(۶۱۱۴) سوال: آرزویی دارم که امیدوارم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را محقق نماید و برای تحقق آن بسیار نذر نمودم و به مساجد اولیای نیکوکار الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌روم و آن جا نذر می‌‌کنم. بعد از محقق شدن این آرزو، به نذرهایی که به یاد آوردم وفا نمودم. اما بسیاری از این نذرها را با توجه به گذشت مدت طولانی فراموش کردم. لطفا توضیح داده که آیا این نذرهایی را که فراموش نموده ساقط می‌‌شوند یا اینکه چه کاری انجام دهم؟ جزاکم الله خیرا.

جواب:

در جواب این سؤال مهم می‌‌گوییم:

اول: اینکه به خاطر الله برای حصول مقصود خود نذر کردی اشتباه بزرگی است، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذر نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير»[۱]: (خیری را نمي‌‌آورد) بنابراین نذر چیزی نیست که خیر را برای انسان جلب نموده و شر را از انسان دور کند. هرگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چیزی را مقدر نماید هیچ چیز نمی‌‌تواند آن را تغییر دهد و چه نذر و چه چیزی دیگر باشد. به همین دلیل در حدیث دیگری آمده که نذر مقدرات را تغییر نمی‌‌دهد[۲]. هر آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد می‌‌شود و آنچه را الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نخواهد نمی‌‌شود. بنابراین کسی گمان نکند هرگاه چیزی را نذر نمود سپس به مقصود خود رسید به خاطر نذر بوده است، چون نذر مکروه بوده و از آن نهی شده است و مکروه وسیله‌‌ای به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیست و چگونه به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ متوسل می‌‌شوی با آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده است؟! این تضاد است. بلکه انسان فقط با آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را دوست دارد به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ متوسل می‌‌شود تا اینکه توسل کننده به آنچه دوست دارد برسد.

دوم: اینکه به مساجد اولیا و نیکوکاران می‌‌رود؛ از این می‌‌فهمم که مساجدی وجود دارد که بر قبور اولیا و نیکوکاران بنا شده است و این مساجدی که بر قبور اولیا و نیکوکاران بنا شده مکان عبادت و نزدیکی جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیست و نماز در آن جا درست نبوده و واجب است تخریب شوند، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از بنا نمودن بر روی قبر نهی نموده و می‌‌فرماید: «لعنة الله علی الیهود والنصاری، اتخذوا قبور أنبیائهم مساجد»[۳]: (الله یهود و نصارا را لعنت کند زیرا قبور پیامبران خود را مسجد قرار دادند) و بر والیان امر در کشورهایی که در آن مساجد بر قبور بنا شده اگر نصیحت‌‌گر و مخلص برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، قرآن و مسلمانان هستند، واجب بوده آن‌‌ها را تخریب کنند. اما اگر مساجد قبل از قبر بنا شده و میت در مسجد دفن شده واجب است قبر نبش شود، زیرا مسجد بر این اساس که قبرستان باشد بنا نشده بلکه برای نماز، ذکر و تلاوت قرآن بنا شده است. بنابراین واجب بوده این قبر نبش شود و میت از آن خارج و در قبرستان همراه سایر مردم دفن شود و قرار گرفتن قبر در مسجد جایز نیست.

اگر کسی بگوید: چگونه این را می‌‌گویی در حالی که قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم الان در مسجد او است و از هر طرف مسجد به آن احاطه دارد و پیوسته مسلمانان شاهد آن هستند؟

جواب: این امت بر گمراهی اجتماع نمی‌‌کنند و بر قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مسجد بنا نشده است و مسجد بر قبر او بنا نشده است. مسجد از قدیم بوده و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگام هجرت به مدینه آن را بنا نمود و قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آن جا نبوده بلکه قبر ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در خانه‌‌اش در حجره‌‌ی عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بوده است. سپس هنگامی که مسلمانان به توسعه‌‌ی مسجد نیاز داشتند آن را توسعه دادند، لذا خانه‌‌های همسران رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آن داخل شد و از جمله‌‌ی خانه‌‌ها، خانه‌‌ی عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بود اما خانه‌‌ای مستقل است و مسلمانان هنگام توسعه‌‌ی مسجد به قصد اینکه قبر را داخل مسجد قرار دهند آن را توسعه ندادند. لذا این حجره‌‌ای در مسجد بوده و قبل از بنای قسمت توسعه‌‌ی مسجد وجود داشته است سپس بر آن اضافه شده و سه دیوار دور آن قرار داده شده بنابراین بنایی مستقل قبل از توسعه بوده است و هنگام توسعه اعتقاد داشتند که این بنایی مستقل از مسجد با دیوارهای خاص خودش است. لذا این‌‌گونه نیست که میت آورده شده و در گوشه‌‌ی مسجد دفن می‌‌شود یا اینکه مسجد بر روی قبر بنا می‌‌شود. در این صورت هیچ دلیلی برای صاحبان مساجدی که بر قبور بنا شده یا اینکه اموات در آن جا دفن شده مطلقا وجود ندارد. این استدلال چیزی جز شبهه‌‌ای توسط اهل هوا و هوس بر مردم ساده لوح برای توجیه موضع خود پیرامون مساجدی که بر قبور بنا شده نیست و چقدر امور متشابه زیاد هستند. بلکه اموری که افراد فریب دهنده آن را برای گمراه ساختن بندگان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ متشابه قرار می‌‌دهند.

این دو مسئله در پاسخ این سؤال مهم بودند.

سوم: مادامی که تعداد نذرهایی را که نذر نموده را نمی‌‌داند بر او جز نذرهایی را که می‌‌داند واجب نیست، زیرا اصل بر برائت ذمه است. لذا آنچه از نذرها را که می‌‌داند، بر او واجب بوده به آن وفا کند و آنچه نمی‌‌داند بر او واجب نیست، زیرا اصل بر برائت ذمه است مگر اینکه یقین داشته باشد. اما من نهی از نذر را تکرار می‌‌کنم و تفاوتی ندارد مطلق یا معلق به شرط باشد، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير»[۴]: (خیری را در نمی‌‌آورد) کلام رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این‌‌گونه بوده که خیری را نمی‌‌آورد، مقدرات را تغییر نمی‌‌دهد[۵]و بلا را برطرف نمی‌‌سازد. بلکه انسان را به چیزی مکلف نموده که به آن ملزم نیست و از آن در عافیت به سر می‌‌‌‌برد. تفاوتی ندارد این نذر معلق به شرط باشد مانند اینکه بگوید: اگر الله بیمارِ مرا شفا داد به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فلان چیز و فلان چیز را نذر می‌‌کنم یا اینکه معلق به شرط نباشد مانند اینکه بگوید: به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم که مثلا هر ماه ده روز روزه بگیرم، لذا از نذر پرهیز شود. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ طلب سلامتی را می‌‌کنیم.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] بخاری: کتاب الجنائز، باب ما جاء فی قبر النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وأبی بکر وعمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا ، شماره­ی (۱۳۲۴) ومسلم: کتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب النهی عن بناء المساجد علی القبور، واتخاذ الصور فیها، والنهی عن اتخاذ القبور مساجد، شماره­ی (۵۲۹).

[۴] تخریج آن گذشت.

[۵] تخریج آن گذشت.