(۵۸۲۳) حکم سفر زن بدون محرم در فواصل کوتاه

(۵۸۲۳) سوال: مطلبی را به شما ارائه می‌دهم درباره‌ی برخی از مردم که دخترانشان را به عنوان معلم، به شهر دیگری می‌فرستند و این کار را با رانندگانی که به نظر خودشان مورد اعتماد هستند و همراهی خواهر، دوست صمیمی و یا همسر خودش انجام می‌دهند. همچنین از این نگرانی رنج می‌برند که اگر آن‌ها منع کنند، واکنشی متفاوت در پی خواهد داشت، برخی طلاب علم که الگوی مرم هستند نیز به دختران خود اجازه می‌دهند که همین تصمیم را بگیرند، آیا از این تجربه می‌توان نتیجه گرفت که سفر زن بدون محرم در فواصل کمتر از شصت کیلومتر مجاز است؟

جواب:

شکی نیست که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از مسافرت زن بدون محرم نهی نموده است، در صحيحين از حديث ابن عباس رضي الله عنهما ثابت شده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «لا تسافر المرأة إلا مع ذي محرم». [۱] (زن باید فقط با محرمش سفر کند. ) براساس این، برای زنان مجاز نیست که بدون همراه (محرم) سفر کنند، تفاوتی ندارد که سفر آنها برای انجام وظایف دینی یا یادگیری علم یا اهداف دیگر باشد، محرم به معنای شرعی کسی است که هویتش مشخص باشد، در اینجا فرقی نمی‌کند که زن به تنهایی سفر کند یا با زنانی دیگر، همچنین تفاوتی ندارد که از فتنه و مشکل در امان باشد یا نباشد، زیرا روایات در این زمینه کلی است، بنابراین زن مجاز نیست که بدون همراه (محرم) سفر کند. اما موضوعی که در اینجا باقی می‌ماند این است که آیا رفتن زنان به روستاهای مجاور و بازگشت آنها در همان روز به عنوان سفر در نظر گرفته می‌شود یا نه؟

در اینجا ما می‌گوییم: این حدیث مطلق شمرده می‌شود و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مدت زمانی را برای سفر، جز در برخی احادیث که تصریح شده، تعیین نکرد و علمای دین تفسیر مدت زمان سفر را به وضعیت فرد سپرده‌اند تا برایش نگرانی و اختلافی رخ ندهد، پس احادیث مربوط به سفر، کلی و عام است و برای هر سفری، حتی کوتاه‌ترین سفر معیار محسوب می‌شود، مگر اینکه براساس شرایط محدودی متفاوت باشد.

بنابراین، اگر زنان برای تدریس به روستاهای مجاور بروند و در همان روز بازگردند، این به عنوان سفر محسوب نمی‌شود، همانطور که اگر مرد برای کار به روستایی نزدیک برود و در همان روز برگردد، این نیز به عنوان سفر محسوب نمی‌شود، بنابراین معلمان زن که به روستاهای مجاور می‌روند، اگر با خانم‌های دیگری همراه باشند و از فتنه در امان باشند و در همان روز برگردند، این به عنوان سفر محسوب نمی‌شود و در نتیجه نیاز به همراه (محرم) ندارد؛ زیرا این به عنوان سفر محسوب نمی‌شود و انسان برای آن تجهیزات مسافرتی خاصی نیاز ندارد و مردم نیز او را مسافر نمی‌نامند.

[۱] تخریجش بیان شد.

تعداد بازدید: 87

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أعرض عليكم ما ذهب إليه بعض من الناس من التحاق بناتهم بوظيفة مُدرّسة بغير المدينة التي تقيم بها، حيث يرون أنهم قد احتاطوا مع من يثقون به من أصحاب سيارات الأجرة، بالإضافة إلى وجود مرافقة معه، إما أخته من الرضاع أو شقيقته أو زوجته، ويخشون أيضًا أنهم لو منعوهن قد يحصل لهنّ ردة فعل كما يرون أن بعض طلبة العلم -وهم قدوة- قد سمحوا لبناتهم بمثل ذلك، فهل يُستنتج من مثل ذلك أن المسافات التي من ستين كيلو فما دون جائز فيها سفر المرأة دون أن يكون معها محرم رجل؟ أفيدونا أفادكم الله.

فأجاب رحمه الله تعالى من المعلوم نهي النبي صلى الله عليه وسلم عن سفر المرأة بدون محرم؛ فقد ثبت في الصحيحين من حديث ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «لا تُسَافِرُ امرأةٌ إلا ومَعَهَا ذُو تَحْرَمٍ». وعلى هذا فلا يجوز للمرأة أن تسافر بدون محرم، سواء كان سفرها لطاعة أو تعليم علم أو غيرهما، والمحرم معروف من هو، ولا فرق بين أن تكون وحدها أو مع نساء، ولا فرق بين أن تُؤْمَن الفتنة أو لا تُؤمَن؛ لإطلاق الحديث وعمومه، فلا يحل للمرأة أن تسافر بدون محرم، ولكن يبقى النظر هل ذهاب النساء إلى القرى المجاورة لبلادهن ورجوعهن في نفس اليوم يعتبر سفرًا أم لا؟

نقول في ذلك: إذا اعتبرنا أن الحديث مُطلَق ولم يقدره النبي صلى الله عليه وسلم بمدة معينة إلا في أحاديث اختلف فيها تقدير المدة، وحملها أهل العلم على أن المراد بهذا الاختلاف اعتبار حال السائل لأجل ألا يحصل بينها اضطراب واختلاف، ويبقى الحديث مطلقا، أي عاماً في كل سفر، حتى في قليل السفر وكثيره؛ إلا أننا نقول: إن ذهاب المرأة للتدريس ورجوعها في يومها لا يعتبر سفرًا، فإنه كما لو ذهب الرجل لوظيفته في قرية مجاورة لبلده ورجع من يومه فإنه لا يُعد بذلك مسافرا؛ وعليه فهؤلاء المدرسات اللاتي يخرجن إلى القرى المجاورة إذا كان معهنّ نساء كما هو في نفس السؤال وقد أُمنت الفتنة وسيرجعن في يومهن فإن هذا لا يعتبر سفرًا، وعليه فلا بأس من ذلك، فلا بأس أن يذهبن إلى القرى المجاورة بدون تحرم إذا كنّ يرجعنَ في نفس اليوم؛ لأن ذلك لا يعتبر سفرًا ولا يتأهب له الإنسان أهبة السفر ولا يقول الناس: إنه مسافر.