(۵۹۷۷) سوال: آیا خوردن ذبحی کسی که به نزد قبر می‌‌رود و از آن طلب برکت می‌‌کند و به قبر توسل می‌‌کند یا نماز خواندن پشت سر چنین شخصی درست است؟ جزاکم الله خیرا.

جواب:

کسانی که نزد قبر می‌‌روند چند گروه هستند:

گروه اول: کسی که به نزد قبر رفته تا اینکه آن را فرا خواند، طلب کمک، یاری و روزی بکند؛ این شخص مشرک به شرک اکبر است و ذبح و امامت او در نماز درست نیست، زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا}[النساء: ۱۱۶]: (قطعاً الله شرک آوردن به خود را نمی‌‌آمرزد و جز آن (هر گناهی) را برای هر کسی که بخواهد می‌‌آمرزد و هر کس به الله شرک آورد پس بدون شک در گمراهی دوری افتاده است) و در آیه‌‌ای دیگر می‌‌فرماید: {فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا}[النساء: ۴۸]: (یقیناً گناه بزرگی را مرتکب شده است).

گروه دوم: کسی که نزد قبر رفته تا اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نزد آن فرا بخواند با این باور که دعا نزد قبر بهتر از دعا در مسجد یا خانه است و این بدون شک گمراهی، اشتباه و نادانی است؛ اما به حد کفر نمی‌‌رسد، چون فقط برای طلب دعا از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌رود؛ اما تصور می‌‌کند که دعا نمودن نزد این قبر بهتر و به اجابت نزدیک‌‌تر است.

گروه سوم: اینکه به نزد قبر به خاطر تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برود و دور آن طواف کند؛ بنابر اینکه صاحب این قبر از اولیای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بوده و تعظیم او تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است. این شخص مبتدع است و مشرک به شرک اکبر نیست، زیرا برای تعظیم صاحب قبر طواف نکرده است، بلکه برای تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ طواف کرده است. اما اگر دور قبر به نیت تعظیم صاحب قبر طواف کند، نزدیک است که مشرک به شرک اکبر باشد.

گروه چهارم: کسی که به نزد قبرها طبق آنچه در شریعت آمده و به نیت زیارت قبور رفته و برای اهل آن دعا می‌‌کند و این نوع رفتن شرعی است؛ به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «کنت نهیتکم عن زیارة القبور فزوروها؛ فإنها تذکرکم الآخرة»[۱]: (شما را از زیارت قبور نهی کردم، حال آن را زیارت کند که شما را به یاد آخرت می‌‌اندازد) از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که خود به بقیع رفته و برای اهل آن دعا می‌‌کردند[۲] و دعای مستحب در این زیارت این است که بگویی: «السلام علیکم دار قوم مؤمنین، وإنا إن شاء الله بکم للاحقون، یرحم الله المستقدمین منا و منکم والمستأخرین، ونسأل الله لنا ولکم العافیة، اللهم لا تحرمنا أجرهم، ولا تفتنا بعدهم، واغفر لنا ولهم»[۳]: (سلام بر شما باد‌ای گروه مؤمنان که ساکن این دیار هستید! ما إن شاء الله به شما خواهیم پیوست. الله گذشتگان  و آیندگان ما و شما را مورد رحمت خود قرار دهد. از الله برای خود و شما عافیت را می‌‌طلبیم. بارالها! ما را از پاداش آن‌‌ها محروم مساز و ما را بعد از آن‌‌ها نمیران و ما و آن‌‌ها را بیامرز) و دانسته شود آراسته نمودن قبرها یا بنا نمودن بر آن‌‌ها جایز نیست، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نهی نموده از اینکه بر قبر بنا شود یا اینکه گچ کاری شود یا اینکه با هر نوع تعظیمی، تعظیم شود[۴]. صاحبان قبرها بی نیاز از آراسته نمودن آن‌‌ها هستند و آراسته نمودن به آن‌‌ها سودی نمی‌‌رساند، زیرا آن‌‌ها در دل زمین هستند. بنابراین گفته نمی‌‌شود: آراسته نمودن قبر و بنا بر آن تعظیمی برای صاحب آن است، زیرا صاحب آن، این تعظیم را حس نمی‌‌کند و از آن بهره‌‌مند نمی‌‌شود. بلکه این وسیله‌‌ای از وسایل شرک به این قبر، هر چند از دور است و بر این گروه‌‌ها که ذکر شد، احکام بنا می‌‌شود از این جهت که آیا یک شخص مشرک یا غیر مشرک است و اینکه آیا نماز پشت سر او درست است یا درست نیست؟ و دانسته شود که قول راجح این است که نماز خواندن پشت سر شخصی که اهل فسق و گناه بوده، درست است مادامی که باعث فریفته شدن این شخص بر گناه و فریب خوردن دیگران نمی‌‌شود که گمان کنند چون نماز پشت سر او درست است، پس او در مسیر گناه قرار ندارد. اما کسی که کافر باشد و بدعتش مکفره باشد، نماز خواندن پشت سر او درست نیست زیرا نماز کافر درست نیست.

[۱] مسلم: کتاب الجنائز، باب استئذان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ربه عزوجل فی زیارة قبر أمه، شماره­ی (۹۷۷).

[۲] امام أحمد (۶/۲۵۲، شماره­ی ۲۶۱۹۱).

[۳] ابن ماجة: کتاب الجنائز، باب ما جاء فیما یقال إذا دخل المقابر، شماره­ی (۱۵۴۶).

[۴] مسلم: کتاب الجنائز، باب النهی عن تجصیص القبر و البناء علیه، شماره­ی (۹۷۰).