(۶۰۸۱) سوال: شیخ بزرگوار! قسم‌‌های زیادی را یاد نمودم و نمی‌‌توانم آن‌‌ها را بشمارم و به هیچکدام عمل نکردم؛ حکم آن چیست؟

جواب:

به این سؤال کننده و دیگر شنوندگان این برنامه توصیه می‌‌کنم که زیاد قسم یاد نکنند و تا جایی که می‌‌توانند آن را کاهش دهند. گروهی از اهل علم فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ}[المائدة: ۸۹]: (و قسم‌‌های خود را حفظ کنید) را این‌‌گونه تفسیر نموده‌‌اند یعنی زیاد به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم یاد نکنید. انسان هرگاه بر چیزی تصمیم قطعی گرفت می‌‌تواند بدون قسم آن را انجام دهد. اگر فرض شود که قسم یاد نماید همیشه (إن شاء الله) را بر زبان خود جاری سازد، زیرا هر کسی بر چیزی قسم یاد نمود و همراه قسم خود إن شاء الله گفت، قسم گیر نمی‌‌شود؛ همان‌‌طور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خبر داده است[۱]. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای ما داستان سلیمان بن داود عَلَيْهِمُ‌السَّلَام را ذکر نموده که گفتند: به الله قسم امشب با نود زن همبستر خواهم تا از هر کدام بچه‌‌ای متولد شود و در راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بجنگند. دلیل قسم یاد نکردن او به خاطر شهوت نبود بلکه به خاطر این بود که از کمر او فرزندانی متولد شوند که در راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بجنگند. هر چند که اگر انسان به قصد شهوت با همسرش همبستر شود پاداش دارد. به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «وفي بضع أحدكم صدقة»: (و در همبستری شما با همسرانتان صدقه است) گفتند: ‌ای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ! مگر بر آورده نمودن شهوت برای ما پاداش دارد؟ فرمود: «نعم، أرأیتم لو وضعها فی حرام أکان علیه وزر؟ »: (بله، آیا اگر کسی آن را از راه حرام برآورده کند گنهکار نمی‌‌شود؟ ) گفتند: بله، فرمود: «کذلك إذا وضعها في الحلال كان له أجر»: (بنابراین اگر از راه حلال آن را برآورده سازد برایش پاداش دارد). مهم اینکه به سلیمان بن داود عَلَيْهِمُ‌السَّلَام هنگامی که قسم یاد نمود گفته شد: بگو: إن شاء الله، اما با تکیه به قاطعیتی که داشت نگفت. بنابراین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای او میسر نمود در آن شب با نود زن همبستر شود اما فقط از یکی از آن‌‌ها نصف انسان به دنیا آمد تا اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او نشان دهد که امر به مشیئت او است، به همین دلیل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «فلو قال: إن شاء الله لم یحنث، وکان درکا لحاجته، ولقاتلوا في سبیل الله»[۲]: (اگر إن شاء الله می‌‌گفت قسم گیر نمی‌‌شد و به آنچه می‌‌خواست می‌‌رسید) و در برخی الفاظ آمده: «ولجاهدوا في سبیل الله»[۳]: (و در راه الله جهاد می‌‌کردند) لذا زبان خود را هرگاه قسم یاد می‌‌کنی بر گفتن: إن شاء الله عادت بده تا اینکه دو فایده ببری:

اول: حاصل شدن مقصود، زیرا حاصل شدن مقصود با گفتن إن شاء الله، نزدیک‌‌تر می‌‌شود از اینکه إن شاء الله نگویی.

دوم: اگر آنچه به آن قسم یاد نمودی حاصل نشد بر تو کفاره لازم نیست، زیرا امر را به مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ واگذار نمودی و مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بالای همه چیز است و اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد بشود، می‌‌شود.

این سؤال کننده که می‌‌گوید: قسم‌‌های زیادی دارد و نمی‌‌داند چقدر است. می‌‌گوییم: اول: باید بدانیم آیا این قسم‌‌ها بر چیزی در آینده بوده یا در گذشته؟ آیا در این قسم‌‌ها إن شاء الله گفته یا خیر؟ آیا این قسم‌‌های مکرر بر یک چیز بوده یا چند چیز؟ نیاز است همه‌‌ی این امور را بدانیم. اگر جواب این سؤالات را دارد آن را به برنامه ارائه دهد تا اینکه پاسخش مشخص باشد و نه او و نه شنودگان دچار سردرگمی نشوند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] بخاری: کتاب الکفارات، باب الاستثناء فی الأیمان، شماره­ی (۶۳۴۱) و مسلم: کتاب الأیمان، باب الإستثناء، شماره­ی (۱۶۵۴).