(۵۹۸۶) حکم شرعی ذبح بدون ذکر نام الله به علت مشغله زیاد

(۵۹۸۶) سوال: به نزد شخصی که مرغ می‌‌فروشد رفتم و هنگام ذبح او حاضر بودم، اما هنگام ذبحش نشنیدم که اسم الله را ذکر کند، لذا از او سؤال کردم، جواب داد که بر اولین مرغی که در روز ذبح می‌‌کند به نیت همه بسم الله می‌‌گوید؛ زیرا به خاطر زیاد بودن ذبح می‌‌گوید: برایش سخت است که نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بر تک تک آنها ببرد و چه بسا که فراموش می‌‌کند. سؤال این است: آیا جایز است بدون بسم الله به خاطر زیاد بودن مشتری آنها را بفروشد یا اینکه جایز است یکبار بر اولین مرغی که در اول روز ذبح می‌‌کند بسم الله گفته و بقیه را بدون بسم الله ذبح کند؟ حکم خوردن آن چیست؟

جواب:

این ذبح کننده جاهل است که فقط بر اولین مرغ بسم الله می‌‌گوید، زیرا واجب است بر تمام مرغ‌‌هایی که ذبح می‌‌کند نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را ببرد؛ چون ذبحِ هر یک فعل مستقلی است، لذا باید بر تمام مرغ‌‌ها به صورت جدا بسم الله بگوید. اگر انجام نداد خوردن مرغی که بر آن بسم الله نگفته حلال نیست، به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ}[الانعام: ۱۲۱]: و از آنچه (هنگام ذبح) نام الله بر آن برده نشده نخورید و همانا این (عمل) نافرمانی (و گناه) است).

جای تعجب است که این ذبح کننده می‌‌گوید: بر او سخت است که بر هر کدام از مرغ‌‌هایی که ذبح می‌‌کند، بسم الله بگوید در حالی که به زبان آوردن، آسان‌‌تر از فعل است. اگر بر وی سخت نیست که هرکدام را به صورت جدا ذبح کند، چگونه بر او سخت است که بر هر کدام هنگام ذبح بسم الله بگوید؟ !

بنابراین واجب است نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بر هر کدام ببرد و خوردن آنچه نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر آن برده نشده حلال نیست؛ به دلیل آنچه از آیه تلاوت کردیم همچنین فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «ما أنهر الدم وذکر اسم الله علیه فکل، إلا السن والظفر، أما السن فعظم، وأما الظفر فمدی الحبشة»[۱]: (هر چیزی که خون را جاری سازد -می‌‌توان به وسیله‌‌ی آن ذبح کرد- و اسم الله بر آن برده شود از آن بخور. مگر دندان و ناخن؛ چون دندان استخوان است و ناخن کارد حبشی‌‌ها است)

شیخ بزرگوار! اگر بسم الله گفتن را از روی غفلت ترک کند؟

جواب: اگر از روی غفلت آن را ترک کند، در حلال بودن آن بین اهل علم اختلاف است. اختیار شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله بر این است که حلال نیست؛ زیرا بسم الله گفتن شرط است و شرط با فراموشی ساقط نمی‌‌شود و آنچه ذکر نمود، نزد من راجح است یعنی هر کسی بسم الله گفتن را ترک کند، خود شخص معذور است و گناهکار نیست اما گوشت خورده نمی‌‌شود؛ زیرا بر این ذبح نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برده نشده است. برخی از اهل علم می‌‌گویند: خوردن ذبحی که در آن گفتن بسم الله از روی سهو ترک شده، حلال است اما خوردن پرنده‌‌ی شکاری که گفتن بسم الله هنگام شکار آن ترک شده حلال نیست و این قول مشهور در مذهب امام احمد رَحِمَهُ‌الله است. بنابراین بین شکار و ذبح فرق می‌‌گذارند. برخی از اهل علم می‌‌گویند: اگر گفتن بسم الله را چه در ذبح و چه هنگام شکار از روی غفلت ترک کند، خورن آن حلال است. اما راجح‌‌ترین قول نزد من اختیار شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله است. انسان اگر از خوردن ذبحی که نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر آن برده نشده منع شود بعد از آن دیگر فراموش نمی‌‌کند و همیشه به یاد می‌‌آورد و اگر به او گفته شود: این حلال است و اشکالی ندارد، زیرا معذور هستی؛ دیگر بعد از آن در گفتن بسم الله سهل انگاری می‌‌کند.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 31

