(۲۶۶) سوال: اگر قضا و قدر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از قبل خوشبختی یا بدبختی انسان را تعیین نموده است؛ حکم این که انسان استفاده از اسباب و کار و تلاش را کنار بگذارد چیست؟

جواب:

رها کردن کار و تلاش و استفاده از اسباب، نادانی است زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همه چیز را با اسبابش مقدر می‌نماید لذا از حکمت او است که هر چیزی سببی دارد. هر چیزی که وجود دارد باید سببی داشته باشد که آن سبب برای ما شناخته شده یا ناشناخته است. همچنین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اسباب خوش‌بختی و بدبختی را برایمان تبیین نموده و دستور داده است که به اسباب خوش‌بختی و سعادت عمل کنیم که در این باره فرمود: {فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى} [اللیل: ۵-۱۰]: (اما کسی ‌که انفاق کرد تقوا پیشه نمود * و بهشت را باور کرد * پس به زودی پیمودن راه آسان را برایش هموار و آسان می‌گردانیم * اما کسی‌ که بخل ورزید و خود را بی‌نیاز دید * و بهشت را تکذیب کرد * پیمودن راه دشوار را برایش آسان می‌گردانیم).

  همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به یارانش خبر داد که «ما منکم إلا وقد كتب مقعده من الجنة ومقعده من النار»: (هیچ کدام از شما نیست مگر این که جایگاهش در بهشت و جایگاهش در دوزخ مشخص شده است) پرسیدند: ‌ای رسول الله! آیا کار و تلاش را کنار نگذاریم و به قضا و قدر متکی نباشیم؟ فرمود: «اعملوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ»: (تلاش نمایید که هر کسی آن چه برایش مقدر شده آسان شده است) سپس پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این آیات را تلاوت نمود: {فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى} [اللیل: ۵-۱۰]: (اما کسی ‌که انفاق کرد تقوا پیشه نمود * و بهشت را باور کرد * پس به زودی پیمودن راه آسان را برایش هموار و آسان می‌گردانیم * اما کسی‌ که بخل ورزید و خود را بی‌نیاز دید * و بهشت را تکذیب کرد * پیمودن راه دشوار را برایش آسان می‌گردانیم).

بنابراین آن چه شرع بر آن دلالت داده این است که انسان باید اسباب را مورد استفاده قرار دهد که البته عقل نیز بر این مسئله دلالت دارد؛ زیرا اگر انسان بگوید: من ازدواج نمی‌کنم اما اگر الله برایم مقدّر نموده که فرزندانی داشته باشم فرزندان بنه وجود خواهند آمد! مردم او را از جمله نادان‌ترین افراد به حساب می‌آورند. همچنین اگر بگوید: من برای کسب رزق و روزی تلاش نمی‌کنم اما اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایم مقدّر نموده باشد که سیر و سیراب شوم چنین خواهد شد! مردم او را از جمله نادان‌ترین افراد به حساب می‌آورند. بنابراین باید از اسباب استفاده نمود که توكل و اعتماد بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز فقط با اطاعت از وی با استفاده از اسباب سودمند که منجر به رسیدن به هدف می‌شود کامل می‌شود.

***