(۴۸۶۸) سوال: مردی پنج فرزند دارد که یکی از آنها رشد یافته و بقیه کوچک هستند و به مدرسه می‌روند. پسر بزرگ کارمند است و در تربیت برادران دیگر به پدرش کمک می‌کند و پدر نیز ماترک خود را به نام این پسر بزرگ ثبت کرده است زیرا او را در تربیت فرزندان یاری می‌دهد و پدر هنوز در قید حیات است. آیا تخصیص ماترک به این شیوه حلال است.  لطفا ما را توجیه و نصیحت بفرمایید.

جواب:

این پدر مجاز نیست که ماترک خود را به نام این فرزند بزرگش ثبت کند زیرا این کار در زمره وصیت وارث قرار می‌گیرد و خدوند متعال سهم وراث را پس از مرگ مورثشان تعیین نموده است و در آیه مواریث فرموده است:{ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًۭا ۚ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًۭا }{پدران‌تان و فرزندان‌تان کدام یک برای شما سودمندترند. (این احکام) فریضه‌ای (معین و مقرر شده) از جانب الله است و بی‌گمان الله دانای حکیم است.}(نساء:١١) و در آیه دوم بعد از ذکر مواریث فرموده است: { تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ* وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ*}{ این‌ها (احکام و) حدود الهی است، و هر کس از الله و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ش اطاعت کند، و ی را به باغ‌هایی در آورد که از زیر (درختان) آن نهرها جاری است، در آن جاودانه‌اند، و این پیروزی بزرگی است.* و هر کس از الله و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ش نافرمانی کند و از حدود او تجاوز کند، وی را در آتشی وارد می‌کند که جاودانه در آن خواهد ماند، و برای او عذاب خوار کننده‌ای است.} (نساء: ١٣، ١٤)   و در آیات سوم پس از ذکر مواریث فرموده است:{ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا۟ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ}{الله (احکام خویش را) برای شما بیان می‌کند تا گمراه نشوید، و الله به همه چیز داناست».}(نساء: ١٧٦) و همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   فرموده‌اند: « إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث» «خداوند به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد».

بنابرین بر این پدر حلال نیست که ماترک خود را به نام فرزند بزرگش انتقال دهد و در واقع هیچ چیز دیگری را نباید بدون برادران دیگر به این برادر بزرگ ببخشد. . در صحیحین از نعمان بن بشیر نقل شده که پدرش مالی به او بخشید. مادرش عمرة بنت رواحة به او گفت: راضی نمی‌گردم مگر اینکه رسول خدا صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر این امر شهادت دهند. پس چون به نزد ایشان رفت از رسول خدا صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از او پرسید: آیا برای تمامی فرزندانش بخشش مشابهی انجام داده است؟ گفت: خیر. پس پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «إتقوا الله، واعدلوا بین أولادکم» «تقوای خدا را پیشه کنید و میان فرزندانتان عدالت برقرار نمایید». وهم چنین فرمودند: «أشهد علی هذا غیری» «شاهد دیگری برای این پیدا کن» و بنابراین حلال نیست که این پدر چه در زمان حیاتش و چه پس از آن به پسر بزرگش مالی مجزا اختصاص دهد. اما اگر پسر بزرگش با او کار می‌کند، پرداخت حقوق و قسمتی از سود و … بلا اشکال است.

اما اینکه این فرزند در تربیت برادران کوچکش به پدرش کمک می‌کند از دو وجه ثواب دارد: یکی اینکه صله رحم به برادرانش است و دیگری اینکه نیکی به پدر و مادر است که این خود از تمام دنیا و آنچه در آن است نیکوتر است.

در همین باب مایلم موضوعی را مطرح کنم که اغلب مردم از من درباره آن سوال می‌پرسند. دیده می‌شود که فردی که پسرانی بالغ دارد و برای آنها عروسی برپا می‌کند، وصیت می‌کند که برای فرزندان کوچکش هم وقتی بالغ شدند، یک مراسم عروسی همانند آنچه برای بزرگترها برگزار شده، برگزار گردد که این وصیت کاملا حرام است و ابدا جایز نیست، زیرا ازدواج انفاق است و باید به هر فرزندی به اندازه نیازش داده شود و چون این فرزندان کودک به سن ازدواج نرسیده‌اند، مستحق دریافت آن نیستند. از طرف دیگر این امر وصیت وارث محسوب می‌شود و وصیت وارث حرام است. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این باره می‌فرمایند:« إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث» «خداوند به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد»