(۶۰۷۳) سوال: من برای مردی در عراق کشاورزی می‌‌کنم و یک بار با او دعوا کردم و در آن لحظه بسیار خشمگین بودم و خشم خود را کنترل نکردم و به طلاق و محرمات قسم یاد کردم که نزد او کشاورزی نمی‌‌کنم اما بعد از اینکه آرام شدم به برگشت و نیاز خود به کسب و کار فکر کردم و دوباره برای کار نزد او برگشتم و بار دیگر مشکلی ایجاد شد که بعد از آن دعوا نموده و خشمم بسیار برانگیخته شد، لذا گفتم: همسرم بر من حرام باشد اگر بار دیگر نزد تو کشاورزی کنم اما طولی نکشید که دوباره برگشتم نزد او کشاورزی کنم تا زمانی که میوه برداشت شد و بعد از آن نزد او کشاورزی نکردم؛ حکم آنچه از من در این دوبار صادر شده چیست؟ زیرا قبلا سؤال کرده‌‌ام و به من گفته شد: چیزی بر من لازم نیست اما می‌‌خواهم از آنچه بر من واجب است مطمئن شوم.

جواب:

حکم آنچه انجام دادی یعنی هنگامی که بسیار خشمگین شدی به تحریم (همسرت) قسم یاد نمودی که نزد این مرد کار نکنی این است که به تو می‌‌گوییم: شایسته است خود را کنترل نموده، از خشم خود جلوگیری کنی و اعصاب خود را آرام کنی و اگر خواستی قسم یاد کنی، به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم یاد کن و به طلاق و محرمات قسم یاد نکن، زیرا مخالف امر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است آنجا که می‌‌فرماید: «من کان حالفا فلیحلف بالله»[۱]: (هر کسی می‌‌خواهد قسم یاد کند به الله قسم یاد کند) اما آنچه واقع شده را نمی‌‌توان برگرداند. در این صورت هنگامی که به کار نزد این مرد که کار نزد او را بر خود حرام نمودی یا به تحریم قسم یاد کردی که نزد او کار نکنی برگشتی؛ بر تو واجب است کفاره‌‌ی قسم دهی و کفاره‌‌ی قسم را الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در سوره‌‌ی مائده در فرموده‌‌اش: {فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ۚ}[المائدة: ۸۹]: (پس کفاره‌‌ی آن اطعام ده مسکین است از غذاهای متوسطی که به خانواده‌‌ی خود می‌خورانید یا لباس پوشانئن آنها و یا آزاد کردن یک برده لذا اگر کسی (هیچ یک از اینها) را نیابد سه روز روزه بگیرد) ذکر نموده است. دلیل اینکه در تحریم، کفاره‌‌ی قسم لازم بوده، فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : : {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ ۖ تَبْتَغِي مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ ۚ}[التحریم: ۱-۲]: (ای پیامبر! چرا چیزی را که الله بر تو حلال کرده است به خاطر خشنودی همسرانت (بر خود) حرام می‌کنی؟! و الله آمرزنده‌‌ی مهربان است * به راستی الله (راه) گشودن سوگندهایتان را برای شما مقرر داشته است) است، لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تحریم را قسم قرار داده، بنابراین بر تو هنگامی که در این تحریم قسم گیر شدی، کفاره‌‌ی قسم لازم است. اما نصیحت خود را دوباره به تو و تمام کسانی که می‌‌شنوند می‌‌گویم که در این امور عجله نکنند و این امور را بر زبان خود قرار ندهند بلکه اگر ناچار به قسم شدی به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم یاد کن.

[۱] تخریج آن گذشت.