(۶۱۸۲) حکم اظهار عبادات مستحب برای تشویق اهل خانه

(۶۱۸۲) سوال: اگر انسان بعضی اعمال مستحب مانند: نماز ضحی، نماز تهجد، یا عبادت‌های دیگری را انجام دهد و تلاش کند که اهل خانه او را بیینند، نه از روی ریا کاری بلکه به امید تقلیدکردن از او یا اقتدا کردن به او تا اینکه برای آ‌ن‌ها الگو قرار گیرد؛ آیا این کار جایز است؟

جواب:

اصل در تعامل انسان با پروردگارش و عبادت کردن پروردگارش این است که مخفیانه باشد، زیرا که او الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را به امید کسب ثواب از او و نجات از عذابش او را عبادت می‌کند و برای این نیاز نیست که بشری او را ببیند، زیرا که بشر نمی‌تواند این کار را برای او محقق کند مگر بر مقتضای شریعت، مانند دعای انسان برای انسان، لذا اصل در عبادت همین است ولی احتمال دارد آشکارکردن عبادت به خاطر مصالحی که بر آن مترتب می‌شود، امر مشروع و پسندیده‌ای باشد؛ چنانچه به نماز بنگریم، یکی از بزرگ‌ترین عبادت‌های جمسی است، مشروع است که به صورت جماعت در مسجد و به صورت علنی به جای آورند؛ زیرا که بر آشکار کردن آن خیر زیادی مترتب می‌شود؛ پس اگر این مصلحت با یک مصلحت بزرگ‌تری در تضاد قرارگیرد، بهتر است که به صورت جماعت برگزار نشود.

به عنوان‌ مثال: نماز جماعت در مسجد برای زنان مشروع نیست؛ هرچند که برای آنان خواندن نماز جماعت در مسجد به همراه مردان ‌مباح است؛ اما نماز خواندن برای مردان در مسجد امری واجب است، همانا مصلحت آشکارا نمازخواندن در مساجد برای مردان، تعارض دارد با مشروعیت ماندن درخانه، اما برای زنان ماندن در خانه بهتر است، پس می‌گوییم: به نسبت زنان مشروع آن است که به همراه جماعت مردان نماز نخوانند مگر فقط در نماز عید، همانا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زنان دستور داده که خارج شوند تا جایی که فرمودند: «يَخْرُجُ الْعَوَاتِقُ وَذَوَاتُ الْخُدُورِ وَالْحُيَّضُ، وَلْيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ، وَيَعْتَزِلُ الْحُيَّضُ الْمُصَلَّى»^[۱]: (دخترانی که در اول بلوغ هستند، دوشیزگان و زناني كه در دوران قاعدگی بسر می‌برند، بیرون آیند و در خير (مراسم نماز و خطبه) و دعای مؤمنين حاضر شوند، البته زنان حائض از محل نماز کنارگیری می‌کنند).

بنابراین اصل در عبادت‌ها این است که سری بین انسان و پرودگارش باشد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است او را به خاطر آن پاداش می‌دهد و برای معصیت‌هایش عقاب می‌کند مگر اینکه مصلحتی در آن باشد که آن مصلحت مراعات می‌شود.

بر أساس این قاعده جواب سوال آن زن در مورد پنهان کردن عبادت‌های مستحب از اهل منزل بهتر است یا آشکار کردن آن بدون اینکه ریا و سمعه در آن باشد و فقط برای اقتدا کردن اهل منزل به آن باشد؟

در جواب می‌گوییم: آشکار کردن عبادت در این حالت، به این نیت بهتر از پنهان کردن آن است؛ زیرا باعث تشویق همدیگر می‌شود؛ اگر زن متوجه شود، آشکار کردن‌ نماز یا قرائت قرآن یا دادن صدقه و مانند آن سبب اقتدای دیگران به او می‌شود دراین صورت اظهار و آشکار کردن آن بهتر است و همچنین برای مردان نیز اینگونه است.

به همین دلیل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مورد ستایش قرار داده کسانی را که آشکارا و پنهانی انفاق می‌‌کنند و ستایس و مدح را خاص کسانی که پنهانی انفاق می‌کنند قرار نداد چون گاهی پنهانی اولی‌تر است و گاهی نیز آشکارای آن اولی‌تر است و این براساس مصالحی می‌باشد که بر آن مترتب می‌شود.

چکیده جواب: اگر زن آشکار کردن نماز و قرائت قرآن و صدقه دادن را بخاطر اقتدا کردن اهل منزل انجام دهد، اشکالی ندارد بلکه خوب نیز می‌باشد.

