(۲۱۵۴) سوال: حکم قرائت فاتحه در نماز چیست؟ و اگر شخصی رکوع را با امام دریافت ولی فاتحه را نخوانده بود، برایش یک رکعت حساب می‌شود یا نه؟

جواب:

قول راجح نزد من این است که قرائت فاتحه رکن نماز امام و مأموم و منفرد است برای عموم قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که می‌فرماید: «لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ»[۱] (کسی که سوره‌ی فاتحه نخواند نماز ندارد) و تفاوتی بین نماز سری و جهری ندارد برای حدیث عبادة بن الصامت رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که اهل سنن از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت می‌کنند روزی نماز فجر را که تمام کرد فرمود: «لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ خَلْفَ إِمَامِكُمْ ؟ “. قُلْنَا : نَعَمْ، هَذًّا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : ” لَا تَفْعَلُوا إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ؛ فَإِنَّهُ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا»[۲] (شما پشت سر امامتان قرائت می خوانيد؟ گفتیم: بله یا رسول الله، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: جز سوره ی فاتحه، چيزی نخوانيد، زيرا نماز کسی که در آن سوره ی فاتحه را نخواند، صحيح نيست) و قرائت در همه‌ی رکعات واجب است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شخصی که نماز را بد می‌خواند آموزش داد سپس به او فرمود: «افعل ذلك في صلاتك كلها»[۳] (در تمام نمازهایت بدین گونه عمل کن) ولی از مأموم مسبوق که هنگام رکوع به امام رسیده است از او ساقط می‌شود پس تکبیرة الإحرام را می‌گوید سپس به رکوع می‌رود و در این حالت قرائت فاتحه از او ساقط می‌شود و همچنین از کمی زودتر از رکوع رفتن امام نیز برسد سپس داخل نماز شد و دعای استفتاح را خواند و شروع به قرائت فاتحه کرد سپس قبل از این که بتواند آن را تمام کند امام به رکوع می‌رود پس همراه امام به رکوع می‌رود و در این حالت خواندن بقیه‌ی سوره‌ی فاتحه از او ساقط می‌شود زیرا که رکنی در آن بتواند فاتحه را بخواند درک نکرده است و چیزی که بر آن دلالت می‌دهد این است که ابوبکرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمد و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالت رکوع بود پس شتاب ورزید و رکوع کرد قبل از این که به صف داخل شود سپس وارد صف شد پس هنگامی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سلام نماز را داد سوال کرد چه کسی این کار را کرد؟ ابوبکرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت من بودم پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «زادك الله حرصاً، و لاتعد»[۴] (الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حرص تو را زیاد کند ولی بار دیگر این کار را انجام نده) و به او امر نکرد که قضای رکعتی که رکوع آن را دریافته بود بجا آورد پس دلالت می‌دهد که کسی که رکوع را درک کرد پس در این حالت الزامی برای قرائت فاتحه برایش نمی‌باشد.

[۱] رواه البخاری (۷۵۶) و مسلم (۳۹۴).

[۲] رواه ابو داود (۸۲۳).

[۳] رواه البخاری (۷۹۳) و مسلم (۳۹۷).

[۴] تخریج آن گذشت.