(۳۰۲) سوال: نزد ما گروهی هستند که می‌گویند: الله با ذات خویش در همه جا وجود دارد؛ به آنان می‌گوییم: چنین نیست بلکه الله بالای آسمان است. همچنین به آنان می‌گوییم: الله رحمان بر عرش، بالا رفته و استقرار یافته است؛ اما با سخن ما قانع نشدند و بر اعتقاد خودشان اصرار دارند. آیا آنان کافر هستند؟ آیا پیروانشان که افرادی جاهل و ناآگاه هستند نیز در حکم به آنان ملحق می‌شوند؟ من در برخی از کتاب‌ها خوانده‌ام که شيخ الاسلام ابن تيميه رَحِمَهُ‌الله می‌گوید: من اگر قائل به این حرف شما باشم، کافر خواهم شد اما شما نزد من کافر نیستید چون جاهل هستید. سخن درست در مورد این افراد چیست؟
جواب:
دیدگاه درست در این مورد، همان سخن شيخ الاسلام رَحِمَهُ‌الله است که اگر جاهل باشند کافر نمی‌شوند. اما اگر بدانند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بالای آسمان است سپس استکبار کرده و از قبول کردن، سر باز زنند و بگویند: در زمین هم موجود است، کافر هستند. پنهان نیست لوازمی که بر این سخن، مترتب می‌شود بسیار بسیار باطل است؛ زیرا اگر بگویی: الله در همه جا هست (پناه بر الله) لازمه‌اش این است که باید در جاهای ناپاک مانند مکان قضای حاجت و حمام‌ها نیز باشد! چه کسی پیدا می‌شود که پروردگارش را چنین وصف کند؟ هرگز امکان ندارد شخص مؤمن، پروردگارش را چنین وصف کند. برخی مردم که گاهی چنین سخنانی می‌گویند، باید با بهترین روش با آنان مجادله و برخورد نمود؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ} [النحل: ۱۲۵]: (با حکمت و اندرز درست، به راه پروردگارت دعوت کن و با بهترین روش، با آنان مناظره کن).
***