شنبه 2 شوال 1447
۱ فروردین ۱۴۰۵
21 مارس 2026

(۶۹۷) زکات علم، آموزش آن به مردم است

(۶۹۷) سوال: آیا درست است که می‌گویند علم زکات دارد و زکات آن، آموختن به مردم است؟

جواب:

بله، بر شخص عالم و دانشمند واجب است که وقتی مردم به علمش احتیاج پیدا کردند، آن را برای مردم بیان کند؛ چه با جواب دادن به سوال‌های آنها باشد و چه با بیان علم برای مردم حتی اگر سوال هم نپرسند. دلیل آن نیز این آیه است: {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ} [آل عمران: ۱۸۷]: (و آن هنگام را كه الله پيمان مؤكّد از اهل كتاب گرفت كه بايد كتاب را برای مردمان آشكار ساخته و توضيح دهيد و آن را كتمان و پنهان نسازيد. امّا آنان آن را پشت سر افكنده و به بهای اندكی فروختند! پس چه بد چيزی را خريدند). همین وظیفه است که بعضی از عوام آن را زکات علم نامیده‌اند. بنا بر این زکات علم، آموختن آن به دیگران و زکات مال، صدقه و زکات جاه و مقام، شفاعت برای دیگران است. اما ما می‌گوییم: فرقی نمی‌کند که آن را زکات بنامید یا خیر، در هر صورت بر اهل علم واجب است که علم را برای مردم بیان کنند تا بدین وسیله در زمره‌ی کسانی قرار نگیرند که علم به آنها داده شد، اما آن را کتمان نمودند.

از الله خواهانیم که به همه‌ی ما علم سودمند و عمل صالح و روزی حلال و وافر دهد که ما را از خلق بی نیاز گرداند. بی گمان که او جواد و کریم است. و صلی الله علی نبینا محمد و علی آله و صحبه أجمعین.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن للعلم زكاة، وهي بذله للناس وتعليمه إياهم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم يجب على العالم أن يبين علمه للناس إذا احتاجوا إليه، سواء بالإجابة على أسئلتهم، أو ببيان العلم إذا احتاج الناس إليه وإن لم يسألوا، لقول الله تعالى: ﴿وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ لبيتنَه لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ، فَنَبَدُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴾ [آل عمران: ۱۸۷] ، وهذا الواجب يسميه بعض العامة زكاة، فزكاة العلم التعليم، وزكاة المال الصدقة وزكاة الجاه الشفاعة، وما أشبه ذلك من العبارة التي يقولها العامة، ولكن نحن نقول: سواء سميتموه زكاة أم لم تسموه يجب على أهل العلم أن يبينوا العلم للناس، لئلا يكونوا من الذين أوتوا العلم فكتموه.

نسأل الله أن يرزقنا جميعا العلم النافع، والعمل الصالح، والرزق الطيب الواسع الذي يغنينا به عن خلقه، إنه جواد كريم، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.

مطالب مرتبط:

(۶۵۹) سوال: نظر شما در مورد تفسیر بغوی چیست؟

(۶۵۹) سوال: نظر شما در مورد تفسیر بغوی چیست؟ جواب: تفسیر بغوی تفسیر خوبی است و مشکلی ندارد. اما برادران شنونده را توصیه می‌کنم به کتاب مقدمه‌ی تفسیر، تالیف شیخ الاسلام ابن تیمیه مراجعه کنند. او در این کتاب در مورد تفاسیری که مطالعه کرده، به خوبی سخن گفته است. پس به این کتاب مراجعه […]

ادامه مطلب …

(۶۲۲) آموزش چه مقدار از دین واجب است

(۶۲۲) سوال: آیا واجب است کلّ دین را یاد بگیریم؟ آموختن چه مقداری از دین، واجب است؟ آیا واجب است که نماز کسوف و خسوف و عید و غیره را یاد بگیریم؟ جواب: بر انسان واجب است هر مقداری از علم را که به آن احتیاج دارد، بیاموزد. وقتی می‌خواهد نماز بخواند، باید کیفیت نماز […]

ادامه مطلب …

(۶۴۵) سؤال: حکم قرائت قرآن با لکنت زبان چیست؟

(۶۴۵) سؤال: از شما بزرگوار در مورد تجوید قرآن کریم سوال دارم. چون من می‌خواهم قرائت قرآن را به خوبی یاد بگیرم. اما خواندن آن با تجوید برای من سخت است و هنگام قرائت، بسیار دچار لکنت می‌شوم. معلمی هم ندارم که تجوید را به من بیاموزد. حال با توجه به این مسأله، قرائت قرآن […]

ادامه مطلب …

(۶۳۵) سوال: چگونگی حفظ کردن قرآن کریم

(۶۳۵) سوال: جناب شیخ من می‌خواهم قرآن را حفظ کنم. اما نمی‌دانم چطور این کار را انجام دهم. لطفا مرا راهنمایی کنید. جواب: روش حفظ قرآن به نسبت هر شخص و به نسبت استادی که نزد او حفظ می‌کند، متفاوت است. برای حفظ قرآن چندین روش وجود دارد. از جمله: اول: پنج آیه پنج آیه […]

ادامه مطلب …

(۶۲۹) حدیث «إذا مات الإنسان انقطع عنه عمله».

(۶۲۹) سوال: جناب شیخ، در حدیث آمده که: «وقتی انسان بمیرد، عملش قطع می‌شود مگر از سه چیز: صدقه‌ی جاریه، یا علم سودمند، یا فرزند صالح که برایش دعا کند».[۱] آیا علوم دنیوی مانند فیزیک و شیمی و ریاضی هم شامل این حدیث می‌شود یا فقط علم شرعی را در بر می‌گیرد؟ جواب: هر علمی […]

ادامه مطلب …

(۷۱۳) خواندن کتابهای دینی در عادت ماهانه

(۷۱۳) سوال: آیا وقتی که در عادت ماهانه هستم، جایز است کتاب‌های دینی مثل (فقه السنة) را بخوانم یا خیر؟ جواب: برای زن حایض جایز است الله را ذکر گفته و تهلیل[۱] و تسبیح و تکبیر بگوید. هر کتاب دینی که خواست، چه تفسیر باشد و چه حدیث یا کتب فقه و غیره را بخواند. […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه