(۹۱۲) چهارپایان حلال گوشت کدامند؟

(۹۱۲) سوال: معنای این آیه چیست: {ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ} [انعام: ١٤٣]: (هشت جفت از میش)؟

جواب:

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در این آیه و آیات بعد، اصناف چهارپایانی را که بر ما حلال نموده مشخص می‌کند. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیان می‌کند که این حیوانات، هشت صنف هستند. این هشت صنف عبارتند از گوسفند نر و ماده، بز نر و ماده، شتر نر و ماده و گاو نر و ماده.

سپس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ} [انعام:١٤٣]. (بگو: آیا دو نر را حرام کرده است، یا دو ماده را؟! یا آنچه که رحم‌های دو ماده در بر دارد)؟ و با این آیات بر مشرکینی که به دلخواه خود، هر چیزی را خواستند حرام و هر چیزی را خواستند، مباح می‌کردند، ایراد می‌گیرد. مشرکین می‌گفتند: {مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ} [انعام:١٣٩]. (آنچه در شکم این چهارپایان است مخصوص مردان ماست و بر همسرانمان حرام است ولی اگر مرده باشد پس (همگی) در آن شریکند).

این آیه اشاره دارد که برای هیچ کس درست نیست چیزی را حرام یا حلال نماید، مگر با اجازه‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ. زیرا حلال و حرام و واجب و مستحب نمودن همه از آن الله است. هیچ کس حق ندارد در این زمینه خود را بر الله و رسولش مقدم کند. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ} [نحل: ١١٦]. (و چیزی را که زبان‌تان به دروغ توصیف می‌کند، نگویید: این حلال است و آن حرام تا بر الله افترا ببندید).

به این مناسبت دوست دارم شنونده را به دو قاعده‌ی مهم تذکر دهم. قرآن و سنت بر این دو قاعده دلالت می‌دهند و مسلمانان بر آن اجماع دارند.

قاعده‌ی اول: اصل در عبادات، بر حرمت و منع است تا زمانی که دلیلی برای مشروعیت آن بیاید.

قاعده‌ی دوم: اصل در غیر عبادات، بر حلال و مباح بودنشان است تا زمانی که دلیلی مبنی بر منع آن بیاید.

دلیل قاعده‌ی اول: فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ} [شوری: ٢١]. (آیا آنها معبودانی دارند که بدون اجازه‌ی الله آیینی برای آنها مقرر داشته‌اند)؟ همچنین فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که: «کسی که در دین ما چیز جدیدی را پدید آورد که در دین ما نیست، آن چیز مردود است».[۱] و در لفظ دیگری چنین آمده: «کسی که عملی را انجام دهد که امر(دین) ما بر آن نیست، عملش مردود است».

دلیل قاعده‌ی دوم: فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا} [بقره: ٢٩]. (او کسی است که همه‌ی آنچه در زمین است را برای شما آفرید). نیز این آیه که می‌فرماید: {وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ} [جاثیه: ١٣]. (و آنچه را که در آسمان‌ها و آنچه را که در زمین است همگی از آن اوست که برای شما مسخّر کرد). نیز این فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «الله تَعَالَىٰ چیزهایی را واجب نموده پس آنها را ضایع نکنید و حدودی را مشخص نموده، از آنها تجاوز نکنید. همچنین پیرامون چیزهایی برای رحمت به شما سکوت نموده، از آنها جستجو نکنید».[۲] همچنین فرموده‌اند: «آنچه در موردش سکوت شده، گناهی در آن نیست».[۳]

بر این اساس هر کسی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با قول یا فعل یا عقیده‌ای عبادت نماید که برای آن دلیلی از قرآن یا سنت نداشته باشد، عبادتش مردود است. حتی به خاطر آن، گناه بر او نوشته خواهد شد. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «هر بدعتی گمراهی و هر گمراهی در آتش است».[۴] همچنین هر کسی که در زمینه‌ای غیر از عبادات، چیزی را حرام کند، به او می‌گوییم: دلیلت را بیاور و در غیر این صورت چیزی گفته‌ای که نسبت به آن اطلاع نداری.

***

^[۱] صحیح بخاری: کتاب البیوع، باب اذا اصطلحوا علی صلح جور، حدیث شماره: (۲۶۹۷). صحیح مسلم: کتاب الأقضیة، باب نقض الأحکام الباطلة، حدیث شماره: (۱۷۱۸). از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا با این لفظ: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ».

