(۴۴۶۴) حکم گرفتن مو و ناخن برای کسی که قصد قربانی دارد

(۴۴۶۴) سوال: تا چه اندازه این حدیث صحیح می‌باشد، معنای آن حدیث این است: کسی که می‌خواهد قربانی کند یا از حانب او قربانی می‌شود نباید چیزی از مو و ناخن خود بگیرد تا این که قربانی را انجام دهد و این در از اول دهه‌ی ذو الحجه می‌باشد، این چگونه می‌باشد؟ و چی چیزی قربانیی کننده از انجام آن منع شده است؟ و آیا این نهی به درجه‌ی تحریم می‌رسد یا برای استحباب است؟ و آیا حج کننده و غیر آن در این مثل هم می‌باشند؟ یا این کسانی است که در حج نمی‌باشند؟

جواب:

این حدیث صحیحی است که مسلم آن را روایت کرده است و حکم آن تحریم است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «إِذَا دَخَلَتِ الْعَشْرُ، وَأَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُضَحِّيَ فَلَا يَأخذن مِنْ شَعَرِهِ وَ لا من ظُفُره شَيْئًا» [۱]: (هنگامی که دهه‌ی (اول ماه ذو الحجه) و کسی از شما خواست قربانی انجام دهد، چیزی از مو ناخن‌هایش نگیرد): و در روایتی آمده: «و لا من بَشَرِهِ» : (و از پوستش نیز چیزی نگیرد): یعنی این مثل بعضی از مردم، چیزی از پوست (پای) خود را نکنند لذا این سه محل(مو، ناخن و پوست)، محل نهی می‌باشد و اصل در نهی تحریم می‌باشد مگر این که دلیلی وجود داشته باشد که آن را مکروه و غیر آن کند.

و لذا برای کسی که می‌خواهد قربانی کند حرام است که در این دهه چیزی از مو، ناخن و پوست خود بگیرد تا این که قربانی‌اش را ذبح کند و این از نعمت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر بندگانش است چون هنگامی که برای اهل شهر و روستاها (که به حج نرفته‌اند)حج و تعبد الله که با ترک آسودگی و رفاه طلبی است فوت شد، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای اهل شهر و روستاها این را مشروع کرده است تا در بعضی از چیزهای که حجاج با ترک آن عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را می‌کنند مشارکت داشته باشند و آن را گفتم چون جایز نمی‌باشد که انسان با ترک یا انجام فعلی عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را به جا آورد مگر با نص شرعی لذا اگر کسی بخواهد با کوتاه نکردن ناخن‌ها یا نگرفتن مو و پوست در این ده روز، بدون دلیل شرعی عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را کند، او مبتدع گناهکار می‌باشد پس وقتی که به مقتضای دلیل شرعی می‌باشد او دارای ثواب است زیرا که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با ترک کردن این افعال عبادت می‌کند.

و برای همین انسانی که می‌خواهد قربانی کند از گرفتن مو، ناخن و پوست خود برای فرمانبردای از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسولش اجتناب می‌کند که دارای اجر می‌گردد و این بدون شک از نعمت‌های الله است و این حکم خاص کسی است که می‌خواهد قربانی کند اما کسی که از جانب او قربانی می‌شود اشکالی ندارد که مو، ناخن و پوست خود را بگیرد چون فقط همین که در حدیث وارد شده است: «أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُضَحِّيَ» : (کسی از شما خواست قربانی انجام دهد): و به آنچه در نص آمده است اکتفا می‌شود سپس از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است که از جانب خانواده‌اش قربانی کرده است ولی نقل نشده است که ایشان را از گرفتن مو، ناخن و پوستشان نهی کرده باشد لذا این دلالت می‌دهد که این حکم فقط خاص کسی است که می‌خواهد قربانی کند و مراد کسی است که می‌خواهد از جانب خود قربانی کند نه کسی با وصیت پدر یا اجداد یا یکی از نزدیکانش می‌خواهد قربانی چون که در حقیقت او قربانی کننده نیست و وکیل کسی دیگر است که حکم قربانی به او تعلق نمی‌گیردو برای همین نیز ثواب قربانی را ندارد و فقط ثواب احسانی که به آن مرده‌هایش کرده است را دارد و این که وصیتشان را انجام داده است.

