(۶۱۳۳) حکم وفای به نذر روزه و امکان جایگزینی آن با انفاق

(۶۱۳۳) سوال: زمانی که در دوره‌‌ی راهنمایی بودم نذر نموده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مرا شرفیاب نمود یک ماه کامل روزه بگیرم و الحمدلله با تمام امیدی که داشتم موفق شده و وارد دبیرستان شدم سپس قبول شده و وارد دانشگاه شدم و مدرک لیسانس خود را گرفتم سپس ازدواج نمودم و الحمدلله ازدواج موفقی داشتم و این حدود یک سال و پنج ماه پیش بود. می‌‌گوید: آیا می‌‌توانم این یک ماه را با فاصله روزه بگیرم، زیرا روزه گرفتن یک ماه کامل برای من سخت است و آیا می‌‌توانم به جای آن هر روز انفاق کنم؟ یا چه کاری انجام دهم؟ لطفا توضیح دهید.

جواب:

قبل از جواب دادن به سؤال دوست دارم بگویم: نذر مکروه است بلکه برخی از اهل علم آن را حرام می‌‌دانند، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير»[۱]: (خیری را نمی‌‌آورد) همچنین زیرا بسیاری از نذر کنندگان از آنچه نذر نموده خسته می‌‌شوند و چه بسا آنچه را نذر نموده به خاطر سختی رها کنند. چقدر زیاد پشیمان می‌‌شوند کسانی که چیز مشخصی را که رسیدن به آن را بعید می‌‌دانستند یا بسیار بر آن حریص بودند نذر می‌‌کنند؛ به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنند اگر برای آن‌‌ها میسر نمود روزه بگیرند یا صدقه بدهند یا شبیه آن.

می‌‌گویم: شایسته است انسان حدود آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نازل نموده را بداند و از آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده دست بکشد.‌ای برادر شنونده! هرگز نذر نکن! نه به خاطر شفا یافتن بیماری و نه برای راسیدن به مطلوبی و … از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آسانی را بخواه و به نسبت او گمان خوب داشته باش! الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیازی به شرط ندارد که اگر برای تو منفعتی را جلب نمود یا ضرری را دفع نمود قرار دهی بلکه نیاز است شاکر و به زیبایی معترف نعمت‌‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر خودت باشی همچنین به وسیله‌‌ی آنچه به تو داده بر طاعتش یاری جویی. این نصیحت را تقدیم شنوندگان نموده که نذرها را رها کنند تا اینکه خود را به آنچه از آن در عافیت بوده، ملزم نکنند. همچنین برای اینکه بعدها دچار تنبلی و سهل انگاری در آنچه نذر نموده نشوند که در این صورت مبتلا به عقوبت بزرگی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را ذکر نموده، می‌‌شوند: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) بنگر که چگونه است عاقبت این افراد هنگامی که با او پیمان بسته که صدقه دهند و از نیکوکاران باشند اما به پیمان خود وفا نکردند؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تا روزی که با او ملاقات می‌‌کنند در قلب‌‌هایشان نفاق قرار داد یعنی نفاقی قلبی در عقیده نه نفاقی عملی بلکه نفاقی عقدی تا زمان مرگ است. این تهدید سختی است -پناه بر الله- برای کسی که با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر چیزی پیمان می‌‌بندد -که از جمله‌‌ی آن نذر است، زیرا نذر پیمان بین انسان و پروردگارش است- اما به پیمان خود وفا نمی‌‌کند.

