جمعه 21 ذیقعده 1447
۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵
8 می 2026

(۴۳۵۵) حکم تأخیر در سعی پس از طواف افاضه و خروج موقت از مکه

(۴۳۵۵) سوال: سه سال است که حج را به جا آوردم و حج من  قران بوده و مناسک عمره را تمام کردم و رفتم برای مناسک حج و طواف افاضه را به آخر انداختم همراه طواف وداع و بعد از اتمام مناسک داخل حرم شدم و طواف را به جا نیاورده بودم و به برای مرید وسایل به جده رفته بودم سپس در همان روز برگشتم و طواف کردم و از مکه خارج شدم تا این مه آخرین عهدم با کعبه باشد و الان فهمیدم که قبل از طواف افاضه و وداع، باید سعی می‌کردم، لذا حکم آن چیست؟

جواب:

این مرد اهل حائل است و از سوالش این‌گونه دانسته می‌شود که هنگامی که از منی آمده مناسکش را تکمیل کرده اما طواف افاضه را نکرده و آن را برای وداع به تأخیر انداخته است و سعی بین صفا و مروه نکرده و برای نیازش به جده رفته و برگشته و طواف کرده و خارج شده است.

بنا بر این که او در سوالش گفت حج او قران است و در اولی که آمده است طواف و سعی نموده است لذا به او می‌گوییم: سعی‌ای بر تو لازم نیست زیرا حج او قران است و هنگامی که در طواف قدوم سعی کرده است او را از سعی در طواف افاضه کفایت می‌کند و اشکالی ندارد که قبل از طواف وداع به جده رفته است زیرا جده بلد او نیست و در واقع او از مکه به بلد خودش بر نگشته است ولی به جده برگشته و سپس طواف وداع را به جا آورده است و به حائل که مقر او می‌باشد رفته است و این اشکالی ندارد.

و به هنگامی که گفت: به مکه آمده و مناسک عمره را انجام داده و می‌گوید که حج او قران است؛ ظاهر این است که مراد او از این که مناسک عمره را انجام داده‌ام این است که او طواف و سعی کرده و گمان کرده که آن عمره‌ی مستقلی است وگرنه او بر قرانش می‌باشد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أديت فَرِيضَةَ الْحَج منذ ثلاث سنوات، وكان حَجَّي قرانا، وأتممت مناسك الْعُمْرَةِ، وذهبت لأداء مناسك الْحَجِّ، وعند طَوَافِ الْإِفَاضَةِ أَخَرْتُهُ مع طَوَافِ الْوَدَاعِ، وبعد إتمام المَناسِكِ دخلت الْحَرَمَ، ولم أُؤَدِ الطواف، وذهبت إلى جُدَّةَ لشراء بعض الأغراض، ثم عدت في نفس اليوم، وطفت من يومها، وخرجت من مكة حتى يكون أخر عهدي بالبيت، وعلمت الآن أنه كان يلزمني السَّعْي قبل طَوافِ الْإِفَاضَةِ والوداع، فما الحكم؟

فأجاب -رحمه الله تعالى -: هذا الرجل من أهل حائل، والمفهوم من سؤاله أنه حينما نزل من مِنّى مستكملا المناسِكِ لم يطف طَوَافَ الْإِفَاضَةِ، لأنه أَخَرَهُ للوداع ولم يسعَ بين الصَّفَا والْمَرْوَةِ، ثم خرج إلى جدة لحاجة، ورجع، وطاف، ومشى.

فبناء على سؤاله حيث قال: إنه كان قارنا بين الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ، وقد طاف وسعى أول ما قدم. نقول له: لا سعي عليك، لأن الْقَارِنَ إِذا سعى بعد طَوَافِ الْقُدُومِ كفاه عن السَّعْي بعد طَوافِ الْإِفَاضَةِ، ولا حرج عليه أيضًا حين خرج إلى جدة قبل أن يطوف للوداع، لأن جُدَّة ليست بلده، فهو في الحقيقة لم يغادر مَكَّةَ إلى بلده، أو محل إقامته، ولكنه رجع من جُدَّةَ، ثم طاف طوافا للوداع، وسار إلى حائل مقر عمله، وهذا العمل لا بأس به.