از بسیار از مردم عوام می‌شنویم کسی که می‌خواهد قربانی کند و در عین حال دوست دارد که مو، ناخن و پوست خود را بگیرد، کسی را برای قربانی کردن و بسم الله گفتن در هنگام ذبح وکیل کند و گمان کرده‌اند که اینگونه نهی از ایشان برداشته می‌شود و این اشتباه است لذا انسانی که می‌خواهد قربانی کند اگرچه کسی دیگر را وکیل بگیرد برای او حلال نیست که چیزی از مو، ناخن و پوستش بگیرد.

بعضی از زنان در این حال از کسی که در اثنای این مدت پاک می‌شود سوال می‌کنند و او می‌خواهد که قربانی کند و زه نسبت سر خود چکار کند؟ به او می‌گوییم: موی سر خود را باز کند و آن را بشوید و آب را به آن برساند و نیازی نیست که آن را شانه و مرتب کند چون ضرورتی به آن ندارد و اگر سرش را شانه می‌کند با آرامی این کار را برای مرتب کردن موی خود انجام دهد و همچنین به نسبت مردی که می‌خواهد قربانی کند شایسته نیست که در ایام موی خود را شانه کند.

و اما این سخن سوال کننده: آیا این خاص کسانی که در شهرها (یعنی کسانی که در حج نمی‌باشند) قرار دارند یا برای کسانی که حج می‌کنند نیز می‌باشد؟ در جواب می‌گوییم: حج کننده هنگامی که عمره را به جا آورد باید موی خود را کوتاه کند و این کار را انجام می‌دهد و اگر می‌خواهد که در شهر خود قربانی کند جایز است که کسی از خانواده‌اش که به حج نیامده است یا کسی دیگر را وکیل بگیرد یا از برادران یا فرزندانش را وکیل بگیرد که قربانی را بخرد و از جانب او و خانواده‌اش قربانی کند و در این صورت اگر که عمره را به جا می‌آورد اشکالی ندارد که موی سر خود را کوتاه کند چون که کوتاه کردن مو از نسک عمره می‌باشد.

[۱] رواه مسلم (۱۹۷۷).

تعداد بازدید: 21

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما مدى صحة الحديث الذي معناه: من أراد أن يضحي أو يضحى عنه، فلا يأخذ من شعره، أو ظفره شيئًا حتى يضحي، وذلك من أول أيام عشر ذي الْحَجَّةِ، وكيف ذلك؟ وما هي الأشياء التي يمتنع الْمُضَحي عن فعلها؟ وهل هذا النهي يَصِلُ إلى درجة التحريم، أم أنه للاستحباب؟ وهل يلتزم به المقيم والحاج على السواء؟ أم هو خاص بالمقيم دون الحاج؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذا الحديث صحيح رواه مسلم، وحكمه التحريم لأن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «إذا دَخَلَتِ الْعَشْرُ وأراد أحدكم أن يُضَحي، فلا يأخذن من شَعَرَهِ، ولا من ظُفُرِهِ شيئًا» وفي رواية: «ولا من بَشَرِه»، والبش: الجلد. يعني: أنه لا ينتف شيئًا من جلده كما يفعله بعض الناس، يَنْتِفُ من عقبه «من قدمه»، فهذه الثلاثة هي محل النهي الشعر والظفر، والبشرة، والأصل في نهي النبي صلى الله عليه وسلم التحريم حتى يرد دليل يسقطه إلى الكراهة أو غيرها.