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ذهبت إلى شخص يبيع الدجاج بعد ذبحه حاضرا، ولكنني أثناء ذبحه للدجاج لم أسمعه يذكر اسم الله، فسألته عن ذلك فأجاب أنه يسمي على أول واحدة يذبحها في اليوم عنها وعن الجميع؛ لأنه لكثرة ما يذبح يقول : إنه يجد صعوبةً في ذكر اسم الله على كل واحدة، وقد ينسي ذلك. والسؤال هو: هل يجوز أن يبيعها دون تسمية لكثرة المشترين، أو يجوز أن يسمي مرةً واحدة في أول اليوم على دجاجة ثم يذبح البقية بدون تسمية؟ وما حكم أكلها كذلك؟

فأجاب رحمه الله تعالى: إن هذا ذابح جاهل في كونه لا يسمي إلا على أول واحدة؛ وذلك أن ذبح كل واحدة يجب أن يسمي عليها الله سبحانه وتعالى؛ لأن ذبح كل واحدة فعل مستقلّ عن الأخرى، فلا بد من أن يسمي على كل واحدة على حدة، فإن لم يفعل فإن ما لم يسم عليه لا يحل أكله؛ لقوله تعالى: ﴿وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقُ﴾ [الأنعام: ١٢١].

ومن العجب أن هذا الذابح يقول: إنه يَشُقُ عليه أن يسمي عند ذبح كل واحدة، مع أن النطق أسهل من الفعل، فإذا كان لا يشق عليه أن يذبح كل واحدة وحدها فكيف يشق عليه أن يسمي على كل واحدة.

وعلى هذا فالواجب أن يسمي الله – سبحانه وتعالى- على كل واحدة، ولا يحل أكل ما لم يُسَمِّ الله عليه؛ لما تلوناه من الآية الكريمة ولقول النبي صلى الله عليه وسلم: «ما أنهر الدَّمَ وذُكِرَ اسم الله عليه فَكُلُوا إِلَّا السِّنَّ وَالظُّفْرَ؛ فَإِنَّ السِّنَّ عَظْمٌ، وَإِنَّ الظُّفْرَ مُدَى الحَبَشَةِ».

فضيلة الشيخ: لو ترك التسمية سهوا؟

فأجاب رحمه الله تعالى : لو تركها سهوا ففي حلها خلاف بين أهل العلم، واختار شيخ الإسلام ابن تيمية أنها لا تحل؛ لأن التسمية شرط، والشرط لا يسقط بالنسيان، وهذا الذي ذكره هو الراجح عندي أن ما ترك التسمية عليه فالذابح معذور بهذا، ولا يأثم بذلك، لكن بالنسبة للأكل لا يأكله؛ لأن هذه الذبيحة لم يذكر اسم الله عليها، وقال بعض أهل العلم: إنه يحل ذبح ما ترك التسمية عليه سهوًا ولا يحل أكل ما صيد من الطيور وتركت التسمية عليه سهوا، وهذا هو المشهور من مذهب الإمام أحمد رحمه الله، فيفرقون بين الصيد وبين الذبيحة. وقال بعض أهل العلم: إنه إذا ترك التسمية سهوا في الذبيحة وفي الصيد فإنها تؤكل، ولكن أرجح الأقوال عندي ما ذهب إليه شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله، فالإنسان إذا حرم من أكل هذه الذبيحة التي لم يسم الله عليها فإنه لن ينسى بعد ذلك، وسوف يكون على ذكر دائما، وإذا قيل له: هذا حلال ولا بأس لأنك معذور فإنه سيتهاون فيما بعد في ترك التسمية.