(۴۲۳۲) حکم نوشیدن چای و قهوه با زعفران در حال احرام

(۴۲۳۲) سوال: در حال احرام بودیم و در مسیر مکه چای و قهوه نوشیدیم و در قهوه زعفران بود؛ آیا چیزی بر ما لازم است؟

جواب:

اگر این از روی نادانی بوده است چیزی بر او نیست همچنین اگر شک داشتند آیا این زعفران است یا خیر چیزی بر آنها لازم نیست اما اگر میدانستند که زعفران است و برای مُحرم جایز نیست قهوهای که در آن زعفران است را بنوشد اگر بوی آن موجود باشد کار اشتباهی را انجام دادهاند اما اگر بوی آن نباشد و فقط رنگ باشد اشکالی ندارد.

بدین مناسبت دوست دارم برادران شنوندهی ما بدانند که همهی محرمات احرام در صورتی که انسان از روی فراموشی، جهل یا اجبار انجام دهد چیزی بر او نیست نه گناه، نه فدیه و نه مجازات لذا اگر کسی در حرم صیدی را در حال احرام یا بعد از احرام شکار کند در حالی که نمیداند حرام است یا این که میداند شکار صید حرام است اما نمیداند این از جمله چیزهایی است که شکار آن حرام است چیزی بر او نیست همچنین اگر کسی قبل از خروج ابتدایی از احرام با همسرش جماع کند با این گمان که اشکالی ندارد چیزی بر او نیست و چه بسا این اتفاق در شب مزدلفه بعد از برگشت از عرفه رخ دهد زیرا برخی از مردم عوام گمان میکنند که معنای حدیث: «الحج عرفة»[۱] این است که هرگاه انسان در سرزمین عرفات ایستاد حج او پایان یافته است و محرمات احرام بر او حلال میشود لذا در شب مزدلفه با این تصور که حج او کامل شده با همسرش جماع میکند این شخص چیزی بر او نیست نه فدیه و نه قضا و دلیل آن فرمودهی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا}[بقره: ۲۸۶](پروردگارا! اگر فراموش یا خطا کردیم ما را مؤاخذه نکن) الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: انجام دادم[۲] همچنین میفرماید: {وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ۚ}[احزاب: ۵](و در آنچه که (قبلاً) اشتباه کردهاید گناهی بر شما نیست و لیکن آنچه را که دلهای شما از روی عمد می خواهد) همچنین در مورد صید میفرماید: {وَمَن قَتَلَهُ مِنكُم مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ}[مائده: ۹۵](و هر کس از شما به عمد آن را بکشد باید کفارهای همانند آن از چهارپایان بدهد) همچنین فرمودهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد روزه: «من نسي و هو صائم، فأكل أو شرب، فليتم صومه، فإنما أطعمه الله و سقاه»[۳]: (کسی که فراموش کند و در حالی که روزه است بخورد یا بنوشد روزهاش را کامل کند زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او غذا و آب داده است) و در صحیح بخاری از اسماء بنت ابوبکر روایت شده که میگوید: در روز ابری (در رمضان) افطار نمودم سپس خورشید غروب نمود اما پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنها را به قضا نمودن روزه امر نکرد[۴] زیرا نمیدانستند و معاویه بن الحکم در نماز صحبت کرد در حالی که نمیدانست صحبت کردن نماز را باطل میکند هنگامی نماز او تمام شد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به نزد او آمد و به او فرمود: «إن هذه الصلاة لا يصلح فيها شيء من كلام الناس، إنما هو التسبيح و التكبير و قراءة القرآن»[۵]: (هیچ یک از کلام مردم در نماز شایسته نیست بلکه نماز عبارت از تسبیح، تکبیر و قرائت قرآن است) یا همانطور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود و او را به خواندن دوبارهی نماز امر نکرد.

بنابراین این قاعدهی کلی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با این بر بندگانش منت گذاشته و شامل تمامی محرمات میشود که اگر انسان آن را از روی فراموشی، نادانی و اجبار انجام دهد نه گناه، نه فدیه و نه کفاره بر او نیست.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.

