(۷۴۵) سوال: من همیشه قرآن و احادیث نبوی را میخوانم. اما بسیار فراموشکارم و نمیتوانم آنها را حفظ نمایم. آیا به این خاطر، گناهی دارم؟
جواب:
بدون شک یکی از نعمتهای الله تعالی بر بندهاش این است که به او توفیق دهد تا قرآن را حفظ نماید. این به خاطر مصلحتهای بزرگی است که در آن وجود دارد؛ زیرا کسی که قرآن را حفظ کرده، میتواند در هر حالی آن را بخواند، مگر در جاهایی که قرائت قرآن در آنها شایسته نیست، یا در حالاتی مانند جنابت که نمیتوان قرآن را تلاوت نمود. همچنین اگر حافظ قرآن باشد میتواند در معانی آن تدبر کند و در هر زمانی در آن تفکر نماید.
به همین خاطر شایسته است انسان هر چقدر که میتواند، قرآن را حفظ کند، و در صورتی که برای حفظ قرآن حریص بود، اما بدون اینکه تفریطی از جانب او صورت گیرد، قسمتی از آن را فراموش نمود، گناهی متوجه او نیست. در روایتی ثابت است که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم با اصحابشان نماز خواندند. در حین قرائت، یک آیه را فراموش کرد و نخواند. بعد از سلام، ابی بن کعب رَضِيَاللهُعَنْهُ به ایشان یاد آوری کرد. ایشان فرمودند: «هلّا کنت ذکَّرتَنیها»؟[۱]، یعنی: «چرا زمانی که فراموش کردم مرا یادآوری نکردی»؟ بنا بر این هر گاه انسان چیزی از قرآن را که حفظ نموده، بدون اینکه آن را ناچیز شمارد، فراموش کند، گناهی ندارد. چون سرشت بشر چنین است. یعنی: فراموش کردن محفوظات، امری طبیعی است که انسان به خاطر آن سرزنش نمیشود، مگر اینکه از روی سهل انگاری و بی اهمیت شمردن آن باشد.
***
[۱] – روایت احمد در مسند، شماره (۱۶۶۹۲)، و طبرانی، (ج۲۰، ۲۷، شماره ۳۴)، و ابن عساکر، (ج۷، ص۳۲۷).