(۹۹۱) سوال: منظور از این آیه چیست؟ {وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا} [أحزاب: ٦٣]: (و تو چه می‌دانی شاید‌ قیامت نزدیک باشد).

جواب:

این آیه در جواب کسانی است که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌پرسند: قیامت چه زمانی است؟ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا} [أحزاب: ٦٣]: (بگو: علم آن تنها نزد الله است و تو چه می‌دانی شاید‌ قیامت نزدیک باشد). یعنی: ای انسان یا ای پیامبر تو چه می‌دانی، شاید قیامت نزدیک باشد. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ راست گفته، زیرا هر آینده‌ای نزدیک است. به خودت نگاه کن! به چیز بعیدی می‌اندیشی اما ناگهان اتفاق می‌افتد. مردم رمضان را تمام می‌کنند و می‌گویند: رمضان بعدی کی می‌رسد؟ ناگهان رمضان بعدی فرا می‌رسد و گویا روزهایش دقایق یا لحظاتی بیش نیست. بنابراین هر چند زمان به طول انجامد، باز هم قیامت نزدیک است.

همچنین در این آیه به روشنی بیان شده که هیچ کس نمی‌داند قیامت چه وقت برپا می‌شود. بنابراین هر کس ادعا کند زمان برپایی قیامت را می‌داند، قرآن را تکذیب کرده و کافر و مرتد از دین اسلام می‌گردد. در حدیث عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده، زمانی که جبریل نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و از وی پیرامون اسلام، ایمان و احسان پرسید به وی گفت: قیامت کی برپا می‌شود؟ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «سؤال شونده از سؤال کننده آگاه‌تر نیست».[۱] یعنی اگر تو نمی‌دانی من هم نمی‌دانم. نیز وقتی این دو فرستاده‌ی بزرگوار که برترین پیامبران هستند – زیرا جبریل برترینِ ملائکه و محمد برترینِ بشر هستند – نمی‌دانند قیامت کی برپا می‌شود، کسانی که از آنها پایین‌ترند، از باب اولی نمی‌دانند.

بنابراین هر کس ادعا کند از زمان برپایی قیامت آگاهی دارد، دروغ‌گویی است که الله و پیامبرش را تکذیب کرده است. زیرا علم برپایی قیامت، نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است. اما برپایی قیامت دور نیست، بلکه نزدیک است. زیرا هر آینده‌ای نزدیک است و آنچه گذشته دور است. بنابراین دیروزت از هزار روز آینده‌ات برایت دورتر است؛ البته در صورتی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بقا در آن را برایت نوشته باشد.

***

[۱] صحیح بخاری: کتاب الإیمان، باب سوال جبریل النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم عن الإیمان. حدیث شماره: (۵۰). صحیح مسلم: کتاب الإیمان، باب معرفة الإیمان و الإسلام و القدر و علامة الساعة. حدیث شماره: (۸). از امیر المومنین عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «مَا الْمَسْؤُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ».