(۹۹۳) امانتی که انسان حامل آن است

(۹۹۳) سوال: مقصود از امانت در این آیه چیست؟ {إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا} [أحزاب: ٧٢]: (همانا ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه داشتیم. پس آنها از تحمل آن سر باز زدند و از آن ترسیدند و انسان آن را بر دوش گرفت. همانا او بسیار ستمکار نادان است). چرا انسان به خاطر حمل این امانت، ستمکار و نادان است؟ معنای کلی این آیه چیست؟

جواب:

امانت، به دوش کشیدن مسئولیت در عبادت‌هایی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پیامبرش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بدان امر نموده‌اند. همچنین در خودداری از حرام‌هایی است که الله و رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی کرده‌اند. این همان امانت است و ادای آن بدین صورت است که آن را به کامل‌ترین وجه انجام دهیم.

چون آسمان‌ها، زمین و کوه‌ها عقل و ادراکی مانند انسان ندارند. انسان به‌خاطر عقل، قدرت تفکر و تشخیصی که الله به وی بخشیده و کتاب‌هایی که الله نازل نموده و پیامبرانی که به سویش فرستاده، متحمل این امانت شد. بنابراین حجت بر انسان به وسیله‌ی عقل و وحی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او نازل کرده، برپا شده است.

انسان از این رو به خاطر حمل این امانت، ستمکار و نادان گشته که نمی‌داند حمل این امانت، چه تبعاتی دارد. چون با حمل این امانت، به خود ستم روا داشته است.

{إنه} یعنی: انسان. این به اعتبار انسان از جهت انسانیتش است. اما اگر مؤمن باشد این وصف – یعنی ستمکار و نادان بودن – را از خود می‌زداید؛ چرا که با وحی، هدایت یافته و دانا می‌شود و تقوای الله را پیشه می‌سازد. در این صورت است که به خود ظلم روا نمی‌دارد. بنابراین منظور از انسان در این آیه، از جهت ذات انسانی و بشر بودن اوست. همچنین برخی از مفسرین گفته‌اند: مقصود از انسان، شخص کافر است. اما ظاهر آیه عموم را می‌رساند و این که انسان از جهت انسانیتش، ستمکار و نادان است و اگر به خود واگذار شود ستمکار و نادان باقی خواهد ماند. اما الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به وسیله‌ی هدایت و تقوا بر وی منت گذارده که بدین وسیله، اگر مؤمن باشد خود را از از این دو وصف زشت یعنی ظلم و جهل رهانیده است.

***

تعداد بازدید: 26

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما المقصود بالأمانة في قوله تعالى: ﴿ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الإِنسَنُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا ﴾ [الأحزاب: ۷۲]؟ ولماذا كان الإنسان ظلوما جهولا بحمله الأمانة؟ وما معنى الآية إجمالاً؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الأمانة هي تحمل المسؤولية في العبادات التي أمر الله بها ورسوله، وفي اجتناب المحرمات التي نهى الله عنها ورسوله، هذه هي الأمانة، وأداؤها أن نقوم بذلك على الوجه الأكمل.

ولما كانت السموات والأرض والجبال لم يكن لها من العقل والإدراك مثل ما للإنسان صار المتحمل لها الإنسان بما أعطاه الله تعالى من العقل والتفكير والتمييز، وبما أنزل الله عليه من الكتب وأرسل إليه من الرسل، فإن الإنسان قد قامت عليه الحجة بعقله وبالوحي الذي أنزله الله إليه.

وعلى هذا فإن الإنسان بتحمله هذه الأمانة كان ظلوما جهولا، لجهله بما يترتب على هذا التحمل، ولظلمه نفسه بتحملها.

﴿ إنَّهُ ﴾ أي: الإنسان، وهذا باعتبار الإنسان من حيث هو الإنسان، أما إذا كان مؤمنا فإنه يزيل عن نفسه هذا الوصف لأنه سوف يهتدي بالوحي فيكون عالما، وسوف يتقي الله -عز وجل- فيكون غير ظالم لنفسه، فالإنسان في الآية الكريمة من حيث هو إنسان وقد قال بعض المفسرين: إن المراد بالإنسان هو الكافر، ولكن ظاهر الآية العموم، وأن الإنسان من حيث هو إنسان ظلوم جهول، ولو وكل إلى نفسه لكان ظالماً جاهلا، ولكن الله تعالى من عليه بالهدى والتقى، فانتشل نفسه من هذين الوصفين الذميمين: الظلم والجهل إذا كان مؤمنًا.