(۵۷۰۳) حکم تبرّج (خود آرایی) زنان

(۵۷۰۳) سوال: حکم تبرّج (خود آرایی) زنان چیست؟ چه پیامدهایی دارد؟ و چگونه باید به کسانی پاسخ داد که می‌گویند حدیث «المرأة عورة إلا وجهها فی الصلاة»: (زن تماماً عورت است به جز چهره‌اش در نماز) اصل ندارد و حدیث صحیح بدون قید «في الصلاة» آمده است؟

جواب:

می‌گوییم که تبرّج (خود آرایی) زنان حرام است، زیرا بر زن واجب است که خود را بپوشاند و خود را در معرض فتنه قرار ندهد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم میفرماید: : «صِنْفَانِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَمْ أَرَهُمَا قَوْمٌ مَعَهُمْ سِيَاطٌ كَأَذْنَابِ الْبَقَرِ يَضْرِبُونَ بِهَا النَّاسَ وَنِسَاءٌ كَاسِيَاتٌ عَارِيَاتٌ مُمِيلاَتٌ مَائِلاَتٌ رُءُوسُهُنَّ كَأَسْنِمَةِ الْبُخْتِ الْمَائِلَةِ لاَ يَدْخُلْنَ الْجَنَّةَ وَلاَ يَجِدْنَ رِيحَهَا وَإِنَّ رِيحَهَا لَتُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ كَذَا وَكَذَا»:[۱] (دو گروه از اهل جهنم هستند كه تاكنون آنها را نديده‌ام؛ گروهي كه شلاق‌هايي مانند دم گاو دارند كه مردم را با آن مي‌زنند و زناني كه پوشيده‌ی برهنه‌اند؛ زنانی که منحرف هستند و دیگران را به انحراف و فتنه میکشانند، سرهايشان مانند كوهان شتر است؛ آنان وارد بهشت نمي‌شوند وحتي بوي آن ‌را حس نمي‌كنند، با اين‌كه بويش از فاصله‌ی چنين و چنان احساس مي‌شود) تبرّج (خود آرایی) بدون شک انحراف از حق است و باعث می‌شود مردم نیز از حق منحرف شوند و به زنان دچار فتنه گردند، بنابراین حرام است. اما آیا آشکار کردن صورت و دست‌ها نیز از تبرّج (خودآرایی) محسوب می‌شود یا خیر؟ این موضوع میان اهل علم محل اختلاف است، اما قول صحیح آن است که این کار نیز از خودآرایی محسوب می‌شود، زیرا از قوی‌ترین عوامل فتنه، ظاهر شدن چهره و دست‌ها است. جاذبهی چهره از هر عضو دیگری بیشتر است و اگر کسانی که کشف صورت و دست‌ها را جایز می‌دانند، در عین حال کشف پاها و ساق‌ها را حرام می‌دانند، به آن‌ها می‌گوییم: فتنهی ظاهر شدن صورت و دست‌ها به مراتب بیشتر از ساق پاها است. به همین دلیل، قول صحیح که شیخ الإسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله آن را برگزیده و مذهب امام احمد رَحِمَهُ‌الله بر آن است، این است که برای زن جایز نیست که صورت و دست‌های خود را آشکار کند. بلکه این قول حتی نزد متأخرین شافعیّه نیز رایج است، چنانکه در کتاب الإقناع در شرح الفاظ أبی شجاع آمده است. برخی از علما مانند ابن رسلان حتی اجماع مسلمانان را بر وجوب پوشاندن صورت و دست‌ها در زمان خودشان نقل کرده‌اند، لذا چگونه است در زمان ما که ایمان مردم ضعیف‌تر شده است مگر کسانی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد؟! علاوه بر این، این موضوع در نزد کسانی که به زنان خود اجازه می‌دهند که صورت و کف دست‌هایشان را آشکار کنند، فقط به صورت و کف دست‌ها محدود نمانده، بلکه مسئله فراتر رفته تا جایی که سر یا بخشی از آن، گردن، بالای سینه و برخی از قسمت‌های دو بازو آشکار شده و آنان نتوانستند زنان را در این امر کنترل کنند. بنابراین، بی‌شک، نظر صحیح این است که بر زن واجب است که صورت خود را از نامحرمان بپوشاند. قوی‌ترین دلیلی که این افراد به آن استناد کرده‌اند، فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا}[النور: ۳۱]: (و زینت خود را آشکار نکنند جز آنچه از آن که نمایان است) و آنچه که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت شده است که به اسماء بنت ابی‌بکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا فرمود: «إن المرأة إذا بلغت سن المحيض لا يصلح أن يرى منها إلا هذا وهذا»:[۲] (زن هنگامی که به سن بلوغ می‌رسد، شایسته نیست که چیزی از او دیده شود، جز این و این) اما در حقیقت این دلایل برای آن‌ها حجت نیست و دلالتی بر جواز کشف صورت و دست‌ها ندارند.