بقي أن يقال: إنه قال في كلامه إنه قدم إلى مَكَّةَ، وأدى مناسك الْعُمْرَةِ. مع إنه يقول: إنه كان قارنا بين الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ. والظاهر أن مراده بقوله: أديت مناسك الْعُمْرَةِ. أنه طاف وسعى فظن أن ذلك عُمْرَة مستقلة، وإلا فهو على قرانه.

مطالب مرتبط:

(۴۳۰۴) رمی ناقص به‌ علت ازدحام و انحراف سنگ‌ریزه‌ها

زدن به جمره واجب نیست زیرا آن ستون‌های موجود در آن حوض‌ها جمار مجرد علامت‌هایی برای مکان رمی هستند و واجب این است که سنگ‌ریزه به آن حوض برسد ...

ادامه مطلب …

(۴۳۴۱) حکم درک شب منی با رسیدن در نیم‌ساعت پیش از فجر در شب یازدهم

اشکالی در آن نمی‌باشد و بر شما گناه و فدیه‌ای نیست...

ادامه مطلب …

(۴۳۰۷) حكم رمی جمره خارج از حوض به‌سبب ازدحام سنگ‌ریزه‌ها

انسان هنگامی که رمی جمرات می‌کند، زمانی که یقین حاصل کرد که سنگ‌ریزه‌ها در حوض افتادند، کفایت می‌کند و اگر چه از حوض بغلطد....

ادامه مطلب …

(۴۳۳۲) روز حج اکبر آیا روز عید است یا روز وقوف در عرفه و چرا به این اسم نام گذاری شده است؟

روز حج اکبر همان روز عید است همانطور که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است...

ادامه مطلب …

(۴۳۱۶) آیا برای غیر مُحرِم جایز است که از حج‌کننده‌ای كه از رمی عاجز است رمی به جا آورد؟