وعلى هذا فيحرم على من أراد أن يضحي أن يأخذ في الْعَشْرِ من بشرته، أو شَعَرَهِ، أو ظفره شيئًا حتى يضحي، وهذا من نعمة الله -سبحانه وتعالى- على عباده، لأنه لما فات أهل المدن والقرى والأمصار الْحَجَّ والتعبد الله -سبحانه وتعالى – بترك التَّرَفُّه، شرع لمن في الأمصار هذا الأمر ليشاركوا الْحُجَّاجَ في بعض ما يتعبدون الله تعالى بتركه، وإنما قلت ذلك لأنه لا يجوز لإنسان أن يتعبد بترك شيء أو بفعل شيء إلا بنص من الشرع، فلو أراد أحد أن يتعبد الله تعالى في خلال عشر أيام بترك تقليم الأظفار، أو الأخذ من شعره أو بشرته، لو أراد أن يتعبد بدون دليل شرعي لكان مبتدعا آنها ، فإذا كان بمقتضى دليل شرعي كان مثاباً مأجورا، لأنه تعبد الله تعالى بهذا الترك.

وعلى هذا فاجتناب الإنسان الذي يريد أن يضحي الأخذ من شعره، وبشرته، وظفره يعتبر طاعة الله ورسوله، مثابًا عليها، وهذه من نعمة الله بلا شك، وهذا الحكم إنما يختص بمن أراد أن يضحي فقط، أما من يضحى عنه فلا حرج عليه أن يأخذ، وذلك لأن الحديث إنهما ورد: «لو أَرَادَ أَحَدُكُمْ أن يضحي» فقط فيقتصر على ما جاء به النص، ثم إنه قد علم أن الرسول – عليه الصلاة والسلام- كان يضحي عن أهل بيته، ولم ينقل أنه كان ينهاهم عن أخذ شيء من شعورهم وأظفارهم وأبشارهم، فدل هذا على أن هذا الحكم خاص بمن يريد أن يُضَحي فقط، ثم إن المراد من أراد أن يُضَحُيَ عن نفسه، لا من أراد أن يضحي وصية لآبائه، أو أجداده، أو أحد من أقاربه، فإن هذا ليس مُضَحيّا في الحقيقة، ولكنه وكيل لغيره فلا يتعلق به حكم الأضحية، ولهذا لا يثاب على هذه الأضحية المضحي، إنما يثاب عليها ثواب المحسن الذي أحسن إلى أمواته وقام بتنفيذ وصاياهم.

إننا نسمع من كثير من الناس من العامة أن من أراد أن يضحي، وأحب أن يأخذ من شعره، أو من ظفره، أو من بشرته شيئًا يُوَكَّلُ غيره في التضحية وتسمية الأضحية، ويظن أن هذا يرفع عنه النهي، وهذا خطأ، فإن الإنسان الذي يريد أن يضحي ولو وكل غيره لا يحل له أن يأخذ شيئًا من شعره، أو بشرته، أو ظفره.

إن بعض النساء في هذه الحال يسألن عمن طهرت في أثناء هذه المدة، وهي تريد أن تضحي فماذا تصنع في رأسها؟ نقول لها: تصنع في رأسها أنها تنقضه وتغسله وترويه ولا حاجة إلى تسريحه ومشطه فإنه لا ضرورة إلى ذلك، وإن مشطته تمشطه برفق من أجل إصلاح الشعر، وكذلك بالنسبة للرجل لا ينبغي أن يُمَشِّط شعره في هذه الأيام وهو يريد أن يضحي.

وأما قول السائل: هل هذا خاص بأهل الأمصار، أو بالذين يحجون أيضًا. فنقول: إن الحاج إذا اعْتَمَرَ فلا بد له من التقصير، فيقصر ولو كان يريد أن يضحي في بلده، لأنه يجوز للإنسان إذا كان له عائلة لم تحج أن يشتري لهم أضحية، أو يوكل من يشتري لهم، أو يوكل أحدًا من إخوانه، أو أولاده بأن يشتري له أضحية، ويضحي عنه، وعن أهل بيته وفي هذه الحال إذا كان معتمرا فلا حرج عليه أن يقصر من شعر رأسه لأن التقصير في الْعُمْرَةِ نُسُكُ.