سه‌شنبه 7 جمادی‌الثانی 1448
۲۶ آبان ۱۴۰۵
17 نوامبر 2026

(۲۶۶) حکم این که انسان استفاده از اسباب و کار و تلاش را کنار بگذارد چیست؟

(۲۶۶) سوال: اگر قضا و قدر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از قبل خوشبختی یا بدبختی انسان را تعیین نموده است؛ حکم این که انسان استفاده از اسباب و کار و تلاش را کنار بگذارد چیست؟

جواب:

رها کردن کار و تلاش و استفاده از اسباب، نادانی است زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همه چیز را با اسبابش مقدر می‌نماید لذا از حکمت او است که هر چیزی سببی دارد. هر چیزی که وجود دارد باید سببی داشته باشد که آن سبب برای ما شناخته شده یا ناشناخته است. همچنین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اسباب خوش‌بختی و بدبختی را برایمان تبیین نموده و دستور داده است که به اسباب خوش‌بختی و سعادت عمل کنیم که در این باره فرمود: {فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى} [اللیل: ۵-۱۰]: (اما کسی ‌که انفاق کرد تقوا پیشه نمود * و بهشت را باور کرد * پس به زودی پیمودن راه آسان را برایش هموار و آسان می‌گردانیم * اما کسی‌ که بخل ورزید و خود را بی‌نیاز دید * و بهشت را تکذیب کرد * پیمودن راه دشوار را برایش آسان می‌گردانیم).

  همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به یارانش خبر داد که «ما منکم إلا وقد كتب مقعده من الجنة ومقعده من النار»: (هیچ کدام از شما نیست مگر این که جایگاهش در بهشت و جایگاهش در دوزخ مشخص شده است) پرسیدند: ‌ای رسول الله! آیا کار و تلاش را کنار نگذاریم و به قضا و قدر متکی نباشیم؟ فرمود: «اعملوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ»: (تلاش نمایید که هر کسی آن چه برایش مقدر شده آسان شده است) سپس پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این آیات را تلاوت نمود: {فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى} [اللیل: ۵-۱۰]: (اما کسی ‌که انفاق کرد تقوا پیشه نمود * و بهشت را باور کرد * پس به زودی پیمودن راه آسان را برایش هموار و آسان می‌گردانیم * اما کسی‌ که بخل ورزید و خود را بی‌نیاز دید * و بهشت را تکذیب کرد * پیمودن راه دشوار را برایش آسان می‌گردانیم).

بنابراین آن چه شرع بر آن دلالت داده این است که انسان باید اسباب را مورد استفاده قرار دهد که البته عقل نیز بر این مسئله دلالت دارد؛ زیرا اگر انسان بگوید: من ازدواج نمی‌کنم اما اگر الله برایم مقدّر نموده که فرزندانی داشته باشم فرزندان بنه وجود خواهند آمد! مردم او را از جمله نادان‌ترین افراد به حساب می‌آورند. همچنین اگر بگوید: من برای کسب رزق و روزی تلاش نمی‌کنم اما اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایم مقدّر نموده باشد که سیر و سیراب شوم چنین خواهد شد! مردم او را از جمله نادان‌ترین افراد به حساب می‌آورند. بنابراین باید از اسباب استفاده نمود که توكل و اعتماد بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز فقط با اطاعت از وی با استفاده از اسباب سودمند که منجر به رسیدن به هدف می‌شود کامل می‌شود.

***


این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا كان قضاء الله وقدره سابقا على الإنسان بالسعادة أو الشقاوة فما حكم ترك الأخذ بالأسباب والعمل؟

فأجاب رحمه الله تعالى: ترك الأسباب والعمل سفه؛ لأن الله – سبحانه وتعالى- يقدر الأشياء بأسبابها، فلحكمته جل وعلا صار لكل شيء سبب، كل شيء يكون فلا بد له من سبب؛ إما معلوم لنا وإما مجهول لنا.

وقد بين الله لنا أسباب السعادة وأسباب الشقاوة، وأمرنا بأن نعمل في أسباب السعادة، فقال جل وعلا: ﴿فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَأَنَّفَى وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى لا فَسَنُيَسِرُهُ لِلْيُسْرَى وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِرُهُ لِلْعُسْرَى﴾[الليل: ٥-١٠].

ولما أخبر النبي – عليه الصلاة والسلام- أصحابه أنه «مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ الجَنَّةِ، وَمَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ». فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَلَا تَتَّكِلُ؟ فَقَالَ: «اعْمَلُوا فَكُلُّ مُيَسَّرٌ». ثم تلا النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- قوله تعالى: ﴿فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى وَصَدَقَ بِالْحُ فَسَنُسَرُهُ لِلْيُسْرَى وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى وَكَذَبَ بِالْحُسْنَى فَسَنُسَرُهُ لِلْعُسْرَى﴾ [الليل : ٥-١٠].

فهذا ما دل عليه الشرع: أنه لا بد من الأخذ بالأسباب، وكذلك دل عليه العقل؛ فإن الإنسان لو قال: أنا لا أتزوج، ولكن إن كان الله قد كتب لي أولادًا فسيأتون لعده الناس من أسفه السفهاء. وكذلك لو قال: أنا لن أسعى إلى طلب الرزق، ولو قدر الله سبحانه وتعالى لي أن أشبع، وأن أروى فسأشبع وأروى لعد ذلك من أسفه السفه فلا بد من فعل الأسباب، ولا يتم التوكل ولا الاعتماد إلا بامتثال أمر الله عز وجل ، بفعل الأسباب النافعة التي تؤدي إلى المقصود.

مطالب مرتبط:

(۲۷۲) رقیه‌ی شرعی برای چشم ‌زخم

درمان چشم زخم این است که از فردی که چشم زده خواسته شود غسل کند و آب غسل که از بدنش می‌ریزد به بیمار داده می‌شود تا از آن بنوشد و روی خود بریزد که این از جمله راه‌های درمان است...

ادامه مطلب …

(۲۶۱) آیا انسان به‌ خاطر اشتباهات و گناهانش بازخواست و مجازات می‌شود در حالی که برایش مقدر شده؟

بله، انسان به خاطر گناهانش مجازات می‌شود مگر این که گناهی غیر از شرک باشد که تحت مشيت و خواست الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قرار دارد....

ادامه مطلب …

(۱۸۰) علامات کوچک قیامت

ظاهرا منظور، نشانه‌های قیامت است که بعضی از آن‌ها اتفاق افتاده و بعضی در آینده اتفاق می‌افتد. از جمله نشانه‌های قیامت که به وقوع پیوسته‌، بعثت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به عنوان آخرین پیامبر است...

ادامه مطلب …

(۱۸۶) يأجوج و مأجوج کیستند و کجا هستند؟

آن‌ها دو قبیله از فرزندان آدم هستند و اکنون وجود دارند که ظاهر آیات قرآن نیز بر این مطلب دلالت دارد که آنان در شرق آسیا هستند...

ادامه مطلب …

(۲۲۱) شفاعت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم

شفاعت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اسباب فراوان دیگری دارد؛ از جمله: کسی که پاسخ مؤذن را بدهد سپس بعد از صلوات بر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از الله برای او مقام وسیله در بهشت را طلب کند، شفاعت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برایش حلال یا واجب می‌شود....

ادامه مطلب …

(۲۳۱) آیا مرتکب شرک اصغر جاودانه در دوزخ می‌ماند؟

خیر؛ زیرا شرک اصغر موجب خروج از اسلام نمی‌شود و آنچه انسان را در دوزخ جاودان می‌کند، -پناه بر الله- شرک اکبر است...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه