(۳۴۳۹) سوال: در روز هفتم بعد از اینکه میت وفات می‌یابد، اهل میت به برخی بزرگان دین اطلاع می‌دهند و اینان می‌آیند و به نماز جماعت و خواندن قرآن می‌پردازند، و الله عَزَّوَجَلَّ را با گفته‌هایی یاد می‌کنند از جمله: لا إله إلا الله، الله الله الله، أستغفر الله؛ این را صد بار یا بیشتر می‌گویند، سپس بر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم صلوات می‌فرستند با گفته‌ی خودشان: اللهم صلِّ علی سيدنا محمد، و على آله وصحبه وسلم، اللهم صلِّ على سيدنا محمد النبي الصادق بعدد ما خلقت يا ربنا وأنت الخالق، وعلى آله وصحبه وسَلِّمْ؛ چندین مرتبه این را می‌گویند، و در همه‌ی این اذکار هر یک به دیگری می‌شنواند و افرادی که نشسته‌اند نیز با آن‌ها در این امر مشارکت می‌کنند، سپس به درگاه الله عَزَّوَجَلَّ دعای عفو و مغفرت و قبول اجر این عملشان برای میت می‌کنند، لذا حکم عمل این افراد چیست؟ و آیا از این عملشان ثواب می‌برند؟ خصوصا که آن‌ها در این عمل اجر را از الله عَزَّوَجَلَّ می‌خواهند و هیچ مابازاء مادی (و مزد مالی) نمی‌گیرند، همان‌طور که این عادت را سببی قرار داده‌اند برای اینکه مردم بر طاعت الله و فرمان‌برداری امرش و پرهیز از نهیش ترغیب شوند، و بیشتر مردم تنها چیز کمی از اسلام می‌فهمند، و بخش بزرگی از نمازگزاران درباره‌ی ادای نماز به شکل مطلوب نمی‌فهمند، و برای نماز در مساجد حاضر نمی‌شوند، و کسی را نمی‌یابند که آن‌ها را راهنمایی کند، به علاوه‌ی اینکه این بزرگان دین برای مردم تبیین می‌کنند که این عملشان آتش (دوزخ) را از فقید (و میت) آن‌ها دور نمی‌کند، و او را وارد بهشت نمی‌کند چنانچه در زندگی خویش به آنچه که الله عَزَّوَجَلَّ بر وی واجب کرده نپرداخته است؟

جواب:

این از بدعت‌های منکری است که از رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحاب ایشان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ثابت نیست، و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از بدعت‌ها نهایت تحذیر را داده و فرموده‌اند: «شَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ» [تخریج آن گذشت] یعنی: (و بدترین امور، امور نوپیداست و هر بدعتی گمراهی است).

و هر عبادتی که انسان با آن به پرودگارش تقرب جوید و اصلی از شرع برای آن نباشد پس وی بر انجام آن ثوابی نمی‌برد، هرچند از انجام آن نیت خیر کرده باشد، و هرچند از انجام آن نیت تقرب به درگاه الله عَزَّوَجَلَّ کرده باشد؛ زیرا تقرب به درگاه الله عَزَّوَجَلَّ جز به واسطه شرع او نمی‌باشد، و شرع او همان چیزی است که پیامبرش محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آورده است. و من برای تو مثالی می‌زنم: اگر خواستی که از یکی از شهرها به مدینه برسی و راهی غیر از راه آن را پیموده باشی، به بی‌راهه می‌روی، و همین‌طور هم وقتی خواستی به الله عَزَّوَجَلَّ برسی و راهی غیر از راه و شرع او که پیامبرانش آورده‌اند را بپیمایی، پس تو هرگز به او نخواهی رسید؛ و برای همین اهل علم گفته‌اند: همانا از شرط قبولی عبادت این است که مبنی بر دو امر باشد: اول اخلاص برای الله عَزَّوَجَلَّ (که خالصانه برای الله عَزَّوَجَلَّ باشد)، و این شرط نزد این مبتدعان وجود دارد. و دوم: متابعت از رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و این نزد این مبتدعان مفقود است، و برای همین این عملشان آن‌ها را به الله عَزَّوَجَلَّ نزدیک نمی‌کند، و بلکه بر دوری آن‌ها از الله عَزَّوَجَلَّ می‌افزاید.

اما وسیله‌‌ای باشد برای اینکه مردم بفهمند چگونه نماز بخوانند، و چگونه به درگاه الله عَزَّوَجَلَّ تضرع و زاری کنند، و چگونه الله عَزَّوَجَلَّ را عبادت کنند، پس ما می‌گوییم: این وسیله جدید (نوآوری شده و بدعت) و منکر است، و امکان ندارد که امور منکر وسیله‌ای برای اصلاح باشند، حتی اگر کمی اصلاح کنند قطعاً به میزان بیشتری فساد می‌کنند، و بلکه وسایل اصلاح همان چیزهایی است که رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را از طریق تعلیم شریعت به روش قولی، مکتوب و منطوق، و به روش عملی آورده است، همان‌طور که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امتش را این ‌چنین تعلیم می‌دهد، گاهی برای آن‌ها نماز می‌خواند، پس بر منبر بالا می‌رود و قیام می‌کند (و می‌ایستد) و رکوع می‌کند و (از رکوع) بالا می‌آید درحالی‌که بر منبر است، سپس (از منبر) پایین می‌آید و سجده می‌کند، سپس می‌فرماید: «أَيهَا النَّاسُ، إِنَّمَا صَنَعْتُ هَذَا لِتَأْتَمُّوا بِي وَلِتَعَلَّمُوا صَلاَتِي» [أخرجه البخاري: كتاب الجمعة، باب الخطبة على المنبر، رقم(٩١٧). ومسلم: كتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب جواز الخطوة والخطوتين في الصلاة، رقم (٥٤٤)]. یعنی: (من اين كار را كردم تا اينكه شما از من پيروی كنيد و چگونگی نماز خواندن من را ياد بگيريد). و همین‌طور اصحابش رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم بعد از وی امت را به روش قولی و عملی تعلیم می‌دادند، چنانکه عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ دستور می‌دهد ظرف آبی بیاورند، آنگاه جلوی مردم وضو می‌گیرد و می‌گوید: «رأيت رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   توضأ مِثل وُضوئي هذا». [أخرجه البخاري: كتاب الوضوء، باب الوضوء ثلاثا ثلاثا، رقم(١٥٩). ومسلم: كتاب الطهارة، باب فضل الوضوء والصلاة عقبه، رقم(٢٢٩). واللفظ لمسلم]. یعنی: (رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   را ديدم که مانندِ اين وضوی من، وضو گرفت).

و در هر حال راه تعلیم مردم همان راهی‌ست که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آورده است، اما اینکه فتوای عبادت‌هایی را بدهیم که شریعت آن را نیاورده و بگوییم: با این کار می‌خواهیم شریعت را به مردم تعلیم دهیم، پس در حقیقت ما بدعت را به آن‌ها تعلیم داده‌ایم و شریعت را به آن‌ها نیاموخته‌ایم‌.