چهارشنبه 16 شعبان 1447
۱۵ بهمن ۱۴۰۴
4 فوریه 2026

(۶۳۰) کسی که فکرش پریشان است، چگونه طلب علم کند

(۶۳۰) سوال: شخصی دوست دارد علم دینی را بیاموزد. اما ذهنش خیلی پریشان است و به فکر فرو رفته و آن را فراموش می‌کند. به راحتی نمی‌تواند چیزی را حفظ کند مگر اینکه وقت زیادی را صرف آن نماید. با توجه به اینکه او وقت خود را صرف امور سودمندی مثل گوش دادن به نوارهای دینی و رادیو قرآن و سخنرانی می‌کند، چه نصیحتی به او می‌کنید؟ با چه کتابی شروع کند؟

جواب:

نباید از رحمت الله نا امید شود و در طلب علم، پافشاری کند. حواس پرتی‌اش را چه بسا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از او دور کند.

همچنین او را نصیحت می‌کنم که:

اول: از قرآن شروع کند: آن را حفظ کرده، سپس در آن تدبر نماید تا معانیش را بفهمد و سپس به آن عمل کند.

دوم: پس از قرآن، احادیث صحیحی که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده را یاد بگیرد. کتاب‌هایی مانند (عمدة الأحکام) تألیف حافظ عبدالغنی مقدسی و کتاب‌های حدیثی که بین مردم مشهور و متداول هستند. سپس سراغ (کتاب التوحید) تألیف شیخ الاسلام محمد بن عبدالوهاب و سپس (العقیدة الواسطیة) تألیف شیخ الاسلام ابن تیمیه برود. اولین کتاب، یعنی کتاب توحید در مورد امور و مسائل متعلق عبادات است. دومین کتاب، یعنی عقیده‌ی واسطیه، در مورد مسائل متعلق به اسماء و صفات الله تعالی و ایمان به آخرت و غیره است. سپس مذهب فقهی مردم منطقه‌شان را فرا بگیرد و برای این کار، عالمی را انتخاب کند که علم و تقوایش بیشتر باشد. چون هستند کسانی که علمشان زیاد، اما تقوایشان ضعیف است. برخی نیز از نظر تقوی، قوی اما از نظر علم ضعیف هستند. باید در حد توانش تلاش کند شیخی را انتخاب نماید که از نظر علم و تقوا قوی باشد.

سائل می‌گوید: جناب شیخ، شما در مورد فضیلت آگاهی در دین سخن گفتید. چگونه یک جوان، در دینش فقیه و عالم شود و علم شرعی قابل اطمینان را کسب نماید؟

جواب: از علمایی که در علم و امانتشان مورد وثوق هستند، کسب علم کند. ملازم و هم رکاب آنها شده و به آنها اقتدا نماید و توجهی به راست وچپ نکند، تا زمانی که بزرگ شده و به درجه‌ای از علم برسد که خودش بتواند نصوص را فهمیده و نصوص مجمل را بر مبیَّن و مطلق را بر مقید حمل کند. آن وقت است که خودش می‌تواند بر حسب علمی که الله تعالی به او داده، در ادله نگریسته و آنها را بررسی نماید.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل من السودان: إنسان يرغب في طلب العلم الشرعي، ولكنه كثير الشرود والفكر والتفكير والنسيان، ولا يحفظ بسهولة إلا بعد فترة طويلة من الوقت مع العلم بأنه يقضي وقته في الأشياء النافعة مثل: الاستماع إلى الأشرطة الشرعية وإذاعة القرآن الكريم، والمحاضرات، فبماذا توجهون مثل هذا مأجورين؟ وبأي كتاب يبدأ؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: أقول للسائل: لا ييأس من رحمة الله، وليُثَابِر على طلب العلم، والشرود الذي يحصل له قد يرده الله -عز وجل-.

وأنصحه أولا أن يبدأ بكتاب الله -عز وجل-: يحفظه، ثم يتدبره ليعرف معانيه، ثم يعمل به.

ثانيا: بما صح عن النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم من الأحاديث، كـ (عمدة الأحكام) للحافظ عبد الغني المقدسي، وكتب الحديث مشهورة متداولة بأيدي الناس، ثم (كتاب التوحيد لشيخ الإسلام محمد بن عبد الوهاب رحمه الله، ثم (العقيدة الواسطية) لشيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله، الأول: كتاب التوحيد فيما يتعلق بالعبادة، والثاني: فيما يتعلق بأسماء الله وصفاته، والإيمان باليوم الآخر وغير ذلك، ثم بما عليه أهل بلده من الفقه وليختر من العلماء من كان أوسع علما وأتقى الله -عز وجل-، لأن من الناس من هو واسع العلم لكنه ضعيف التقوى، ومنهم من هو قوي التقوى ضعيف العلم، ليختر كثير العلم قوي التقوى بقدر المستطاع.