درباره‌ی آیه باید گفت که عبارت {إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا} از فرمایش {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ} استثناء و جدا شده است و زینت در اینجا به معنی اعضا یا بدن نیست؛ بلکه به معنای لباس است؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاساً يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشاً وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ}[الأعراف: ۲۶]: (ای فرزندان آدم! به راستی برای شما لباسی که شرمگاهتان را می پوشاند و(مايهی) زينت شما است, نازل کرديم ولباس تقوا بهتراست. اين از آيات (ونشانه های) الله است تا متذکر شوند)، {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنْ الرِّزْقِ}[الأعراف: ۳۲]: (بگو: چه کسی لباس (وزينتهایی) را که الله برای بندگانش پديد آورده وروزیهای پاکيزه را حرام کرده است) زینتی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به بندگانش ارزانی داشته، همان لباس‌هایی است که برای آراستگی استفاده می‌شود، لذا فرمودهاش: {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا} به معنای لباس است. یعنی لباس‌های پنهانی را که عادتاً به سبب زیبایی‌شان پوشانده می‌شوند، آشکار نکنند. اما آنچه از آن ظاهر است، مانند عبا و رداء (روپوش) -همان‌گونه که ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفته است[۳]– بر آنان در این مورد اشکالی نیست. اما حدیث، به خاطر منقطع بودن سندش ضعف برخی از راویانش ضعیف است، لذا در این امر حجت نخواهد بود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] ابو داود: کتاب اللباس، باب ما تبدی المرأة من زینتها، شمارهی (۴۱۰۴).

[۳] مصنف ابن ابی شیبه، ۴/۲۸۳، شمارهی (۱۷۲۸۲).

تعداد بازدید: 29

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما حُكْم تبرُّج النساء؟ وماذا يترتب عليه؟ وكيف نجيب على من قال: إن حديث الرسول صلى الله عليه وسلم: «المرأة كلها عورة إلا وجهها في الصلاة» لا أصل له، فالحديث المرأة عورة إلا وجهها بدون «في الصلاة»؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: نعم نقول: إن تبرج المرأة مُحرَّم؛ لأن الواجب في حقها التستر وعدم التعرض للفتنة، وقد قال النبي عليه الصلاة والسلام: «صنفان من أهل النار لم أرهما بعد؛ قوم معهم سياط يضربون بها الناس، ونساء كاسيات عاريات مائلات مميلات لا يدخلن الجنة ولا يجدن ريحها وإن ريحها ليوجد من مسيرة كذا وكذا»، والتَّبَرُّج بلا شك ميل عن الحق، وسبب لميل الناس عن الحق وللافتتان بهن، فهو مُحرّم، ولكن هل إبداء الوجه والكفين من التبرُّج أو ليس منه ؟ هذا محل خلاف بين أهل العلم، والصواب أنه من التَّبَرُّج؛ لأن من أبلغ أسباب وسائل الفتنة ظهور الوجه والكفين، فإن تعلق النفس بالوجه أشد من تعلقها بأي عضو من الأعضاء وبأي جزء من الأجزاء، وإذا كان أولئك الذين يبيحون كشف الوجه والكفين يمنعون من كشف القدمين والساقين فإننا نقول لهم: إن إظهار الوجه والكفين أشد فتنة وجذبًا إلى المرأة من إظهار الساقين، ولهذا كان الصواب من أقوال أهل العلم الذي اختاره شيخ الإسلام ابن تيمية، وهو مذهب الإمام أحمد رحمه الله؛ أنه لا يجوز للمرأة إظهار وجهها وكفيها، بل إنه هو المشهور عند المتأخرين من الشافعية كما في كتاب الإقناع لهم في حل ألفاظ أبي شجاع، بل إن بعض الناس كابن رسلان حكى إجماع المسلمين على وجوب تغطية الوجه والكفين في هذه الأزمنة – يقول ذلك في زمانه – فكيف بزماننا الذي أصبح الناس فيه ضعاف الإيمان إلا من شاء الله سبحانه وتعالى ثم إن الأمر الآن لم يكن مقصورًا على الوجه والكفين عند هؤلاء الذين يبيحون لنسائهم أن يكشفنَ وُجُوههن وأكفهن، بل تعدى الأمر إلى إظهار الرأس أو جزء منه، وإظهار الرقبة، وإظهار أعلى الصدر، وإظهار بعض الذُّراعَيْنِ ، وعجزوا عن ضبط النساء في هذا الأمر، لهذا فالقول الصواب بلا ريب أنه يجب على المرأة أن تستر وجهها عمن ليس من محارمها. إن أقوى ما احتج به هؤلاء قوله تعالى: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾ [النور:31] وما يروى عن الرسول عليه الصلاة والسلام أنه قال لأسماء بنت أبي بكر: «إنَّ المرأةَ إِذا بَلَغَتْ سِنَّ المَحِيضِ لا يَصْلُحُ أنْ يُرَى مِنها إِلَّا هذا وهذا». وأشار إلى وجهه وكفيه.وفي الحقيقة أنه لا دلالة لهم في ذلك.

أما الآية فإن قوله: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾ [النور: ۳۱] مُسْتَثْنى من قوله: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ﴾ [النور: ٣١]، والزينة ليست هي الأعضاء أو الجسم، بل الزينة هي الثياب؛ كما في قوله تعالى: ﴿يَنبَنِي ءَادَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَرِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ ءَايَتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ﴾ [الأعراف: ٢٦]، ﴿قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَتِ مِنَ الرِّزْقِ﴾ [الأعراف: ۳۲]، فزينة الله سبحانه وتعالى هي ما رزقهم الله تعالى من هذه الألبسة التي يتزينون بها، فيكون قوله: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ﴾ [النور: ۳۱] المراد به الثياب يعني لا يبدين الثياب الخفية التي جرت العادة بسترها لكونها جميلة، وأما ما ظهر منها كالعباءة والرداء كما قال ابن مسعود رضي الله عنه فلا حَرَجَ عليهن في ذلك، وأما الحديث فإنه ضعيف لانقطاع سنده وضعف بعض رواته، فلا يكون حجة في هذا الأمر.