(۳۷۴۸) حکم پرداخت زكات مال به داماد و عروس

(۳۷۴۸) سوال: آیا پرداخت زكات مال به همسر پسر (عروس) یا شوهر دختر (داماد) اگر بسیار نیازمند باشند، جایز است؟ زكات را به چه کسانی می‌توان داد؟

جواب:

کسانی که زکات به آنان داده می‌شود، هشت گروه هستند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنان را چنین ذکر نموده است: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاِبْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنْ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} [التوبة: ۶۰] : (صدقات فقط مختص فقیران، مساکین، متصدیان اداره‌ی آن، کسانی که دل‌هایشان را باید به دست آورد، برای آزادی بردگان، بدهکاران، در راه الله و در راه درماندگان است؛ فریضه‌ای از جانب الله است و الله بسیار دانا و با حکمت است).

{الْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين}: کسانی هستند که قدرت تأمین مخارج خود و افراد تحت تکفل و سرپرستی خود را برای مدت یک سال به طور کامل، ندارند اما فقیر از مسکین، نیازمندتر است؛ به این‌گونه افراد، از زکات داده می‌شود تا به مدت یک سال، مخارج کافی خود و افراد تحت سرپرستی خویش را داشته باشند. {وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا}: کسانی هستند که ولیّ امر یا حاکم مسلمان، آنان را برای دریافت و توزیع زکات به کار می‌گیرد. آنان مسئولان و کارگزاران زکات هستند که زکات در اختیارشان قرار می‌گیرد؛ اما وكيل خاصِ صاحب مال که به او می‌گوید: (ای فلانی! زكاتم را بگیر و میان فقرا تقسیم کن) این وکیل، جزو کارگزاران زکات نیست زیرا وی وکیل است و از این دسته نیست. {وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ}: کسانی هستند که ايمانشان ضعيف است و با بخشش اموال، به تقويت ایمان نیاز دارند لذا برای به دست آوردن دل‌هایشان بخشی از زکات به آنان داده می‌شود. آیا شرط است که از سران و بزرگان قوم خود باشند یا افراد عادی را نیز شامل می‌شود؟ علما در این باره اختلاف نظر دارند: برخی گفته‌اند باید سرور و بزرگ قومش باشد زیرا تأثیر بیشتری دارد و اگر بزرگ یک قوم، اصلاح شده و ایمانش تقویت گردد، ایمان پیروانش نیز تقویت خواهد شد. برخی دیگر از علما فایده‌ی تألیف و به دست آوردن دل را مصلحت خاص انسان دانسته‌اند لذا اگر بزرگ قوم هم نباشد، زکات به او تعلق می‌گیرد. این دیدگاه، راجح‌تر و برتر است. {الرِّقَابِ}: بردگان هستند که با پول زکات، از صاحبانشان خریداری و آزاد می‌شوند. {وَالْغَارِمِينَ}: بدهکارانی هستند که توانایی بازپرداخت بدهی خود ‌را ندارند لذا بدهی این افراد با پول زکات، پرداخت می‌شود. شاید کسی بپرسد: آیا بهتر این است که مبلغ زکات به خود بدهکار داده شود تا خودش به طبلکار بدهد یا من مستقیما به طلبکارش مراجعه کرده و بدهی‌اش را بپردازم؟ جواب: این مسئله به شخص بدهکار بستگی دارد: اگر شخص بدهکار، فردی امانتدار است و اگر مبلغ زکات را به او بدهیم قرضش را پرداخت می‌کند، بهتر است مبلغ را به خودش بدهیم تا قرضش را بپردازد اما اگر قابل اطمینان نیست و بیم آن داریم که با گرفتن مبلغ زکات، فریب‌کاری کند و قرضش را نپردازد، در این صورت خودمان نزد طلبکار رفته و بدهی‌اش را می‌پردازیم تا مسئولیتش برطرف شود. {فِي سَبِيلِ اللَّهِ}: جهاد در راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است. مبلغ زکات به مجاهدان داده می‌شود و از مال زکات، برایشان اسلحه خریداری می‌شود؛ به دلیل عموم فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که فرموده است: {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} لذا مجاهدان و ابزاری که با آن جهاد می‌کنند را شامل می‌شود. {اِبْنِ السَّبِيلِ}: مسافری است که از ادامه‌ی سفر، باز مانده است؛ مثلا از مكه به مدينه سفر می‌کرده اما در میانه‌ی راه، توشه‌اش تمام شده است لذا به مقداری به او زکات می‌دهند که بتواند با آن به سرزمینش برسد.

این‌ها اهل زکات هستند. درباره‌ی پرداخت زکات به زنِ پسر (عروس) باید گفت: اگر برای نفقه و تأمین مخارجش باشد، وی نیازی ندارد زیرا شوهرش مسئولیت این کار را دارد و از اهل زکات نیست اما اگر شوهرش فقیر و نیازمند باشد، بر پدر واجب است که مخارج پسر و عروسش را از مال شخصی خود تأمین کند لذا از زکات به وی نمی‌دهد؛ ولی اگر عروسش بدهکار است و به مال نیاز دارد تا قرضش را بدهد، ایرادی ندارد که پدر شوهرش از زكات به او بدهد تا قرضش را ادا کند. همچنین اگر فرض شود که پدر شوهر اموال کمی دارد و به سختی مخارج خود و خانواده‌اش را تأمین می‌کند، جایز است که به عروسش زکات بدهد زیرا در این حالت، عهده‌دار مخارج عروسش نیست چون چنین قدرت و توانایی ندارد. پاسخ قسمت دوم سؤال نیز همین گونه است.