يقول السائل : فضيلة الشيخ تحدثتم مأجورين عن فضل التفقه في الدين، فكيف يتفقه الشاب في دينه ويطلب العلم الشرعي الموثوق؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: نعم يتفقه في دينه على أيدي العلماء الموثوقين علما وأمانة، فليلزم هؤلاء وليستمسك بِغَرْزِهِمْ وَلِيَقْتَدِ بِهِمْ، ولا يلتفت يمينًا وشمالا، حتى إذا كبر وبلغ درجةً من العلم يمكنه أن يفهم النصوص بنفسه، ويحمل مجملها على مبينها، ومطلَقَها على مُقَيَّدِهَا وما أشبه ذلك، حينئذ يتصرف هو بنفسه في الأدلة على حسب ما آتاه الله من العلم.

مطالب مرتبط:

(۶۴۱) سوال: یادگیری قرآن از روی نوار

(۶۴۱) سوال: من قرآن را از روی نوار یاد می‌گیرم و آن مقداری را که بعد از نماز عصر یاد می‌گیرم، بعد از نماز صبح تلاوت می‌کنم. آیا این کار جایز است؟ جواب: این کار جایز است. یعنی این که شما بعد از عصر نوار قرآن را گوش می‌دهید و بعد از نماز صبح آن […]

ادامه مطلب …

(۶۵۱) سوال: کتاب‌های مفید برای طالب علم

(۶۵۱) سوال: شما به یک دانشجوی علوم شرعی در زمینه‌ی عقیده و فقه و حدیث و سیرت برای شروع، چه کتاب‌هایی را  توصیه می کنید؟ با توجه به اینکه گرایش من به مذهب حنبلی است؟ جواب: قبل از هر چیز، همه‌ی مسلمانان را نصیحت می‌کنم که به قرآن و فهم آن و تفسیر این کتاب، […]

ادامه مطلب …

(۶۳۴) سوال: راه علاج فراموشی چیست؟

(۶۳۴) سوال: راه علاج فراموشی، برای کسی که قرآن یا دیگر علوم دینی را فراموش می‌کند، چیست؟ جواب: علاج فراموشی این است که همواره بر آن چیز مواظبت داشته باشد. یعنی انسان چیزی را که حفظ کرده، همیشه تکرار کند. چنان که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر نموده که بر قرآن مواظبت داشته باشیم و فرمودند: «بر […]

ادامه مطلب …

(۶۹۳) ترک تدریس و اشتغال به عبادت

(۶۹۳) خانمی پرسیده: معلم هستم و می‌خواهم تدریس را رها کرده و مشغول عبادت شوم. آیا این کارم اشتباه است؟ اگر اشتباه نست، در صورتی که پدرم موافق کارم نباشد، حکمش چیست؟ جواب: بهتر است به تدریس ادامه دهد. چون تدریس، نشر علم است و بر خلاف عبادت خاص، تدریس عبادتی به شمار می‌رود که […]

ادامه مطلب …

(۶۵۷) سوال: توصیه به کتب تفسیر

(۶۵۷) سوال: خواندن چه کتاب‌های تفسیری را به من و دانشجویان توصیه می‌کنید؟ جواب: گرایش کتاب‌های تفسیر با یکدیگر متفاوت است؛ مثلا تفسیر ابن کثیر یکی از بهترین تفاسیر است، ولی او در این کتاب زیاد به لغت عربی از جهت بلاغت و إعراب و غیره عنایت نورزیده است. تفسیر ابن جریر نیز طولانی است […]

ادامه مطلب …

(۶۷۲) کتاب (ریاض الصالحین)چگونه کتابیست؟

(۶۷۲) سوال: شخصی در مورد کتاب (ریاض الصالحین) پرسیده که چگونه کتابی است؟ جواب: قبل از پاسخ به این سوال، دوست دارم به سائل و دیگر مسلمانان موضوعی را متذکر شوم. مهم‌ترین کتابی که باید به آن عنایت ورزید، قرآن است. صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ده آیه از قرآن را که حفظ می‌کردند، تا زمانی که آن […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه