(۷۵۲) سوال: حکم قرار دادن قرآن بر زمین، یعنی روی فرش مسجد چیست؟ چون برخی فتوا داده‌اند که شخص به خاطر آن کافر می‌شود؟

جواب:

اگر قرآن را به گونه‌ای روی فرش مسجد بگذارد که اهانت در آن نباشد، اشکالی ندارد. مثلا آن را جلو یا کنار خودش بگذارد. اما اگر آن را لای پاهایش بگذارد – و حاشا که مومن چنین کاری کند – شکی نیست که این کار نوعی توهین به کلام الله است. در همین راستا دوست دارم کسانی را که بدون علم، فتوا می‌دهند برحذر دارم از اینکه بدون علم فتوا دهند. چون بدون علم فتوا دادن، نسبت دادن چیزی به الله تعالی از روی بی علمی است. الله تعالی در قرآن، این کار را در کنار شرک ذکر کرده، فرموده: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ} [اعراف: ۳۳]: (بگو: پروردگارم حرام كرده كارهای زشت را، چه آشکار و چه پنهان و گناه را و ستمگری را كه به هيچ وجه درست نيست و اينكه چيزی را شريك الله كنيد بدون اینکه دليل و برهانی از سوی الله مبنی بر حقّانيّت آن خبر در دست باشد و اين كه به دروغ از زبان الله چيزي را بيان داريد كه نمی‌دانيد). همچنین در حدیث آمده است: «آن کس از شما که برای فتوا دادن جرات بیشتری دارد، برای به جهنم اندختن خود جرات بیشتری دارد».[۱]

برای هیچ کس جایز نیست که در مورد شریعت الله تعالی سخنی بگوید مگر اینکه علمی داشته باشد که به وسیله‌ی آن بداند فلان کار، جزء شریعت است یا فلان کار مخالف آن. برای هیچ کس جایز نیست هر چقدر جرئت داشته باشد، برای تکفیر نیز جرئت داشته باشد، مگر اینکه دلیل واضح و صریحی برای آن داشته باشد. زیرا تکفیر به معنای خارج کردن شخص از دایره‌ی اسلام و وارد کردن او به دایره‌ی کفر است و این کار شوخی بردار نیست.

وقتی کسی نمی‌تواند چیزی را که حلال است، حرام بداند، یا چیزی را که حرام است، حلال بشمارد، نیز نمی‌تواند در مورد مسلمانی بگوید که کافر است و حتی این سنگین‌تر است؛ چون مسائل بزرگی بر تکفیر مترتب می‌گردند. به عنوان مثال ازدواج با کافر درست نیست. برای ازدواج دخترش، نمی‌تواند ولیّ باشد. برای فرزندانش نمی‌تواند به عنوان ولیّ باشد. وقتی بمیرد، او را غسل نمی‌دهند و کفن نمی‌کنند و نماز بر او نمی‌گزارند و در مقبره‌ی مسلمین دفنش نمی‌کنند و نزد بیشتر علما، ارثی هم از خود به جا نمی‌گذارد و از کسی نیز ارث نمی‌برد. پس این مساله شوخی بردار نیست. تکفیر موضوع بسیار سنگینی است.

در هر حال نصیحتم به برادران این است که در مورد خود و برادرانشان تقوای الهی پیشه کنند و چیزی را که نمی‌دانند به الله تعالی نسبت ندهند وآنچه در حدشان نیست را نگویند. اگر برای رسیدن به ریاست در علم و امامت در دین عجله دارند، اشتباه کرده‌اند. چرا که هر کس برای رسیدن به چیزی قبل از رسیدن وقتش عجله کند، عاقبتش محروم شدن از آن چیز است. بلکه باید منتظر بمانند وصبر کنند تا اینکه اهلیت امامت در دین را پیدا نمایند و آن موقع می‌توانند به مردم فتوا دهند.

سپس به مردم عوام توصیه می‌کنم فتوا را فقط از کسانی بخواهند که اهلیت فتوا را داشته باشند؛ زیرا اگر از شخصی که نمی‌دانند اهلیت فتوا را دارد یا خیر، فتوا بخواهند، به گمراهی کشیده می‌شوند. انسان وقتی بیمار می‌شود نزد هر پزشکی نمی‌رود، بلکه نزد پزشکان متخصص و معروف می‌رود. دین الله تعالی نیز به همین صورت است؛ نباید برای فتوا گرفتن نزد هر کسی رفت. چه بسیارند فتواهای اشتباهی که به مردم داده شده‌اند. پس برادران را برحذر می‌دارم و می‌گویم: از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خواهانم که شما را در دین، امام قرار دهد و شما استحقاقش را دارید. حریص باشید که در وهله‌ی اول کسب علم کنید و پس از آن به مردم بیاموزید. در این صورت است که می‌توانید برای مردم در دین و نمازشان امام قرار گیرید.

همچنین آن عده از برادرانی که الله تعالی بر آنها منت گذاشته و علمی به آنها داده، ولی هنوز در ابتدای طلب علم هستند را از عجله کردن برای فتوا دادن بر حذر می‌دارم. چرا که با این کار، مردم را گمراه می‌کنند و خودشان زمانی که بزرگ شدند و گمراهی مردم را دیدند، پشیمان خواهند شد و آن وقت دیگر پشیمانی سودی ندارد؛ چرا که اگر فتوا منتشر شد، جمع کردنش بسیار سخت می‌شود. چه بسا کسی که فتوا مطابق هوای نفسش باشد، بگوید: من از این فتوا بر نمی‌گردم هر چند کسی که آن فتوا را داده، از آن رجوع نماید. زیرا من نمی دانم قول اولش درست است یا قول دوم؟ پس این موضوع خطرناک است. از الله تعالی خواهانیم که ما را از کسانی قرار دهد که حق را شناخته و از آن تبعیت می‌کنند و باطل را تشخیص داده و از آن دوری می‌کنند.

***

^[۱] سنن دارمی: (ج۱، ص۶۹، حدیث ۱۵۷)، از عبیدالله بن ابوجعفر با این لفظ: «أَجْرَؤُكُمْ ‌عَلَى ‌الْفُتْيَا، أَجْرَؤُكُمْ عَلَى النَّارِ». این حدیث، مرسل است.