اولا قبل از این کم به این سوال جواب دهم دوست دارم مسئله‌ی وکیل گرفتن در رمی را مورد توجه قرار دهم که مردم آن را بسیار دست‌کم می‌گیرند تا جایی که به آن اهمیت نمی‌دهنددر صورتی که رمی جمرات یکی از واجبات حج است و بر کسی که لباس حج را بر تن کرده واجب است که خودش آن را به جا آورد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَأَتِمُّوا۟ ٱلۡحَجَّ وَٱلۡعُمۡرَةَ لِلَّهِ} [سوره البقرة: ۱۹۶] : (و حج و عمره را برای الله به اتمام برسانید): و این اقتضای این را دارد که انسان تمام اعمال حج را باید بدون این که کسی را وکیل خود قرار دهد انجام دهد ولی با تأسف بسیار بعضی از مردم این را دست‌کم می‌گیرند تا جایی که جوانی را می‌یابی که از جانب خود برای رمی وکیل گرفته است یا زنی که می‌تواند که خودش رمی به جا آورد کسی را از جانب خود وکیل گرفته است و این خطای بزرگی است و برای کسی که خودش می‌تواند رمی به جا آورد با وکیل گرفتن رمی او به جا نمی‌آید. بعضی از مردم می‌گویند: زنان به خاطر شلوغی و اختلاط به مردان به وکیل گرفتن نیاز دارند. می‌گوییم: برای زنان نیز وکیل گرفتن جایز نیست زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به سوده دختر زمعه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا (یکی از همسرانش) که سنگین و کند رو بود اجازه نداد که وکیل بگیرد بلکه به او اجازه داد از مزدلفه در آخر شب، قبل از شلوغی مردم خارج شود. و ما می‌گوییم: مسئله‌ی شلوعی در طواف و سعی نیز می‌باشد بلکه در طواف و سعی بیشتر و خطرناکتر است زیرا مردم در رمی کردن سمت یکسانی ندارند یکی می‌آید و یکی می‌رود و با عجله این کار را انجام می‌دهند به خلاف طواف که به یک سمت می‌روند و با آرامی این کار را انجام می‌دهند بنابراین فتنه در آن از این که فاسقان در آن باشند العیاذ بالله خطرناک‌تر است که از اول تا آخر طواف در مجاورت این زن قرار می‌گیرد و خطر در آن بیشتر وجود دارد و با این وجود هیچ کس نگفته است که در حالت شلوغی از جانب زن برای طواف کردن وکیل گرفته می‌شود. و برای همین نیز حج کننده در حج فرض و نفل باید خودش رمی را به جا آورد و اگر مانند زن حامله یا مریض یا شخص مسن که از این کار عاجز هستند در این حالت از جانب خودشان وکیل می‌گیرند و اگر از صحابه روایت نشده بود که از جانب کودکانشان رمی می‌کردند می‌گفتیم اگر نمی‌تواند رمی را به جا آورد وکیل گرفته نمی‌شود بلکه از او ساقط می‌شود زیرا که واجبات برای کسی که توانایی آن را ندارد از گردنش ساقط می‌شود ولی وقتی در توکیل در اصل حج برای کسی که عجزی که امید به بهبود آن نیست دچار شده است آمده و از صحابه روایت شده است که از جانب کودکانشان رمی را به جا می‌آوردند گفتیم که توکیل در رمی کردن برای کسی که نمی‌تواند جایز است. و اما کسی که به سبب شلوغی رکی کردن برایش سخت می‌آید عذری برای وکیل گرفتن نیست بلکه می‌گوییم اگر می‌توانی در شلوغی رمی کنی خودت در روز رمی کن و اگر با وجود شلوغی برایت سخت می‌آید در شب رمی را به جا بیاور و امر در این باره سخت‌گیری نیست زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اول وقت رمی در ایام تشریق را مشخص کردند و آخر آن را مشخص نکردند و این دلالت بر این دارد که آخر آن وقت محدودی ندارد و انسان براساس آنچه برایش میسر است در شب رمی می‌کند و این ممنوع نیست و رمی عبادت روز نیست بلکه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ایشان اجازه داده است که در آخر شب از مزدلفه خارج شوند و هنگامی که رسیدند رمی کنند همانطور که از اسماء رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا دختر ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت شده است: «أنها كانت ترمي ثم تُصلي الفجر» : (او رمی را به جا می‌آورد سپس نماز صبح را می‌خواند): و این دلیل بر این است که امر در آن واسع است بنابراین در چیزی که شرع آن را محدود کرده است به آن ملزم هستیم و در چیزی که شرع در آن مطلق آورده است از رحمت و کَرَم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است؛ بله اگر انسانی منزلش دور است و برایش سخت است که هر روز به سوی جمرات برود می‌تواند آن را در روز آخر جمع کند زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به شتربانان اجازه داد که روزی رمی کنند و روزی رمی نکنند سپس در روز سوم برای دو روز رمی کنند. اما در صورتی که مشقتی نمی‌باشد جایز نیست که رمی روزی را به روز دیگر به تأخیر بیاندازد. اما جواب سوال: آیا جایز کسی که در احرام نیست را برای رمی جمرات وکیل کرد؟ فقها گفته‌اند: فقط برای کسی که در آن سال حج می‌کند جایز است. والله الموفق....

ادامه مطلب …

(۴۲۹۷) توضیح درباره مشعرالحرام و حکم دعا و وقوف بر کوه آن

مکان معینی است که مسجد بر آن بنا شده است و آن مکانی که است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که نماز صبح در مزدلفه را خواند و تا مشعر الحرام سوار بر سواره شده است و نزد آن ایستادن و دعا، تکبیر تهلیل گفته است....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه