكم اليمين؛ لقول الله تعالى: ﴿ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَاۤ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَۖ تَبۡتَغِی مَرۡضَاتَ أَزۡوَ ٰ⁠جِكَۚ وَٱللَّهُ غَفُورࣱ رَّحِیمࣱ* قَدۡ فَرَضَ ٱللَّهُ لَكُمۡ تَحِلَّةَ أَیۡمَـٰنِكُمۡۚ وَٱللَّهُ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِیمُ ٱلۡحَكِیمُ﴾ [التحريم: ١-٢].

فجعل الله التحريم يمينًا، ولقول النبي صلى الله عليه وسلم: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى». وهذا لم ينو الطلاق، وإنما نوى اليمين، أو نوى معنى اليمين، فإذا حَنَتْ فإنه يُجزئه كفارة يمين، وهذا هو القول الراجح.

المسألة الثانية: فهي الحلف على غيرهم، سواء أكان ذلك بالطلاق، أو بالله -عز وجل-، أو بصفة من صفاته. فإن الحلف على غيرك فيه إحراج له، وربما يكون فيه ضرر عليه وهو بلا شك – لا يخلو من إحراج؛ إما على المحلوف عليه، وإما على الحالف.

فالمحلوف عليه قد يفعل ما حلف عليه فيه، مع تحمله المشقة، فيكون في ذلك إحراج له، وربما لا يفعل؛ لما يجد من المشقة، ويكون في ذلك إلزام للحالف بكفارة اليمين، وكفارة اليمين هي كما قال الله تعالى في سورة المائدة: ﴿ فَكَفَّـٰرَتُهُۥۤ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَـٰكِینَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِیكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِیرُ رَقَبَةࣲۖ فَمَن لَّمۡ یَجِدۡ فَصِیَامُ ثَلَـٰثَةِ أَیَّامࣲۚ ذَ ٰ⁠لِكَ كَفَّـٰرَةُ أَیۡمَـٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡ﴾ [المائدة: ٨٩].

فذكر الله تعالى في كفارة اليمين أربعة أشياء، ثلاثة منها على التخيير، وهي: إطعام عشرة مساكين، أو كسوتهم، أو تحرير رقبة. وواحد على الترتيب: إذا لم يجد هذه الثلاثة فإنه يصوم ثلاثة أيام متتابعة.

وقد حذف المفعول في قوله تعالى: ﴿ فَمَن لَّمْ ﴾ ليكون ذلك شاملا لمن لم يجد ما يطعمهم به، أو يكسوهم أو يُحرّر به رقبة، ومن لم يجد المساكين الذين يطعمهم، أو يكسوهم، أو لم يجد رقبة. وعلى هذا فإذا كنتَ في بلد ليس فيه فقراء فإنه يجوز لك أن تصوم عن كفارة اليمين ثلاثة أيام؛ لأنه يَصْدُق عليك أنك لم تجد.