جمعه 22 ربیع‌الاول 1448
۱۳ شهریور ۱۴۰۵
4 سپتامبر 2026

(۶۲۸۷) حکم درآمد حاصل از تدریس خصوصی معلم دولتی و راه‌کار توبه از آن

(۶۲۸۷) سوال: من به صورت خصوصی تدریس می‌کردم با وجود این که معلم بودم و گمان نمی‌کردم که حرام باشد و چون معلم‌ها معمولاً این کار را انجام می‌دهند، اما حالا متأکد شدم که این کار حرام است و از آن پشیمانم؛ آیا پولی که از این تدریس‌ها جمع کرده‌ام حرام است یا نه؟ و چه راهی برای توبه وجود دارد؟ آیا (صدقه دادن این پول کافی است) تا از آلودگی پاک شود؟ اگر پول حرام است، باید چکار کنم، به‌ویژه که این پول را در طول مدت روی حقوق قبلی خود گذاشته‌ام؟ پس چگونه تز آن رهایی یابم؟ مأجور باشید.

جواب:

مشخص است که این کار به‌خودی‌خود حرام شرعی نیست، بلکه حرام است چون مسئولین و ولات امور از آن نهی کرده‌اند، این پولی که شما گرفته‌اید در قبال تدریس به دانش‌آموزان است، شما عوضی داده‌اید و عوضی گرفته‌اید، حالا که متوجه شده‌اید این کار حرام بوده است و توبه کرده‌اید، آنچه که به دست آورده‌اید حلال است و نیازی به صدقه دادن آن نیست، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد متعاملین به ربا فرموده است: {فَمَن جَاۤءَهُۥ مَوۡعِظَةࣱ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمۡرُهُۥۤ} [سوره البقرة: ۲۷۵] : (پس همانا هر کس که از (جانب) پروردگارش پندی به او برسد، آنگاه (از ربا خواری) باز ایستاد، آنچه گذشته و (قبل از نزول حکم دریافت کرده است) از آن اوست و کارش به الله واگذار می‌شود)، پس به ایم مالی که کسب نموده‌ای خرسند باش و بدان که در آن شبهه‌ای  وجود ندارد و در آن گناهی متوجه شما نیست.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: إنني كنت أقوم بإعطاء الدروس الخصوصية نظرًا لأنني مُدَرِّسة، وكنت لا أعتقد أنها حرام، لأن معظم المدرسين يفعلون ذلك، أما الآن فقد تأكدت بأنها لا تجوز وندمت على ذلك، ولكن هل المال الذي جمع من هذه الدروس حرام أم لا؟ وما السبيل إلى التوبة؟ وهل تكفي لتطهير المال؟ وإن كان حرامًا، فكيف أتصرف فيه؟ خاصةً بأن هذا المال قد وضعت عليه راتبي من الرواتب السابقة طول المدة، فكيف أتخلص من ذلك مأجورين؟

فأجاب رحمه الله تعالى: من المعلوم أن هذا العمل المحرم ليس محرما شرعًا في حد ذاته، لكنه محرم لنهي ولاة الأمور عنه، وهذا العوض الذي أخذته السائلة قد أدت مقابله إلى المتعلمين فهي أعطت عوضًا، وأخذت عوضًا، وإذا تبين لها الأمر، ثم تابت فما اكتسبته حلال، ولا يلزمها أن تتصدق به، لقول الله تبارك وتعالى في المتعاملين بالربا  ﴿ فَمَن جَاۤءَهُۥ مَوۡعِظَةࣱ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمۡرُهُۥ ﴾ [البقرة: ٢٧٥] فلتهنأ بهذا المال الذي اكتسبته، ولتعلم أنه لا شبهة فيه، ولا إثم عليها فيه.

مطالب مرتبط:

(۶۲۸۵) حکم شرعی دزدی در گذشته و دشواری بازگرداندن مال به صاحب آن

بر شما واجب است که پیراهن را به صاحبش برگردانید و اگر پیراهن تلف شده باشد، باید معادل آن را برگردانید و اگر مشابه آن موجود نباشد، و مثلاً آن پیراهن دیگر پیدا نشود و مردم از آن دست کشیده باشند، باید معادل قیمت آن را برگردانید...

ادامه مطلب …

(۶۲۷۹) حکم توبه و جبران حق‌الناس در صورت ناتوانی از مواجهه با صاحب حق

واجب است که از کسی که به او در آبرو، مال یا بدنش ظلم کرده‌ای، در همین دنیا حلالیت بطلبی؛ زیرا اگر در دنیا از او حلالیت نگیری، در روز قیامت به اندازه ظلمی که کرده‌ای از حسناتت به او داده می‌شود...

ادامه مطلب …

(۶۲۹۵) حکم صدقه دادن از مال حرام به خانواده در صورت عدم امکان بازگرداندن به صاحبان اصلی

جایز نیست که این مال را به خانواده‌ات صدقه بدهی؛ زیرا اگر چنین کنی، گویا آن را به تملک خود درآورده‌ای....

ادامه مطلب …

(۶۲۸۴) حكم توبه پس از سال‌ها غفلت و ترک فرائض

هر کسی که از گناهی توبه کند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه‌ی او را می‌پذیرد اما اگر گناه مربوط به حقوق دیگران باشد، که باید آن‌ها را به صاحبانشان برگرداند، توبه تنها زمانی کامل می‌شود که این حقوق به صاحبانشان بازگردانده شوند....

ادامه مطلب …

(۶۲۶۹) آیا صحیح است که هر کس بگوید: «أستغفر الله»، گناهانش آمرزیده می‌شود؟

اگر انسان با نیت خالص، و صدق در طلب آمرزش، و با تحقق شروط توبه، بگوید: «أستغفر الله»، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه‌اش را می‌پذیرد...

ادامه مطلب …

(۶۲۶۶) آیا درست است که «دعای سیدالاستغفار» به جای تمام استغفارهای روز کفایت می‌کند؟

سیدالاستغفار، و بهترینِ دعاهای استغفار است اما شایسته است که انسان ذکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و استغفار از او را زیاد کند، چرا که این شیوه‌ی بندگان شایسته و بندگان رحمان است...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه