سه‌شنبه 28 رمضان 1447
۲۶ اسفند ۱۴۰۴
17 مارس 2026

رساله‌ای در باب فرق میان حکم عکس‌های ضروری و غیر ضروری

رساله

بسم الله الرحمن الرحیم

از: محمد بن صالح عثیمین

به: برادر بزرگوار، شیخ ….. حفظه الله تعالی و جعله من عباده الصالحین، و أولیائه المتقین، و حزبه المفلحین. آمین.

و بعد…

نامه‌تان که متضمن سلام و نصیحت بود به من رسید. علیکم السلام و رحمة الله وبرکاته. الله به خاطر نصیحت کاملتان به شما از جانب من جزای خیر دهد و از الله می‌خواهم نصیحتتان برایم نافع باشد.

شکی نیست روشی که شما در نصیحت پیموده‌اید، بهترین روش تناصح بین برادران است. زیرا انسان محل خطا و فراموشی است، و مومن آینه‌ی برادرش است، و هیچ کس ایمان ندارد تا وقتی که آنچه را برای خود دوست می‌دارد، برای برادرش نیز دوست بدارد.

نصیحتتان با عبارات نصیحت آمیز و دعاهای صادقانه‌ای که در آن بود، بر من تاثیر زیادی گذاشت. از الله می‌خواهم که آنها را قبول کرده و برای شما نیز همانند آن را بنویسد.

اما موضوعی که در مورد تکرار جوابم در مورد اباحت تصویری که دوربین گرفته شده، به آن اشاره فرموده بودید: می‌گویم: من به هیچ وجه عکس گرفتن – منظور عکس چیزی است مثل انسان یا غیره که دارای روح است – جز برای ضرورت یا نیاز، مباح ندانسته‌ام. مثل: عکس روی کارت شناسایی و گواهی‌نامه و اثبات حقایق و غیره…

اما گرفتن عکس برای تعظیم و یادگاری و یا برای لذت بردن از تماشای آن یا لذت جویی از آن؛ به هیچ وجه چنین عکسی را مباح نمی‌دانم. چه این تصویر، مجسمه باشد یا نقش و نگار، و فرقی نمی ‌کند که کار دست باشد یا دوربین. زیرا حدیث رسول الله صلی الله علیه که می‌فرماید: «ملائکه به خانه‌ای که در آن تصویر باشد، داخل نمی‌شوند» عام است، و هنوز نیز به همین فتوا می‌دهم و کسانی را که عکس یادگاری دارند، دستور می‌دهم آنها را از بین ببرند، و اگر تصویر متعلق به کسی باشد که از دنیا رفته، برای از بین بردنش بیشتر سخت گیری می‌کنم.

اما تصویر جاندارانی مثل انسان یا حیوان، شکی نیست که حرام و از گناهان کبیره هستند. زیرا ثابت است که فاعل چنین کاری از زبان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم لعنت شده است. حرمت این کار آشکار است، خصوصا زمانی که مجسمه بوده و یا به وسیله‌ی دست کشیده شده باشد. اما وقتی که دستگاه فوری باشد که عکس می‌گیرد و انسان هیچ دستی در آن برای کشیدن صورت یا جسم و امثال آن ندارد؛ اگر برای یادگاری و اغراض دیگری مثل این باشد که عکس گرفتن را مباح نمی‌کنند، در این صورت گرفتن آن به وسیله ‌دوربین، از باب تحریم وسایل، حرام است. اما اگر عکس برای ضرورت یا حاجت باشد، اشکالی ندارد.

این خلاصه‌ی رأی من در این مساله است. اگر صواب باشد، از جانب الله است و اوست که بر من منت دارد، و اگر خطا باشد، از من و به خاطر کوتاهی من است، و از الله می‌خواهم مرا به خاطر آن ببخشد، و به آنچه صواب است، مرا هدایت نماید. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

رسالة

بسم الله الرحمن الرحيم

من محمد الصالح العثيمين إلى أخيه المكرم الشيخ . . . . . حَفِظَهُ‌الله – تعالى – ، وجعله من عباده الصالحين، وأوليائه المؤمنين المتقين ، وحزبه المفلحين ، آمين.

وبعد فقد وصلني كتابكم الذي تضمن السلام والنصيحة ، فعليكم السلام، ورحمة الله وبركاته، وجزاكم الله عني على نصيحتكم البالغة التي أسأل الله- تعالى – أن ينفعني بها.

ولا ريب أن الطريقة التي سلكتموها في النصيحة هي الطريقة المثلى للتناصح بين الإخوان ، فإن الإنسان محل الخطأ والنسيان ، والمؤمن مرآة أخيه ، ولا يؤمن أحد حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه.

ولقد بلغت نصيحتكم مني مبلغاً كبيراً بما تضمنته من العبارات الواعظة والدعوات الصادقة ، أسأل الله أن يتقبلها ، وأن يكتب لكم مثلها.

