(۸۹۸) تفسیر آیه ۴۳ سوره نساء

(۸۹۸) سوال: مفهوم این آیه چیست؟ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا} [نساء: ٤٣]: (ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید، تا بدانید چه می‌گویید. و در حال جنابت، تا اینکه غسل کنید، مگر اینکه رهگذار باشید. و اگر بیمار یا مسافر بودید و یا یکی از شما از قضای حاجت آمد، یا با زنان آمیزش کردید و آب نیافتید، پس با خاک پاک تیمّم کنید. پس چهره و دست‌هایتان را مسح کنید، بی‌گمان الله عفو کننده‌ی آمرزنده ‌است).

جواب:

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در این آیه مؤمنین را با صفت ایمان توصیف کرده، می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}. او آنها را با این صفت توصیف می‌کند تا آنها را تشویق کند که دستورات و منهیاتی که از جانب الله به سوی آنها می آید را بپذیرند. به همین خاطر از ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت شده که: هرگاه شنیدی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به آن با دقت گوش بده. چون یا خیری است که به آن امر و یا شری است که از آن نهی می‌شوی.

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بندگان مؤمنش را ندا می‌زند و به آنها می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى}: (ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید). این آیه قبل از تحریم خمر نازل شد. مردم در اوایل اسلام خمر می‌نوشیدند ولی بعدا حرام شد. شخص خمر می‌نوشید، سپس نماز می‌خواند و در حال مستی چیزهایی می‌گفت و کارهایی انجام می‌داد که برای او در حال نماز حرام است. به همین خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنها را از نزدیک شدن به نماز در هنگام مستی نهی نمود. همچنین آنان را از اینکه در حال جنابت به نماز نزدیک شوند، نهی نمود، البته مگر اینکه رهگذر باشند.

این آیه کاملا بر مسجد نیز انطباق دارد؛ چون محل نماز است. پس برای کسی که جنب باشد، حرام است در مسجد بماند. مگر اینکه رهگذر باشد. یعنی بخواهد از مسجد عبور کند که این کار اشکالی ندارد. به عنوان مثال شخص جنب به قصد برداشتن کتاب وارد مسجد شود، یا از دری وارد شده تا از در دیگر خارج شود، و به خاطر همین وارد مسجد شود. اما بسیاری از اهل علم مجاز دانسته‌اند که شخص جنب، در صورتی که وضو بگیرد، می‌تواند در مسجد بماند. این فرموده‌ی الهی: {حَتَّى تَغْتَسِلُوا} به معنای غسل جنابت می‌باشد که مشهور است.

{وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ}، یعنی: هرگاه انسان مریض باشد و توان غسل نداشته باشد و یا اینکه مسافر باشد و آبی نیابد، تیمم کند. یعنی: زمین پاکی را پیدا می‌کند و دستانش را به آن می‌زند و به وسیله‌ی آن صورت و دو کف دستش را مسح می‌کند. این‌گونه طهارتش تکمیل می‌شود و با این تیمم نماز می‌خواند. مثل همان نمازی که با وضو می‌خواند و همین گونه ادامه می‌دهد تا زمانی که آب پیدا کند. وقتی که آب پیدا کرد، باید با آب وضو بگیرد.

***

تعداد بازدید: 40

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما معنى قوله تعالى: ﴿ يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَوَةَ وَأَنتُمْ سُكَرَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِن كُنتُم تَهَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَابِطِ أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طيبا ﴾ [النساء: ٤٣] الآية؟

فأجاب رحمه الله تعالى: في هذه الآية يخاطب الله تعالى المؤمنين بوصف الإيمان فيقول : ﴿ يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا﴾، وخاطبهم بهذا الوصف لهم على تلقي ما يأتي إليهم من أوامر أو نواه، ولهذا يروى عن ابن مسعود أنه قال: إذا سمعت الله يقول: يا أيها الذين آمنوا فارع لها سمعك، فإما خيرا تؤمر به، وإما شرا تنهى عنه.

فينادي الله – سبحانه وتعالى- عباده المؤمنين ويقول لهم: ﴿ لَا تَقْرَبُوا الصَّلوةَ وَأَنتُمْ سُكَرَى ﴾ وهذا قبل تحريم الخمر، فقد كان الناس في أول الأمر يشربون الخمر ثم حُرِّمَتْ ، وكان الرجل يشرب الخمر ثم يصلي، فيأتي بما يأتي به السكران من أقوال لا تَحِلُّ في الصلاة أو أفعال، فنهاهم أن يقربوا الصلاة وهم سكارى، ونهاهم أيضًا أن يقربوا الصلاة وهم جنب إلا عابري سبيل، وهذه الآية تنطبق تماما على المسجد، لأنه محل الصلاة، فلا يحل للمرء أن يبقى في المسجد و يمكث فيه وهو جنب، إلا أن يكون عابر سبيل، أي: إلا إذا كان مارا بالمسجد فإن ذلك لا بأس به مثل أن يدخل المسجد وهو على جنابة ليأخذ كتابا له في المسجد، أو لِيَعْبُرَ من باب إلى باب أو ما أشبه ذلك، ورَحْصَ كثير من أهل العلم للجنب إذا توضأ أن يمكث في المسجد، وقوله تعالى: ﴿ حَتَّى تَغْتَسِلُوا ﴾ أي: غسل الجنابة وهو معروف.

﴿ وإن كُنتُم قَضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَابِطِ أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَأَمْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ﴾ يعني: إذا كان الإنسان مريضًا ولم يتمكن من الغسل، أو كان مسافرا ولم يجد ماء فإنه يتيمم، أي: يَقْصِدَ أرضًا طيبة طاهرة، فيضرب يديه عليها ويمسح بهما وجهه وكفيه، وبذلك تتم طهارته، ويصلي بهذا التيمم كما يصلي بطهارة الماء تماما، حتى يجد الماء، فإذا وجد الماء عاد فتطهر به.