(۴۱۰۵) آیا جایز است زن مناسک حج را به نیابت از خود به دیگری بسپارد؟

(۴۱۰۵) سوال: زنی قصد نموده کسی را برای ادای حج به نیابت از خود قرار دهد به خاطر این که به او اطمینان دارد مناسک را کامل انجام می‌‌دهد و خود شناخت اندکی از مناسک دارد همچنین به خاطر ظروفی مانند عادت ماهیانه بر خود می‌‌ترسد و تا این که مشغول به فرزندان و تربیت آن‌‌ها در خانه باشد؛ شیخ بزرگوار! آیا از دیدگاه شما این کار شرعا جایز است؟

جواب:

وکیل قراردادن دیگری برای ادای حج از دو حالت خارج نیست:

اول: در حج واجب باشد.

دوم: در حج سنت باشد.

در صورتی که در حج واجب باشد جایز نیست انسان دیگری را برای ادای حج به نیابت از خود وکیل کند مگر در حالتی که خود نتواند برای ادای حج برود به دلیل بیماری مزمن که امیدی به بهبود آن نباشد یا به خاطر پیری و… اما اگر امید به بهبود این بیماری باشد منتظر می‌‌ماند تا این که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داده و حج را خود انجام دهد اگر مانعی برای ادای حج نداشته باشد بلکه خود برا انجام آن توانا باشد جایز نیست دیگری را برای ادای مناسک حج به نیابت از خود وکیل کند زیرا این عبادت از خود او طلب شده است، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ}[آل عمران: ۹۷](و برای الله حج خانه (کعبه) بر مردم واجب است (البته) کسانی که توانایی رفتن به سوی آن را دارند) لذا انسان باید عبادات را خود انجام دهد تا این که کمال تعبد و ذلت را در مقابل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ داشته برای او حاصل شود و معلوم است که هر کسی دیگری را به نیابت از خود وکیل کند برای او این مفهوم بزرگ که به خاطر آن عبادات تشریع شده حاصل نمی‌‌شود.

اما در صورتی که موکل حج واجب را انجام داده و می‌‌خواهد کسی دیگر را به نیابت از خود برای حج یا عمره قرار دهد در این مسئله بین اهل علم اختلاف وجود دارد برخی آن را جایز و برخی دیگر آن را حرام می‌‌دانند و قول نزدیک‌_‌تر به صحت نزد من این است و جایز نیست شخصی دیگری را به نیابت از خود برای ادای حج و عمره‌‌ی سنت وکیل کند زیرا اصل در عبادات این است که انسان خود آن را انجام دهد و همان‌‌طور انسان در روزه دیگری را به نیابت از خود برای روزه گرفتن وکیل نمی‌‌کند با وجود این که فوت نمود و روزه‌‌ی واجب داشت ولی او به جای او روزه‌‌ می‌‌گیرد در حج نیز این‌‌گونه است و حج عبادت بدنی است که انسان با جسمش آن را ادا می‌‌کند و عبادت مالی نیست که هدف از آن نفع رساندن به دیگری باشد لذا در صورتی که عبادت بدنی است که انسان آن را با جسمش انجام می‌‌دهد از دیگری به نیابت از او قبول نمی‌‌شود مگر در آن چه سنت وارد شده و در سنت وارد نشده که انسان حج را به نیابت از دیگری انجام دهد تا این که آن را جایز بدانیم و این یکی از دو روایت از امام احمد سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است.

یعنی: برای انسان درست نیست دیگری را در حج و عمره‌‌ی سنت وکیل کند چه خود بر انجام آن قادر باشد و چه نباشد و اگر ما این قول را بگیریم تشویقی بر ثروتمندان توانا بر این است که حج را خود انجام دهند زیرا برخی از مردم سال‌‌های زیادی بر آن‌‌ها می‌‌گذرد و به مکه نمی‌‌رود زیرا اطمینان دارد که وکیلش هر سال حج را به نیابت از او ادا می‌‌کند لذا این مفهومی که به خاطر آن حج تشریع شده را از دست می‌‌دهد چون دیگری را برای ادای حج به نیابت از خود وکیل کرده است.