پیرامون سؤال سؤال کننده می‌‌گوییم: همان‌‌طور که نذر نموده لازم است یک ماه روزه بگیرد. اگر هنگامی که نذر نموده نیت او این بوده یا اینکه با زبان خود شرط نموده پی در پی باشد لازم است پی در پی باشد. اما اگر شرط یا نیتی در کار نبوده می‌‌تواند یک روز روزه بگیرد و یک روز نگیرد یا اینکه یک روز بگیرد و دو روز نگیرد یا اینکه دو روز بگیرد و یک روز نگیرد بر حسب آنچه برای او میسر است، زیرا پی در پی بودن را نه با زبان خود شرط کرده و نه نیت داشته است.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 23

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: عندما كنت في الإعدادية نذرت أن أصوم شهرا كاملا إذا أكرمني الله ونجحت -والحمد لله- بالمجموع الذي كنت أتمناه، ودخلت الثانوية العامة، ونجحت ودخلت الجامعة، وحصلت على ليسانس، وتزوجت وكان زواجي موفقا والحمد الله، وذلك منذ سنة وخمسة أشهر، ولم أنجب أطفالًا بعد تقول هل ممكن أن أصوم الشهر على فترات؛ حيث إن صوم شهر كامل يصعب عليّ، وهل من الممكن أن أُنفق مالا، أي أتصدق عن كل يوم ؟ أو ماذا أفعل؟ أرشدوني مأجورين.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: قبل الإجابة على هذا السؤال أود أن أقول: إن النذر مكروه، بل إن بعض أهل العلم حرمه؛ لأن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عنه وقال: «إنه لا يأتي بخَيْرِ»، ولأن كثيرًا من الناذرين يتعبون مما نذروا، وربما يدعون ما نذروا المشقته عليهم، وما أكثر ما يحصل من الندم للناذرين الذين ينذرون شيئًا معينا كانوا يستبعدونه أو كانوا حريصين عليه جدا، فيَنْذرون الله – سبحانه وتعالى- إن يسره لهم أن يصوموا أو أن يتصدقوا أو ما أشبه ذلك، فأقول: إنه ينبغي للإنسان أن يعرف حدود ما أنزل الله على رسوله، وأن ينتهي عما نهى عنه رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم فلا تنذر أيها الأخ المستمع أبدا؛ لا لشفاء مريض ولا الحصول مطلوب ولا لغير ذلك، واسأل الله التيسير، وأحسن الظن بالله، والله – سبحانه وتعالى- لا يحتاج إلى شرط تجعله له إذ أنعم عليك لجلب منفعة أو دفع مضرة، بل يحتاج منك إلى الشكر والاعتراف الله تعالى بالجميل، والاستعانة بما أعطاك على طاعته، هذه نصيحة أوجهها إلى المستمعين أن يدعوا النذور لئلا يُلْزِمُوا أنفسهم بما هم منه في عافية، ولئلا يأخذهم الكسل فيما بعد فيتهاونوا بما نذروا فتصيبهم العقوبة العظيمة التي ذكرها الله تعالى في قوله: ﴿وَمِنْهُم منْ عَهَدَ اللهَ لَبِنْ وَانَنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَدَّقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ * فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ، بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ ) إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥ – ]، فانظر كيف عاقب الله هؤلاء الذين عاهدوه على أن يتصدقوا ويكونوا من الصالحين حينما لم يوفوا بما عاهدوا الله عليه، أعقبهم الله نفاقا في قلوبهم إلى يوم يلقونه، أي نفاقا قلبيًّا في العقيدة، وليس نفاقا عمليا، بل هو نفاق قلبي عقدي إلى أن يموتوا، وهذا وعيد شديد والعياذ بالله فيمن عاهد الله على شيء – ومن ذلك النذر؛ فإن النذر معاهدة بين الإنسان وبين ربه- ولم يف له بما عاهده عليه.

أما فيما يتعلق بسؤال هذه السائلة فإننا نقول: يَلْزَمها أن تصوم شهرًا كما نذرت، فإن كانت نيتها حينما نذرت أن يكون متتابعا لزمها أن يكون متتابعا وكذلك إن كانت قد شرطت ذلك بلسانها فقالت: شهرا متتابعا، أما إذا لم يكن هناك شرط ولا نية فإن لها أن تفرقه، فتصوم يوما وتفطر يوما، أو تصوم يوما وتفطر يومين، أو تصوم يومين وتفطر يوما، حسب ما يتيسر لها ذلك؛ حيث إنها لم تشترط بلسانها التتابع ولم تنوه بقلبها.