سؤال: شیخ بزرگوار! آیا پرداخت زکات به شوهر دختر (داماد) جایز است؟

جواب: زکات دادن به شوهر دختر نیز در هر صورت، اگر فقیر باشد جایز است زیرا بر پدرزن، واجب نیست که مخارج داماد را تأمین کند و بپردازد.

تعداد بازدید: 12

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل يجوز دفع زكاة المال إلى زوجة الابن أو زوج البنت إذا كان بحاجة ماسة لذلك؟ ومن هم الذين تُعطى لهم زكاة المال؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الذين تُعطى إليهم الزكاة هم ثمانية أصناف ذكرهم الله -تعالى- في قوله: ﴿ إِنَّمَا الصَّدَقَتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَكِينِ وَالْعَمِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَرِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴾ [التوبة: ٦٠]. أما قوله تعالى: ﴿ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَكِينِ ﴾ فالمقصود به الذين لا يجدون كفايتهم وكفاية من ينفقون عليه لمدة سنة، لكن الفقير أشد حاجة من المسكين، فيُعطى هؤلاء من الزكاة ما يكفيهم ويكفي من ينفقون عليه لمدة سنة. وأما قوله: ﴿وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا ﴾ فهم الذين أقامهم الإمام -أي: ولي الأمر – لقبض الزكاة وتفريقها فيهم، وهم عاملون عليها أي لهم ولاية عليها، وأما الوكيل الخاص لصاحب المال الذي يقول له: يا فلان خُذْ زكاتي وَزّعها على الفقراء، فليس من العاملين عليها؛ لأن هذا وكيل، فهو عامل فيها وليس عاملا عليها. وأما قوله: ﴿ وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ ﴾ فهم الذين عندهم إيمان ضعيف يحتاجون إلى تقويته بشيء من المال، فيُعطون من الزكاة ما يحصل به التأليف، وهل يشترط أن يكونوا سَادَةٌ في قومهم، أم تجوز حتى لأفراد الناس؟ على قولين للعلماء، منهم من قال: إنه لا بد أن يكون المؤَلَّف سَيِّدا في قومه؛ لأن ذلك أبلغ في التأثير؛ لأن السَّيِّد إذا صَلَح وقَوِيَ إيمانه قوي إيمانُ أتباعه. ومنهم من يقول: إن التأليف لمصلحة الإنسان الخاصة، فيُعطي وإن لم يكن سَيِّدا في قومه، وهذا أرجح. وأما قوله و الرقاب فهم الأَرِقَاء يُشْتَرَوْنَ من أسيادهم بشيء من الزكاة ويُعتقون. وأما قوله: ﴿ وَالْغَرِمِينَ ﴾ فهم الذين عليهم الديون ولا يستطيعون سدادها، فهؤلاء يُسَدَّد عنهم من الزكاة، فإن قال قائل: هل الأفضل أن يُعطى هذا المدين ويوفي بنفسه، أو الأفضل أن أذهب إلى دائنه وأوفيه ؟ فالجواب: أن هذا يختلف إن كان المدين أمينًا، بحيث إذا أعطيناه من الزكاة قضى بها الدين عن نفسه، فالأفضل أن نعطيه إياها ويقضي الدين بنفسه، وإن كان المدين غير مأمون أي نخشى إن أعطيناه ليقضي دينه أن يتلاعب بها ولا يقضي الدين، فحينئذ نذهب نحن بأنفسنا ونعطي دائنه من الزكاة ما يوفي عن ذمته. وأما قوله: ﴿ وَفي سبيل الله ﴾ فهو الجهاد في سبيل الله، فيُعطى المجاهدون من الزكاة، ويُشترَى لهم الأسلحة من الزكاة؛ لعموم قوله تعالى: ﴿ وَفي سَبِيلِ اللَّهِ ﴾ فهو يشمل المجاهدين وما يجاهدون به. وأما قوله: ﴿ وَابْنِ السَّبِيلِ ﴾ فهو المسافر الذي انقطع به السفر، يعني: رجل سافر من مكة إلى المدينة، وفي أثناء الطريق انقضت نفقته، فيُعطى من الزكاة ما يوصله إلى بلده. هؤلاء هم أهل الزكاة، وأما دفع الزكاة لزوجة الابن: فإن كان ذلك للإنفاق عليها فهي مستغنية بإنفاق زوجها عليها، ليست من أهل الزكاة، وإن كان زوجها فقيرًا وجب على أبيه أن ينفق على ابنه وعلى زوجة ابنه من ماله الخاص ، وحينئذ لا يعطيها من الزكاة. وأما إن كانت زوجة الابن تحتاج المال لوفاء دين عليها، فلا بأس أن يعطيها أبو زوجها من زكاته لتقضي دينها، وكذلك لو فُرض أن أبا الزوج ليس عنده إلا مال قليل لا يكفيه وعائلته إلا بمشقة، فيجوز أن يعطي من زكاته زوجة ابنه؛ لأنه في هذه الحال لا يلزمه الإنفاق على زوجة ابنه ؛ لعدم قدرته على ذلك، وكذلك المسألة الثانية.

فضيلة الشيخ: زوج البنت هل يجوز دفع الزكاة إليه؟

فأجاب رحمه الله تعالى: وكذلك زوج البنت يجوز أن يُعطى من الزكاة بكل حال إذا كان فقيرًا؛ لأن زوج البنت لا يجب على أبيها أن ينفق عليه.