تعداد بازدید: 18

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: امرأة أرادت أن تُوَكَّل إنسانًا ليَحُجَّ لها لعلمه، ولثقتها فيه بأن يؤدي الْمَنَاسِكَ كاملة، ولقلة معرفتها بمناسك الحج، ثم إنها تخاف على نفسها من ظروف العادة الشهرية وغيرها ولكي تقوم بتربية أولادها ومراعاتهم في البيت هل يجوز ذلك شرعًا في نظركم يا فضيلة الشيخ؟

فأجاب رحمه الله تعالى : تَوْكِيلُ الإنسان من يحج عنه لا يخلو من حالين:

الحال الأولى: أن يكون ذلك في فَرِيضَة.

والحال الثانية: أن يكون ذلك في نافلة، فإن كان ذلك في فَرِيضَةٍ فإنه لا يجوز أن يُوَكَّلَ غيره ليَحُجَّ عنه، إلا إذا كان في حال لا يتمكن بنفسه من الوصول إلى البيت، لمرض مستمر لا يُرْجَى زواله، أو لكبَرِ ونحو ذلك، فإن كان يُرْجَى زوال هذا المرض فإنه ينتظر حتى يُعَافِيَهُ الله ويؤدي الْحَجَّ بنفسه، وإن لم يكن لديه مانع من الحج بل كان قادرًا على أن يحج بنفسه فإنه لا يحل له أن يُوَكَّل غيره في أدا النُّسُكِ عنه، لأنه هو المطالب به شخصيّا، قال الله تعالى: ﴿ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِبُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ﴾ [آل عمران: ٩٧]، فالعبادات لا بد أن يفعلهـا الإنسان بنفسه، ليتم له التَّعَبُّدُ والتَّذَلّل الله – سبحانه وتعالى-، ومن المعلوم أن م وكَّلَ غَيْرَهُ فإنه لا يحصل على هذا الْمَعْنَى العظيم الذي من أجله شرعت العبادات.

وأما إذا كان الموكَّل قد أَدَّى الْفَرِيضَةَ وأراد أن يُؤَكَّلَ عنه من تَحْجُ أو يَعْتَمِرُ فإن في ذلك خلافًا بين أهل العلم، فمنهم من أجازه، ومنهم من منعه، والأقرب عندي المنع، وأنه لا يجوز لأحد أن يُوَكَّلَ أحدًا يَجُجُ عنه، أو يَعْتَمِرُ في نافلة الْحَجّ لأن الأصل في العبادات أن يقوم بها الإنسان بنفسه، وكما أنه لا يُوَكَّلُ الإنسان أحدا يصوم عنه مع أنه لو مات وعليه صيامُ فَرْضِ صام عنه وليه، فكذلك في الحج، والحَج عبادة يقوم فيها الإنسان ببدنه، وليست عبادة مالية يقصد بها نَفْـ الغير، وإذا كان عبادة بدنية يقوم بها الإنسان ببدنه فإنها لا تَصِحُ من غيره عنه إلى فيما وردت به السُّنَّة، ولم ترد السُّنَّة في حَجِّ الإنسان عن غيره حتى نُجَوِّزَهُ، وهذ إحدى الروايتين عن أحمد رحمه الله.

أعني: أن الإنسان لا يصح أن يُوَكَّلَ غيره في نَفْلِ حَجٌ أو عُمْرَةٍ، سواء كان قادرًا أم غير قادر، ونحن إذا قلنا بهذا القول صار في ذلك حثّ للأغنياء القادرين على الْحَج بأنفسهم، لأن بعض الناس تمضي عليه السنوات الكثيرة لا يذهب إلى مكة اعتمادًا على أنه يُوَكَّل من يحج عنه كل عام، فيفوته الْمَعْنَى الذي من أجله شرع الحج لأنه يوكل من يحج عنه.