(۶۵۳۳) سوال: وقتی برای زیارت نزد خاله‌هایم می‌روم، آن‌ها فقط در مورد فلانی و فلانی صحبت می‌کنند و من شخصیت ضعیفی دارم و (برای همین) به آن‌ها نمی‌گویم: این حرام است و ساکت باشید؛  من وقتی غیبت کردن آن‌ها را می‌شنوم، احساس گناه می‌کنم و صحبت ایشان در مورد دیگران است؛ لذا من از رفتن نزد آن‌ها صرف نظر کرده‌ام، شیخ بزرگوار، من چکار کنم؟ مرا راهنمایی کنید جزاکم الله خیرا.

جواب:

بر تو واجب است که صله‌ی رحمت را به جا آوری و با طوری نیک نزدشان بروی و از صله‌ی رحم تو بر آن‌ها، این است که وقتی غیبت کردند، آن‌ها را نصیحت کنی چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «الدِّينُ النَّصِيحَةُ. قُلْنَا: لِمَنْ؟ قَالَ: لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ»[۱]: (دين نصيحت كردن است. گفتيم: براى چه كسی؟ گفتند: براى الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، و كتابش، و رسولش، و امامان مسلمانان، و عموم آنان) و برای تو حلال نیست که با آن‌ها قطع رابطه کنی چون این قطع رابطه متضمن دو محظور می‌باشد:

اول: قطع کردن صله‌ی رحم که عقوبت آن پوشیده نیست زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر عهده گرفته است کسی که صله‌ی رحم را به جا آورد مورد رحمت و فضل خویش قرار دهد و هر کسی که صله‌ی رحم را قطع نماید از رحمت و فضل خویش دور کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {فَهَلۡ عَسَیۡتُمۡ إِن تَوَلَّیۡتُمۡ أَن تُفۡسِدُوا۟ فِی ٱلۡأَرۡضِ وَتُقَطِّعُوۤا۟ أَرۡحَامَكُمۡ* أُو۟لَـٰۤىِٕكَ ٱلَّذِینَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُ فَأَصَمَّهُمۡ وَأَعۡمَىٰۤ أَبۡصَـٰرَهُمۡ} [سوره محمد: ۲۲-۲۳]: (پس آیا اگر به حکومت رسیدید، جز این (امید) است که در زمین فساد کنید، و پیوند خویشاوندان‌تان را ببرید؟ !* اینان کسانی هستند که الله لعنت‌شان کرده است، پس (گوش‌های) آنان را کر نموده و چشم‌هایشان را نابینا کرده است).

دوم: تو در امر کردن به معروف و نهی نمودن از منکر سعی نکردی در حالی که بر انسان واجب می‌باشد به اندازه‌ی توان خود امر به معروف و نهی از منکر کند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌ است: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ، أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ، ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلَا يُسْتَجَابُ لَكُمْ»[۲]: (سوگند به ذاتی که جانم در دست اوست، یا امر به معروف و نهی از منکر می‌کنيد، یا بيم آن می‌رود که به زودی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عذابی از سوی خود بر شما فرود آورد و آنگاه او را به فرياد می‌خوانيد اما دعای‌تان قبول نمی‌شود).

و این دلالت دارد که امر به معروف و نهی از منکر واجب مؤکد است لذا باید صله‌ی رحم خود را به جا آوری و آن‌ها را به ترک محظور که همان غیبت است نصیحت کنی چون غیبت از گناهان کبیره است و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را زشت و تقبیح نموده و فرموده است: {وَلَا یَغۡتَب بَّعۡضُكُم بَعۡضًاۚ أَیُحِبُّ أَحَدُكُمۡ أَن یَأۡكُلَ لَحۡمَ أَخِیهِ مَیۡتࣰا فَكَرِهۡتُمُوهُ} [سوره الحجرات: ۱۲]: (و بعضی از شما بعضی دیگر را غیبت نکند، آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادرش را در حالی‌که مرده است، بخورد؟! پس (البته) آن را ناپسند دارید).

همچنین غیبت ظلم به برادر مسلمانت می‌باشد و ظلم از تاریکی‌های روز قیامت است و مظلوم در روز قیامت از نیکی‌های ظالم برمی‌دارد همانطور که در حدیث صحیح  از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمودند: «أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ؟ قَالُوا: الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ. فَقَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلَاةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ، وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا، وَقَذَفَ هَذَا، وَأَكَلَ مَالَ هَذَا، وَسَفَكَ دَمَ هَذَا، وَضَرَبَ هَذَا؛ فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ؛ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ، ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ»[۳]: (آيا می‌دانيد مفلس کيست؟ گفتند: از نظرِ ما مفلس کسی است که درهم و کالایی (ثروتِ نقدی و غيرنقدی) ندارد؛ پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: مفلس در امت من کسی است که روز قيامت با انبوهی از (اعمال نيک، مانند) نماز و روزه و زکات حاضر می‌شود؛ ولی فلانی را دشنام داده و به آن يکی تهمت زده و مالِ اين را خورده و خونِ آن يکی را ريخته و فلانی را زده است؛ لذا از نيکی هايش به هريک از اينها داده می‌شود و اگر نيکی هايش پيش از ادای بدهی‌هایش تمام شد، از بدی‌های آنان کسر می‌گردد و به حسابِ او منظور می‌شود و سپس  در آتشِ دوزخ انداخته می‌شود).

اگر کسی برادرش را غیبت نمود، بر او واجب است که دست از آن بکشد و این کار را نکند سپس اگر برادرش از غیبت کردن او باخبر گشته، نزدش برود و قبل از این که بمیرد در دنیا از او حلالیت بطلبد و اگر برادرش ندانسته که او غیبتش را نموده پس در مجالسی که غیبت او را کرده است ثنایی که مستحق آن می‌باشد را بکند و نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را دعا کند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] مسند أحمد (٥/ ۳۸۸ ، شماره (۲۳۳۴۹)، و سنن ترمذي: كتاب الفتن، باب ما جاء في الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، شماره (٢١٦٩) وقال: حسن.

[۳] تخریج آن گذشت.