^[۲] المعجم الأوسط، طبرانی. (ج۸، ص۳۸۱). از ابوثعلبة الخشنی رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إنَّ اللهَ فَرَضَ فرائِضَ فلا تُضَيِّعوها، وحَدَّ حُدودًا فلا تَعْتَدوها، وسَكَتَ عن أشياءَ رَحْمةً لكم غيرَ نِسيانٍ، فلا تَبْحَثوا عنها».

^[۳] سنن أبوداود، کتاب الأطعمه، باب ما لم یذکر تحریمه. حدیث شماره: (۳۸۰۰). از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با این لفظ: «وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَفْوٌ».

^[۴] سنن نسائی: کتاب صلاة العیدین، باب کیف الخطبة. حدیث شماره (۱۵۷۸). از جابر بن عبدالله انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با این لفظ: «كلُّ محدثةٍ بدعةٌ، وكلُّ بدعةٍ ضلالةٌ، وكلُّ ضلالةٍ في النارِ».

تعداد بازدید: 38

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما معنى قوله تعالى: ﴿ ثَمَنِيَةَ أَزْوَاجٌ مِن الضأْنِ ﴾ [الأنعام: ١٤٣]؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: هذه الآية وما بعدها يُبينُ الله تعالى فيها أصناف الأنعام التي أحلها الله لنا، يبين – سبحانه وتعالى- أنها ثمانية أصناف: ذكر وأنثى من الضأن، وذكر وأنثى من المعز، وذكر وأنثى من الإبل، وذكر وأنثى من البقر.

ثم يقول عز وجل: ﴿ قُلْ الذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَوِ الْأُنثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنثَيَيْنِ ﴾ [الأنعام: ١٤٣] ، ويَرُدُّ بذلك على المشركين الذين حرموا من هذه الأصناف ما شاءوا وأباحوا ما شاءوا، فقالوا: ﴿ مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمُ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِن يَكُن مَّيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شركاه ﴾ [الأنعام: ١٣٩].

وتشير الآية الكريمة إلى أنه لا يحل لأحد أن يُحلل أو يُحرِّمَ شيئًا إلا بإذن الله عز وجل، فإن التحليل والتحريم والإيجاب والاستحباب كله إلى الله -عز وجل-، ليس لأحد أن يتقدم فيه بين يدي الله ورسوله ﴿ وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَلٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِب ﴾ [النحل: ١١٦].

وبهذه المناسبة أود أن أذكر المستمع بقاعدتين مهمتين دل عليهما كتاب الله وسنة رسوله صلى الله عليه وسلم وأجمع المسلمون عليهما.

القاعدة الأولى: أن الأصل في العبادات الْحَظْرُ والْمَنْعُ، حتى يقوم دليل على المشروعية.

والقاعدة الثانية: أن الأصل فيما سوى ذلك الحل والإباحة، حتى يقوم دليل على المنع.

دليل القاعدة الأولى: قوله تعالى: ﴿ أَمْ لَهُمْ شُرَكَوا شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللهُ ﴾ [الشورى: ۲۱]، وقول النبي صلى الله عليه وسلم: «من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رَدّ »، وفي لفظ: «من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد».

ودليل القاعدة الثانية: قوله تعالى: ﴿ هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جميعا ﴾ [البقرة: ۲۹]، وقوله تعالى: ﴿ وَسَخَّرَ لَكُمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا منه ﴾ [الجاثية: ١٣]، وقول النبي صلى الله عليه وسلم: «إن الله فرض فرائضَ فلا تضيعوها، وَحَدَّ حُدودًا فلا تعتدوها، وسكت عن أشياء رحمة بكم فلا تبحثوا عنها»، وقال : «ما سكت عنه فهو عَفْو».

وعلى هذا فكل من تَعَبَّد الله تعالى بشيء من الأقوال أو الأفعال أو العقائد، ولم يكن له دليل من كتاب أو سنة، فإن تعبده هذا مردود عليه، بل هو آئم به، قال النبي صلى الله عليه وسلم: «كل بدعة ضلالة وكل ضلالة في النار»، و كل من حَرَّمَ شيئًا سوى العبادات فإننا نقول له: هات الدليل على ما قلت، وإلا فقد قلت ما ليس لك به علم.