[۵] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 25

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: كنا مُحرمين، وفي طريقنا إلى مكة شربنا الشاي والقهوة، وكان في القهوة زعفران، فهل يلزمنا شيء؟

فأجاب رحمه الله تعالى: إذا كان ذلك عن جَهْلٍ منهم فإنه لا يلزمهم شيء، وإذا كان عندهم شك في هل هذا زعفران أو لا فلا يلزمهم شيء، وإن تيقنوا أنه زَعْفَرَان وقد علموا أن الْمُحْرِمَ لا يجوز أن يشرب القهوة التي فيها الزعفران، فإنه إن كانت الرائحة موجودة فقد أساءوا، وإن كانت غير موجودة وليس فيه إلا مجرد لون فلا حرج عليهم في هذا.

وإنني بهذه المناسبة أود أن يعلم إخواننا المستمعون أن جميع مَحْظُورَاتِ الْإِحْرَام إذا فعلها الإنسان نَاسِيّا، أو جاهلًا، أو مُكْرَها فلا شيء عليه، لا إثم، ولا فذية، ولا جزاء، فلو أن أحدًا قتل صيدا في الْحَرَمِ أو بعد إِحْرَامِهِ، وهو لا يدري أنه حَرَامٌ، أو يدري أن قتل الصيد حرام، لكن لا يدري أن هذا الصيد مما يَحْرُمُ صيده، فإنه لا شيء عليه، كذلك لو أن رجلاً جامع زوجته قبل التحلل الأول، يظن أنه لا بأس به فلا شيء عليه، وهذا ربما يقع في ليلة مُزْدَلِفَةً بعد الانصراف من عَرَفَةَ، فإن بعض العوام يظنون أن معنى الحديث: «الْحَجُ عَرَفةُ» أنه إذا وقف الإنسان بِعَرَفَةَ فقد انتهى حَبُّهُ، وجاز له أن يمارس مَحْظُورَاتِ الْإِحْرَامِ، فيجامع زوجته ليلة مُزْدَلِفَةَ ظنا منه أن الْحَجَّ انتهى، فهذا ليس عليه شيء، لا فذية، ولا قضاء، ودليل هذا قوله تبارك وتعالى: ﴿ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأنَا ﴾ [البقرة: ٢٨٦] فقال الله تعالى: «قَدْ فَعَلْتُ»، وقوله تبارك وتعالى-: ﴿ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ، وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ﴾ [الأحزاب: 5] وقوله تبارك وتعالى في الصيد: ﴿ وَمَن قَتَلَهُ مِنكُم مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاءُ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ ﴾ [المائدة: ٩٥]، وفي الصيام قال النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: «من نَسِي وهو صَائِمٌ فَأَكَلَ أو شَرِبَ، فَلْيُتِمَّ صَوْمُهُ، فَإِنما أَطْعَمَهُ اللَّهُ وسقاه»، وفي صحيح البخاري عن أسماء بنت أبي بكر أنها قالت: أَفْطَرْنَا في يوم عيم – يعني في رمضان- ثم طَلَعَتِ الشمس، ولم يأمرهم النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- بالقضاء. لأنهم كانوا جاهلين. وفي الصلاة تكلم معاوية بن الحكم رضي الله عنه جاهلا أن الكلام يبطل الصلاة، فلما انصرف من صلاته جاءه النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- وقال له: «إِنَّ هذهِ الصلاةِ لا يَصْلُحُ فيها شيء من كلام الناس، إنما هي التكبيرُ ، وقراءة القرآن»، أو كما قال صلى الله عليه وسلم ولم يأمره بالإعادة.

فهذه القاعدة العامة التي مَنَّ الله بها على عبادةٍ تَشْمَلُ كل الْمُحَرَّمَاتِ إِذا فعلها الإنسان ناسيا، أو جاهلا، أو مكرها، فليس عليه إثم وليس فيها فِدْيَةٌ، ولا كَفَّارَةٌ.