(۵۹۳۸) سوال: می‌‌خواهم حیوانات خشکی و دریا که خوردن گوشت آن‌‌ها حرام است را بشناسم؛ زیرا شنیده‌‌ام که به عنوان مثال خوردن گوشت لاکپشت و قورباغه جایز است، آیا چنین چیزی صحت دارد؟

جواب:

واجب بوده بدانیم که اصل در غذاها بر حلال بودن است، مگر آنچه دلیل بر حرام بودن آن باشد؛ اگر در چیزی شک داشتیم که آیا حلال یا حرام است؟ آن چیزی تا زمانی که آشکار شود حرام است، حلال می‌‌باشد؛ به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا}[البقرة: ۲۹]: (او (الله) است که همه‌‌ی آنچه را که در زمین است، برای شما آفرید) فرموده‌‌اش: {خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا} شامل هر چیزی در زمین از جمله حیوان، روییدنی‌‌ها، لباس و … می‌‌شود. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ}[الجاثیة: ۱۳]: (و آنچه را که در آسمان‌‌ها وآنچه را که در زمین است، همگی از آن او بوده که برای شما مسخّر (و رام) کرد) رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «ما سکت عنه فهو عفو»[۱]: (آنچه پیرامون آن سکوت نموده عفو است)  همچنین می‌‌فرماید: «إن الله فرض فرائض فلا تضیعوها، وحد حدودا فلا تعتدوها، وسکت عن أشیاء رحمة بکم غیر نسیان فلا تبحثوا عنها»[۲]: (الله فریضه‌‌هایی را فرض نموده، لذا آن را ضایع نکنید و حدودی را مشخص کرده، لذا از آن تجاوز نکنید و در مقابل چیزهایی به خاطر اینکه رحمتی بر شما باشد نه از روی فراموشی، سکوت نموده است، لذا پیرامون آن نپرسید).

بنابر این اصل، اصل در حیوانات، حلال بودن است تا اینکه دلیلی برای حرام بودن آن‌‌ها باشد. ازجمله چیزهای حرام، الاغ اهلی است؛ به دلیل حدیث انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که می‌‌گوید: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ابو طلحة امر کرد که ندا زند: الله و رسولش شما را از خوردن گوشت الاغ اهلی منع می‌‌کنند؛ چون پلید است[۳].

از جمله‌‌ی حیوانات حرام گوشت، هر حیوان درنده‌‌ای است که نیش دارد و با آن شکار می‌‌کند، مانند: گرگ، شیر، فیل و … همچنین هر نوع پرنده‌‌ای که چنگال دارد و با آن شکار می‌‌کند، مانند: عقاب، باز، شاهین و زغن، چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از خوردن گوشت هر حیوان درنده‌‌ای که نیش دارد و هر پرنده‌‌ای که چنگال دارد نهی نموده است[۴].

از جمله‌‌ی حیوانات حرام گوشت، حیواناتی هستند که شریعت به کشتن آن‌‌ها امر نموده یا اینکه از کشتن آن‌‌ها نهی نموده است. اما آنچه به کشتن آن‌‌ها امر نموده، خورده نمی‌‌شود، زیرا آنچه شریعت به کشتن آن امر نموده طبیعتا موذی است و اگر انسان از گوشت آن تغذیه کند، از طبیعت آن که اذیت بوده کسب می‌‌کند؛ لذا شخص به سمت اذیت نمودن مردم روی می‌‌آورد و آنچه شریعت از کشتن آن نهی نموده به خاطر احترام آن بوده، زیرا که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از کشتن آن نهی نموده است. از جمله چیزهایی که به کشتن آن‌‌ها امر شده: کلاغ، زغن، عقرب، موش وسگ وحشی است[۵].

از جمله چیزهایی که از کشتن آن‌‌ها نهی شده: مورچه، زنبور عسل، هدهد و صُرد (پرنده‌‌ای با سر بزرگ و شکم سفید و پشت سبز  که پرنده‌‌های کوچک را شکار می‌‌کند) است[۶]. همچنین آن دسته از حیواناتی که از حیواناتی که گوشت آن‌‌ها خورده می‌‌شود و حیواناتی که گوشت آن‌‌ها خورده نمی‌‌شود؛ متولد می‌‌شود مانند قاطر، زیرا در آن مباح و حرام جمع شده و جانب حرام غالب شده است و چون ترک حرام در این  جا جز با دوری از حلال، امکان ندارد؛ واجب است از آن دوری شود.

همچنین از جمله حیوانات حرام، حیواناتی است که لاشه‌‌ی حیوانات مردار را می‌‌خورند، مانند: کرکس و شبیه آن. این هفت نوع از حیواناتی بوده که شریعت آن را حرام نموده است؛ هر چند که در برخی بین اهل علم اختلاف وجود دارد، لذا چیزها به اصل خود بر می‌‌گردند و گفته می‌‌شود: اصل در پرندگان و سایر حیوانات بر حلال بودن است تا اینکه دلیلی بر تحریم آن باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] الطبرانی (۲۲/۲۲۱، شماره­ی ۵۸۹)، أبو نعیم در کتاب “الحلیة” (۹/۱۷)، بیهقی به صورت موقوف (۱۰/۱۲، ۱۹۵۰۹)، الدارقطنی (۴/۱۸۴)، حاکم به صورت موقوف (۴/۱۲۹، شماره­ی ۷۱۱۴).

[۳] بخاری: کتاب المغازی: باب غزوة خیبر، شماره­ی (۳۹۶۲)، مسلم: کتاب الصید والذبائح وما یؤکل من الحیوان، باب تحریم أکل اللحم، شماره­ی (۱۹۴۰).

[۴] تخریج آن گذشت.

[۵] بخاری: أبواب الإحصار وجزاء الصید، باب ما یقتل المحرم من الدواب، شماره­ی (۱۷۳۲)، مسلم: کتاب الحج، باب ما یندب للمحرم و غیره قتله من الدواب فی الحل والحرم، شماره­ی (۱۱۹۸).

[۶] أبوداود: کتاب الطب، باب فی قتل الذر، شماره­ی (۵۲۶۷).