(۶۱۱۳) سوال: باور داشتم که نذر مسئله‌‌ای دور از دین یا اینکه از جمله‌‌ بدعت‌‌ها است؛ اصل آن چیست؟ موقف شریعت اسلامی پیرامون آن چیست؟ چگونه ادای آن واجب می‌‌شود؟

جواب:

نمی‌‌دانم منظور او از نذرها چیست، لذا می‌‌ترسم که منظور او از نذر، آن چیزی که برای مردگان نذر می‌‌شود باشد که این بدون شک شرک بوده و انسان را از دین خارج می‌‌سازد.
اگر منظور او از نذر، نذر برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد، در این مسئله تفصیل وجود دارد؛ اگر نذر عبادت باشد بر او واجب بوده به آن وفا کند چه نذر مطلق یا معلق به شرط باشد. اگر مثلا کسی گفت: به خاطر الله نذر می‌‌کنم که فردا روزه بگیرم، بر او واجب است روزه بگیرد. اگر گفت: به خاطر الله نذر می‌‌کنم که دو رکعت نماز بخوانم؛ بر او واجب است که دو رکعت نماز بخواند. یا گفت: به خاطر الله نذر می‌‌کنم که حج را ادا کنم؛ بر او واجب است حج را ادا کند. همچنین اگر گفت: به خاطر الله نذر می‌‌کنم که عمره را انجام دهم؛ بر او واجب است عمره را انجام دهد یا اینکه گفت: به خاطر الله نذر می‌‌کنم در مسجد النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز بخوانم؛ بر او واجب است که در مسجد النبی نماز بخواند مگر اینکه هرگاه چیزی را نذر نمود می‌‌تواند به آنچه از آن بهتر است منتقل شود. اگر نذر نمود در مسجد النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز بخواند می‌‌تواند به جای آن در مسجد الحرام نماز بخواند، زیرا ثابت شده مردی در روز فتح مکه به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفت: ‌ای رسول الله! من نذر نموده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مکه را برای تو فتح نمود در بیت المقدس نماز بخوانم. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «صل هاهنا»: (این جا نماز بخوان) آن مرد دو مرتبه تکرار کرد؛ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: «شأنك إذن» : (در این صورت خودت می‌‌دانی) این دلیلی است بر اینکه هرگاه چیزی را نذر نمود و آنچه از همان جنس ولی بهتر از آن بوده را انجام داد جایز بوده و به نذر خود وفا کرده است. این در نذر عبادت است چه مطلق باشد همان‌‌طور که مثال زدیم یا چه مقید باشد همان‌‌طور که در حدیث گذشته آمده است.
مثال نذرهای معلق، آن چه بسیاری از مردم انجام می‌‌دهند این است که وقتی بیماری (بستگان آنها بیمار است) دارند، می‌‌گویند: اگر الله این بیمار را شفا داد به خاطر الله نذر می‌‌کنم که فلان یا فلان کار از امور خیر را انجام دهم. بر او واجب است هرگاه بیمار شفا یافت به آنچه از عبادت نذر نموده وفا کند. همچنین آنچه برخی از دانش آموزان انجام می‌‌دهند و می‌‌گویند: اگر موفق شدم به خاطر الله نذر می‌‌کنم که فلان عبادت را انجام دهم، بر من واجب بوده سه یا ده روز یا روز دوشنبه و پنجشبه از این ماه را روزه بگیرم یا شبیه آن. وفای به همه‌‌ی اینها واجب است، به دلیل عموم فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که می‌‌فرماید: «من نذر أن یطیع الله فلیطعه» : (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند).
با این وجود برادران مسلمان خود را توصیه نموده که بر خود چیزی نذر نکنند، زیرا کمترین حالت نذر مکروه بودن است بلکه برخی از علما آن را حرام دانسته‌‌اند؛ چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير، وإنما يستخرج به من البخيل» : (خیری را نمی‌‌آورد و از جانب شخص بخیل صورت می‌‌گیرد) همچنین زیرا کسی که نذر می‌‌کند خود را به چیزی ملزم می‌‌کند که از آن در عافیت به سر می‌‌برد همچنین چه بسا نذر کننده وفای به نذر را به تأخیر انداخته و در وفای آن سهل انگاری کند در حالی که این امر خطرناکی است و به فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ گوش فرا دهید که می‌‌فرماید: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) لذا هرگاه انسان در آنچه به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بنابر شرطی نذر نموده سهل انگاری کند نزدیک است دچار چنین عقوبتی شود. قلب او را تا زمان مرگ دچار نفاق می‌‌کند. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سلامتی و عافیت را می‌‌طلبیم. همچنین نذر در این حالت گویا نذر کننده می‌‌گوید: الله آنچه را می‌‌خواهم به من نمی‌‌دهد مگر اینکه برای او شرط کنم؛ این در حقیقت بد گمانی به نسبت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به بندگانش بدون شرط یا قرار دادن چیزی می‌‌بخشد. هرگاه اتفاق ناگواری برای تو رخ داد یا چیزی را می‌‌خواستی از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواه و به نزد او دعا کن! این راه پیامبران است همان‌‌طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد کسانی از آن‌‌ها که دچار بلا شده نقل می‌‌کند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را فرا می‌‌خواندند و او برای آن‌‌ها اجابت می‌‌نمود: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ * فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ}[الأنبیاء: ۸۳-۸۴]: (و (ای پیامبر!) ایوب را (به یاد آور) هنگامی که پروردگارش را ندا داد: رنج و بیماری به من رسیده است و تو مهربان‌‌ترین مهربانانی * پس (ما) دعای او را اجابت کردیم و رنج و ناراحتی که داشت را بر طرف ساختیم) آیا ایوب عَلَيْهِ‌السَّلَام به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نمود که اگر او را عافیت بخشد؟ خیر، بلکه پروردگارش را فرا خواند. همچنین سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و خلفای راشدین نیز این‌‌گونه بوده که هرگاه چیزی را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌خواستند، با اشتیاق و دعا به سوی او روی می‌‌آوردند تا آن را به ایشان عطا کند. همچنین هرگاه می‌‌خواستند الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چیز ناگواری را از آن‌‌ها دور کند به او پناه آورده که آنچه ناخوشایند بوده را از آن‌‌ها دور کند. این راه پیامبران از اول تا آخرین آنها بوده که آخرین آنها محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. حال چگونه انسان از راه آنها خارج شود؟ !
مهم اینکه برادارن خود را به دوری از این امر نصیحت نموده و کسانی که بر خود نذر نموده بسیار سؤال می‌‌کنند به این قصد که کسی از اهل علم را پیدا کنند که آن‌‌ها از آن نذر راحت کند اما نمی‌‌یابند.