(۳۹۶۰) سوال: اگر پدر یا مادر نماز نخوانند، آیا جایز است که بعد از مرگشان به جای آن‌ها نماز خوانده شود؟ آیا جایز است که بعد از مرگشان به جای آن‌ها روزه گرفته شود؟ آیا جایز است که به جای آن‌ها زکات بپردازم؟

جواب:

اگر چنان که در سؤال اشاره شد، پدر یا مادر نماز نخوانند و بمیرند، به جای آن‌ها نماز خوانده نمی‌شود، روزه گرفته نمی‌شود و صدقه داده نمی‌شود؛ چون بنا بر دیدگاه صحیح و راجح، کسی که نماز را ترك کند حتی اگر از روی سهل‌انگاری و سستی باشد، كافر و مرتد بوده و از دین اسلام خارج ‌شده است. اگر برای شخص كافر و مرتد، عمل صالح و کار نیکی انجام شود نیز برایش فایده‌ای ندارد بلکه حتی جایز نیست مسلمان هیچ عمل صالحی را برایش انجام دهد؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید:{مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} [التوبة: ۱۱۳] : (برای پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند، جایز نیست بعد از این که برایشان مشخص شد که مشرکان اهل دوزخ هستند، برایشان درخواست بخشش کنند حتی اگر خویشاوند باشند). حتیاگر پدر و مادر، گاهی نماز می‌خوانده و گاهی ترک می‌کرده‌اند نیز قضای نماز به جای شخصی که از دنیا رفته است انجام نمی‌شود.

قضای روزه در صورتی به جای مرده انجام می‌شود که از روی عذر شرعی مانند بیماری و… روزه نگرفته باشد؛ در این صورت اگر بمیرد، قضا به جای او انجام می‌شود زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «منْ مات وعليه صيام صامَ عنه وَلِيُّهُ»[۱] : (کسی که از دنیا برود و روزه بر عهده‌اش باشد، ولیّ او به جایش روزه می‌گیرد).

علما رَحِمَهُمُ‌الله درباره‌ی زكات، اختلاف‌نظر دارند که اگر شخصی به بخل و عدم پرداخت زکات شناخته شود، آیا بعد از مرگش زکات از مال و ارثی که به جا گذاشته پرداخت می‌شود زیرا حق الناس محسوب می‌شود که اهل زکات هستند یا این که زکاتش پرداخت نمی‌شود زیرا فایده‌ای برای مرده ندارد؟

اگر شخص مرده زکات را ‌پرداخت نمی‌کرده است، زکات دادن بعد از مرگش به او فایده‌ای نمی‌رساند و مسئولیتش برطرف نمی‌شود زیرا در حالی از دنیا رفته که زكاتش را نپرداخته و سهل‌انگاری کرده است اما بنا بر دیدگاه اول، زکات به جای او ‌پرداخت می‌شود زیرا حق دیگران به این عبادت تعلق گرفته است لذا زکات به جای او قضا شده و به خاطر ادای حق دیگران به اهل زکات و فقرا ‌پرداخت می‌شود اما مسئولیت از او برداشته نمی‌شود و بر وی باقی می‌ماند.

۱-تخریج آن گذشت.