(۶۱۴۱) حکم نذر روزه در صورت بازگشت بیماری

(۶۱۴۱) سوال: سه سال است که از بیماری در چشمان خود رنج می‌‌بردم، لذا به نزد پزشک رفتم اما فایده نداشت. بنابراین نذر نموده اگر شفا یافتم هر ماه یک روزه بگیرم؛ بعد از مدتی چشمم خوب شود و دو روز در دو ماه روزه گرفتم اما بعد از آن بیماری من برگشت؛ آیا روزه بگیرم یا خیر؟ لظفا پاسخ دهید. جزاکم الله خیرا.

جواب:

قبل از جواب دادن به سؤال دوست دارم به گوش سؤال کننده و شنوندگان برسانم که نذر مکروه یا حرام است، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا يأتي بخير»[۱]: (خیری نمی‌‌آورد) بنابراین مادامی که از آن نهی نموده و علت آن را بیان نموده که خیری نمی‌‌آورد برای انسان شایسته‌‌تر آن بوده که نذر نکند و نذر مقدّر تلخ را تغییر نداده و مقدّر خیر را جلب نمی‌‌کند؛ لذا در آن جز واقع شدن در نهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و واقع شدن درفشار و سختی چیزی دیگر وجود ندارد، زیرا خود را به آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را بدان ملزم نکرده، ملزم می‌‌کند. چقدر افرادی بودند که نذر نموده سپس پشیمان شده و درِ هر عالمی را زده شاید راه رهایی از نذر را برای خود پیدا کند اما راهی نمی‌‌یابد. در این صورت گزینه‌‌ای ندارد جز اینکه یا با سختی به نذر خود وفا کند هر چند که سختی درونی باشد یا اینکه نذر خود را رها کند و اگر نذر خود را رها کند در خطر بزرگی از عقوبت قرار دارد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را برای کسانی که خلاف وعده می‌‌کنند قرار داده است: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) نذر خطرناک و عاقبت آن بد است بلکه در صورتی که بنده به آن وفا نکند گناه محسوب می‌‌شود. بنابراین نصیحت من به این خانم و برادران مسلمانم این است که خود را در این چاله نیندازند که خود را به آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنها را به آن ملزم نکرده ملزم کنند و خود را در آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نهی نموده قرار ندهند. اگر انسان ناچار شد که نذر نماید و آن نذرِ عبادت بود، بر او واجب بوده وفا کند، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نذر أن یطیع الله فلیطعه، ومن نذر أن یعصي الله فلا يعصه»[۲]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند و کسی که نذر نمود نافرمانی الله بکند، نافرمانی او را نکند) این خانم که نذر نموده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چشمانش را شفا دهد هر ماه یک روز روزه باشد، لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داده؛ اگر کامل شفا یافته بر او واجب است به نذر خود وفا کند و هر ماه یک روز روزه بگیرد و مادامی که مشخص نکرده تفاوتی ندارد اول، وسط یا آخر آن باشد و اگر کامل شفا نیافته اما بیماری او کاهش یافته بر او واجب نیست به نذر خود وفا کند، زیرا شرط او محقق نشده است و زمانی که شرطش محقق نشود آنچه شرط بسته (نذر نموده) محقق نمی‌‌شود. آنچه برای من از سؤال وی آشکار گشت این است که شفای کامل نیافته است. بنابراین لازم نیست طبق نذر خود روزه بگیرد، زیرا از بیماری‌‌ای که به خاطر آن نذر نموده شفا نیافته است مگر اینکه هنگام نذر نیت او این بوده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داد هر چند شفای کامل نباشد؛ در این صورت بر او لازم بوده هر ماه یک روزه بگیرد؛ هر چند بیماری او برگردد او به نذز خود وفا می‌‌کند. چه بسا وفای به نذرش -با اجازه‌‌ی الله- موجب شفا یافتن او شود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 18

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: لقد كنت أعاني من مرض في عيني لمدة ثلاث سنوات، وذهبت إلى الطبيب ولكن دون جدوى، فنذرت صيام يوم من كل شهر إذا شفيت، فبعد فترة تحسنت عيني وصمت يومين من شهرين، ولكن بعد ذلك عاودني المرض، فهل أصوم أم لا؟ أفيدوني جزاكم الله خيرا.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: قبل الإجابة عن هذا السؤال أود أن أقول للسائلة وأسمع من يسمع أن النذر مكروه أو محرم؛ لأن النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم – نهى عنه وقال: «إِنَّهُ لا يَأْتِي بِخَيْرٍ»، فإذا نهى عنه وعلل بأنه لا يأتي بخير كان الأليق بالإنسان ألا يَنْذُر، والنذر لا يَرُدُّ القضاء ولا يجلب القضاء، فليس فيه إلا الوقوع فيما نهى عنه رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم، والوقوع في الضيق على الإنسان؛ لأنه يُلْزِمُ نفسه بما لم يُلْزِمه الله به، وكم من إنسان نذر ثم تأسف وذهب يطرق أبواب العلماء لعله يجد مخلصا مما نذر، ولكن لا يجد مخلصًا، وحينئذ يبقى بين أن ينفذ ما نذر على وجه المشقة، ولو المشقة النفسية، أو أن يدع ما نذر، وإذا ترك ما نذر فإنه على خطر عظيم من العقوبة التي قال الله تعالى في المخالفين لوعده: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ ءَاتَنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَدَقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ * فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ، بَخِلُوا بِهِ، وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧] النذر خطير وعاقبته قد تكون سيئة، بل هي سيئة إذا لم يف به العبد، فنصيحتي لهذه المرأة ولمن سمع من إخواني المسلمين ألا يوقعوا أنفسهم في هذه الورطة فيُلْزِمُوها بما لم يُلْزِمهم الله -عز وجل- ويوقعوها فيما نهى عنه الرسول صلى الله عليه وسلم، فإن أبي الإنسان إلا أن ينذر وكان النذر نذر طاعة وجب عليه أن يفي به؛ لقول النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلَّمَ-: «مَن نَذَرَ أنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَن نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ الله فلا يَعْصِهِ» ، وهذه المرأة التي نذرت إن شفى الله عينها من المرض أن تصوم من كل شهر يوما فشفاها الله فإن كان الشفاء شفاء تاما وجب عليها أن تفي بنذرها وأن تصوم من كل شهر يوما من أوله أو وسطه أو آخره ما

دامت لم تعين، وإن كان الشفاء ليس تاما لكن خف المرض عليها فإنه لا يجب عليها أن تفي بالنذر؛ لأنه لم يوجد الشرط، وإذا لم يوجد الشرط لم يوجد المشروط، والذي ظهر لي من سؤالها أنها لم تشف شفاء تاما، وعلى هذا فلا يَلْزَمُها أن تصوم ما نذرت؛ لأنها لم تشف من المرض الذي نذرت عليه، إلا إذا كان من نيتها حين النذر أنه إن شفاها الله ولو شفاءٌ غير تام، فحينئذ يَلْزَمُها أن تصوم من كل شهر يومًا حتى وإن عاد عليها المرض، فإنها تفي بنذرها، ولعل وفاءها بنذرها يكون سببًا لشفائها بإذن الله.