وما أشرتم إليه- حفظكم الله- من تكرر جوابي على إباحة الصورة المأخوذة بالآلة : فإني أفيد أخي أنني لم أبح اتخاذ الصورة – والمراد صورة ما فيه روح من إنسان أو غيره – إلا ما دعت الضرورة أو الحاجة إليه ، كالتابعية ، والرخصة ، وإثبات الحقائق ونحوها.

وأما اتخاذ الصورة للتعظيم ، أو للذكرى، أو للتمتع بالنظر إليها ، أو التلذذ بها فإني لا أبيح ذلك ، سواء كان تمثالاً أو رقماً وسواء كان مرقوماً باليد أو بالآلة ، لعموم قول النبي ، ﷺ ، -: “لا تدخل الملائكة بيتاً فيه صورة ” . وما زلت أفتي بذلك وآمر من عنده صور للذكرى بإتلافها ، وأشدد كثيراً إذا كانت الصورة صورة ميت.

وأما تصوير ذوات الأرواح من إنسان أو غيره فلا ريب في تحريمه وأنه من كبائر الذنوب ، لثبوت لعن فاعله على لسان رسول الله ، ﷺ ، وهذا ظاهر فيما إذا كان تمثالاً – أي مجسماً – أو كان باليد ، أما إذا كان بالآلة الفورية التي تلتقط الصورة ولا يكون فيها أي عمل من الملتقط من تخطيط الوجه وتفصيل الجسم ونحوه ، فإن التقطت الصورة لأجل الذكرى ونحوها من الأغراض التي لا تبيح اتخاذ الصورة فإن التقاطها بالآلة محرم تحريم الوسائل ، وإن التقطت الصورة للضرورة أو الحاجة فلا بأس بذلك.

هذا خلاصة رأيي في هذه المسألة ، فإن كان صواباً فمن الله وهو المان به ، وإن كان خطأ فمن قصوري أو تقصيري ، وأسأل الله أن يعفو عني منه، وأن يهديني إلى الصواب ، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

مطالب مرتبط:

۳۲۱ – نگاه کردن مرد به عکس زنان نامحرم

۳۲۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بسیاری از مردم در نگاه کردن به تصویر زنان نامحرم، تساهل به خرج می‌دهند، و می‌گویند: اینها عکس است و حقیقت ندارد. حکم این کار چیست؟ جواب دادند: این سهل انگاری بسیار خطرناک است. چون وقتی انسان به زنی نگاه کند، فرقی نمی‌کند که در تلویزیون باشد یا […]

ادامه مطلب …

۳۳۲ – آیا بازی‌های آموزشی کودکان که نقاشی دارند جایز است؟

۳۳۲ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بسیاری از بازی‌ها حاوی عکس‌های جاندارانی هستند که با دست کشیده شده‌اند و غالبا هدف از آن، آموزش است. مثل همین تصاویری که در کتاب ناطق وجود دارند. آیا این جایز است؟ جواب دادند: اگر برای آرام کردن بچه‌ها باشد، کسانی که بازی‌های این چنینی را برای کودکان […]

ادامه مطلب …

۳۳۵ – عذاب مجسمه ساز شدیدتر است یا عذاب مشرک؟

۳۳۵. از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: چگونه بین این حدیث که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که می‌فرمایند: «شدیدترین عذاب روز قیامت برای کسانی است که در خلقت، شبیه آنچه الله خلق کرده، درست می‌کنند» و بین اینکه عذاب مشرک در قیامت از همه سخت‌تر است؟ جواب دادند: در جمع بین این دو مساله، چند وجه ذکر […]

ادامه مطلب …

۳۳۷ – حکم عکس گرفتن برای یادگاری چیست؟

۳۳۷ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم عکس گرفتن برای یادگاری چیست؟ جواب دادند: عکس گرفتن برای یادگاری، حرام است. زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: ملائکه وارد خانه‌ای که در آن عکس وجود دارد، نمی‌شوند، و این دال بر تحریم گرفتن عکس و گذاشتن آنها در خانه است. والله المستعان. تعداد بازدید: ۲۵

ادامه مطلب …

۳۴۳ – حکم وجود تصویر در چیزهایی که از نیازهای ضروری مردم هستند، چیست؟

۳۴۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم وجود تصویر در چیزهایی که جزء نیازهای ضروری مردم هستند، چیست؟ جواب دادند: آنچه مردم امروزه به آن مبتلا شده‌اند که در بسیاری از نیازهای ضروریشان، تصویر وجود دارد، بر این هستم که اگر بشود آن را حذف کرد، بهتر است، و اگر نه، به اندازه‌ای حرج […]

ادامه مطلب …

۳۳۱ – حکم ساختن عروسک از گل و سپس خراب کردن آن چیست؟

۳۳۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم ساختن عروسک از گل و سپس خراب کردن فوری آن چیست؟ جواب دادند: هر کس چیزی بسازد که با آنچه الله خلقت کرده، تشابه داشته باشد، شامل حدیثی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آن نقاشان و مجسمه سازان را لعنت کرده و فرموده: «شدیدترین عذاب در روز قیامت […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه