(۶۶۵۸) آیا غیبت کردن بودن ذکر اسم جایز است؟

(۶۶۵۸) سوال: آیا غیبت کردن بودن ذکر اسم جایز است؟

جواب:

غیبتی که از شخصی مجهول صحبت شود مثل اینکه بگوید: برخی مردم فلان چیز می‌گویند یا فلان کار می‌کنند، اشکالی ندارد به شرط این که شونده نفهمد مراد فلانی است چرا که اگر شونده بداند مراد فلانی است فایده‌ای در ذکر بیان آن با صفت عام (بدون ذکر اسم آن) وجود ندارد و برای همین از روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این‌بود هنگامی که می‌خواست برای قومی انکار کند می‌فرمود: «مَا بَالُ أَقْوَام» أَوْ: «مَا بَالُ رِجَالٍ»[۱]: (اقوامی را چه شده است یا مردانی را چه شده است. (

لذا اگر گفتی: برخی مردم فلان چیز می‌گویند یا فلان کار می‌کنند یا مانند آن، اشکالی ندارد اما اگر بگویی: فلانی، فلان چیز را گفت و فلان کار را کرد از آن‌چیزی که بر او عیب گرفته می‌شود، غیبت است و وصف نمودن انسان با اوصاف جسدی مانند کوری یا لنگی یا یک‌چشمی و مانند آن اگر که به آن اهمیت نمی‌دهد و ناراحت نمی‌گردد و از آن بدش نمی‌آید، اشکالی ندارد و این غالبا در القابی است که انسان فقط با آن شناخته می‌شود که در این صورت اشکال ندارد به آن ملقب گردد و برای همین در کلام علما می‌یابی: نابینا، لنگ و مانند آن؛ لذا اگر مراد من تعیین شخصی بدون عیب گرفتن از او باشد، اشکالی ندارد مگر اینکه به طور خاص بدانیم او از این لقب بدش می‌آید که در این صورت او را به آن ملقب نمی‌کنیم به خاطر عموم قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که فرمودند: «ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ»[۲]: (ياد كردن برادرت از آنچه كه برايش ناخوشايند است. (

خلاصه: اگر یاد کردن انسانی به گونه‌ای باشد که شناخته نشود و اخلاق بدی که دارد طوری بیان شود که مشخص نشود چه کسی است، اشکالی ندارد تا امت از آن اخلاق (بد) متنفر شوند اما اگر صفت جسدی و بدنی می‌باشد و به طور دیگر شناخته نمی‌شود مگر با گفتن آن صفت جسدی، پس اشکالی ندارد مادامی که به صورت خاص ندانیم که از آن بدش می‌آید و اگر از آن بدش نمی‌آید و با بیان صفت دیگر نیز شناخته می‌شود، باز نیز بیان آن اشکالی ندارد چون علما بسیار از آن استفاده می‌کنند.

[۱] صحیح مسلم: كتاب العتق باب إنما الولاء لمن أعتق، شماره (١٥٠٤).

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 51

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل تجوز الغيبة بدون ذكر الاسم؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: الغيبة التي يُعَبَّر بها عن شخص مجهول، مثل أن يقول: من الناس من يقول كذا ، أو من الناس من يفعل كذا. لا بأس بها، بشرط ألا يفهم السامع بأنه فلان فإنْ فَهِم السامع أنه فلان، فلا فائدة من أ الإتيان بصفة عامة، ولهذا كان من هدي الرسول -عليه الصلاة والسلام- إذا أراد إنكار شيء على قوم قال: «مَا بَالُ أَقْوَامٍ». أَوْ: «مَا بَالُ رِجَالٍ».

فإذا قلت: بعض الناس يقول كذا، أو يفعل كذا. أو ما أشبه ذلك، فلا بأس، أما إذا قلت: قال فلان كذا، وفَعَل فلان كذا . مما يُعاب عليه، فهذه غيبة، وأما وصف الإنسان بأوصافه الخلقية كالأعور والأعرج والأعمش، وما أشبه ذلك، فإن كان لا يهتم بذلك، ولا يغضب بذلك، ولا يكره ذلك، فلا بأس، وهذا هو الغالب في الألقاب التي لا يُعرف الإنسان إلا بها، فإنه لا بأس

أن يلقب، ولهذا تجد في كلام العلماء: الأعمش والأعرج، وما أشبهه، فإذا أريد بذلك تعيين المسمى دون القدح فيه، فلا حَرَجَ في هذا، إلا إذا عَلِمنا علمًا خاصا بأنه يكره أن يُلَقَّب بهذا، فإننا لا نُلَقبه به، لعموم قول النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم -: «ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ».

والخلاصة: أنه إذا جاء ذكر الإنسان على وجه لا يُعرف به، ولكن ذَكَرْتَ أخلاقه التي يَتَخَلَّق بها من غير أن تشير إليه بالتعيين، فلا بأس بذلك، لتنفير الأمة عن هذه الأخلاق، وأما إذا كان عن أشياء خِلْقِيَّة، فهذه إن كان لا يعرف إلا بها، فلا بأس، ما لم نعلم علمًا خاصًا أنه يكره ذلك، وإن كان لا يكره ذلك، ويُعرف بدونها، فلا بأس أيضًا، لأن العلماء يستعملون هذا كثيرًا.