[۱] صحیح بخاری: كتاب الحيض، باب شهود الحائض العيدين ودعوة المسلمين، ويعتزلن المصلى، شماره (۳۱۸)، ومسلم كتاب صلاة العيدين باب ذكر إباحة خروج النساء في العيدين إلى المصلى وشهود الخطبة، مفارقات للرجال، شماره (۸۹۰).

تعداد بازدید: 17

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: إذا قام الإنسان ببعض أعمال التطوع، كصلاة الضحى، أو قيام الليل أو غيرها من العبادات، وحاول أن يراه أهل البيت، ليس رياء، ولكن رجاءَ تقليدهم له، أو الاقتداء به، فيكون قدوة لهم، فهل يجوز هذا؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الأصل في معاملة الإنسان ربَّه، وتعبده له أن يكون ذلك سِرا بينه وبين ربه، لأنه إنما يتعبد الله رجاء ثواب الله -عز وجل- والنجاة من عقابه، وهذا لا يحتاج إلى أن يراه أحد من البشر، لأن البشر لا يحققون له شيئًا من ذلك، إلا حسبما تقضيه الشريعة، كالدعاء للإنسان مثلا، هذا هو الأصل في العبادات، لكن قد يكون إظهار العبادة أمرًا مشروعًا مُرَّعبًا فيه، لما يترتب عليه من المصالح.

فانظر إلى الصلاة ،مثلا، وهي أَجَلُّ العبادات البدنية، يُشرع أن تكون جماعة في المساجد مُعْلَنَةً ظاهرة، لما في ذلك من الخير الكثير المترتب على إعلانها والاجتماع عليها في المساجد، ولهذا إذا عُورضت هذه المصلحة بما هو أصلح، كان الأفضل عدم صلاتها في المساجد، فالنساء مثلا لا يشرع لهن أن يصلين جماعة في المساجد، وإن كان يباح لهنّ أن يحضرن جماعة الرجال في المساجد، أما الرجال فوجوب الجماعة عليهم في المساجد ظاهر، وذلك لأن مصلحة إظهار الجماعة في المساجد بالنسبة للرجال عارَضَها مشروعية القرار في البيوت، وعدم البروز بالنسبة للنساء، فكانت بيوتهن خيرًا لهن ولهذا نقول: إن المشروع في حق المرأة ألا تشهد الجماعة مع الرجال، إلا في صلاة العيد خاصة، فإن النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم أمر النساء أن يخرجن، حتى إنه قال: «يَخْرُجُ العَوَاتِقُ وَذَوَاتُ الْخُدُورِ، أَوِ العَوَاتِقُ ذَوَاتُ الخُدُورِ، وَالحَيَّضُ، وَلْيَشْهَدْنَ الخَيْرَ، وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ، وَيَعْتَزِلُ الحَيَّضُ المُصَلَّى». إذا الأصل في العبادة أن تكون سرا بين الإنسان وبين ربه، لأنه سبحانه وتعالى هو الذي يثيبه عليها، ويعاقب الإنسان على معصيته لكن إذا كان فيها مصلحة فإنها تراعى هذه المصلحة.

وبناء على هذه القاعدة يتبين الجواب عن سؤال المرأة التي تسأل عن إخفاء التطوع في بيتها على أهلها هل هو أفضل، أو إظهار التطوع الذي لا رياء فيه، ولا سمعة، ولكن من أجل أن يقتدي بها أهل البيت؟ فنقول: إن إظهار التطوع في هذه الحال بهذه النية أفضل من إخفائه، لأن الناس يُنَشِّط بعضهم بعضا، فإذا رأت المرأة أن إظهار تطوعها في الصلاة، أو قراءة القرآن، أو الصدقة، أو ما أشبه ذلك، ينتج عنه خير باقتداء غيرها بها، فإن إظهاره حينئذ يكون خيرا، وهكذا الرجل.

ولهذا امتدح الله -عز وجل- الذين يُنفقون سرا وعلانية، ولم يجعل المدح خاصا بالذين ينفقون سِرا، وذلك لأن السِّرَّ قد يكون أولى، والإعلان قد يكون أولى، بحسب ما يترتب على ذلك من المصالح.

وخلاصة الجواب: أن المرأة إذا أظهرت التطوع بالصلاة، أو القراءة، أو الصيام، أو الصدقة، من أجل أن يقتدي بها أهل البيت فإن ذلك لا بأس به، بل هو خير.