(۳۷۸۸) سوال: در مزرعه‌ای کار می‌کردم و هنگامی که رمضان فرا ‌رسید، صاحب مزرعه ‌گفت: (دو گزینه داری: روزه‌ات را بخوری و به کارت ادامه دهی یا این که در غیر این صورت، کار را رها کنی) لذا ده روز از رمضان را روزه نگرفتم. به نظر شما حكم شرع در این باره چیست؟ آیا صحیح است که این روزها را دوباره روزه بگیرم؟

جواب:

جایز نیست که انسان، فرایض الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را به ‌خاطر تهديد بندگان الله رها کند بلکه واجب است به انجام فرایض بپردازد؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ} [طلاق: ۲-۳] : (هر کس تقوای الله را پیشه سازد، برایش راه چاره قرار می‌دهد و از جایی که گمان ندارد به او رزق و روزی می‌رساند).

اگر به تو می‌گفت: (نماز نخوان و اگر نماز بخوانی نمی‌توانی پیش من کار کنی) آیا از او اطاعت می‌کردی؟ بدون تردید از وی اطاعت نمی‌کردی. همه‌ی واجباتی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر تو فرض نموده، همین گونه است. جایز نیست که واجبات را به ‌خاطر تهديد دیگران رها کنی که اگر به ادای آن واجبات بپردازی، نمی‌توانی کار کنی.

به کارفرمایی که کارگر می‌گیرد نیز می‌گوییم: برای تو که شخصی مسلمان هستی شایسته است که کارگر را در انجام عبادت و اطاعت از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در نماز، روزه و… یاری برسانی و او نیز به قراردادش با تو پایبند باشد؛ زیرا اگر چنین کنی وی را در نیکی و تقوا یاری رسانده‌ای و یاری‌گر در کارهای خوب و تقوا همانند انجام‌دهنده است؛ همان طور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «مَنْ جَهَزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا، وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا»[۱] : (کسی که جنگ‌آوری را مجهّز کند، جنگیده است و کسی که به خانواده‌اش به نیکی رسیدگی کند نیز جنگیده است). پس ای برادر! در رفتار با این کارگران از الله جَلَّ‌جَلَالُهُ پروا داشته باش و آنان را از لطف و فضل الله جَلَّ‌جَلَالُهُ که مانع یا مشکلی برای کارت نیست، محروم نکن بلکه گاهی همین رفتار نیک، سبب برکت در کارت خواهد بود.

علاوه بر این، بسیاری از کارگران از کافرمایان شکایت دارند؛ چون برخی از کارفرمایان (از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای خود و آن‌ها درخواست هدایت دارم) کارگران را اذیت می‌کنند و پرداخت حقوقشان را به تأخیر می‌اندازند که گاهی شاید دو یا سه ماه یا حتی بیشتر می‌گذرد و حقوق کارگر را نمی‌دهند بلکه گاهی حق کارگر را انکار می‌کنند! در حديث قدسي از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است که الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌فرماید: «ثلاثة أنا خصمهم يوم القيامة رجل أعطى بي ثم غدر ورجل باع حرّاً فأكل ثمنه ورجل استأجر أجيراً فاستوفى منه ولم يعطه أجره»[۲] : (در روز قیامت، من دشمن سه شخص هستم: شخصی که با سوگند به من با کسی پیمان ببندد سپس خیانت کند، مردی که شخص آزاده‌ای را بفروشد و مبلغش را استفاده کند و مردی که کارگری را به کار گمارد و کارش را کامل انجام دهد اما حقّش را نپردازد). همچنین نسبت به این نیازمندان و مساکین، تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه سازد که به‌خاطر لقمه‌ای برای زندگی به این سرزمین آمده‌اند اما وی حقوقشان را به مدت دو، سه، چهار یا چند ماه به تأخیر می‌اندازد در حالی ‌که به آن نیاز دارند و چه بسا خانواده‌هایشان نیازهای ضروری داشته باشند.

۱-صحیح بخاری: كتاب الجهاد والسير، باب فضل من جهز غازيا أو خلفه بخير، شماره (٢٨٤٣). صحیح مسلم: كتاب الإمارة، باب فضل إعانة الغازي في سبيل الله… شماره (١٨٩٥).

۲-صحیح بخاری: كتاب الإجارة، باب إثم من منع أجر الأجير، شماره (۲۲۷۰).